Inhoudsopgave Jesaja Volgende 5 hoofdstukken

Jesaja > Hoofdstuk 1 - 5

Jesaja 1

Onbekend - Jesaja

1Dit zijn de visioenen die Jesaja, de zoon van Amos, over Juda en Jeruzalem gezien heeft, toen Uzzia, Jotam, Achaz en Hizkia in Juda regeerden.JesajaOnbekend - Jesaja

Aanklacht tegen Israël en Jeruzalem

2Hoor toe, hemel, geef gehoor, aarde,
de HEER heeft gesproken:
Ik heb mijn kinderen opgevoed en grootgebracht,
maar ze zijn tegen mij in opstand gekomen.
3Een rund herkent zijn meester,
een ezel kent zijn voederbak,
maar Israël mist elk inzicht,
mijn volk leeft in onwetendheid.Os en ezelOnbekend - Os en ezelHendrik van Wieringen - Het domme vee kent zijnen Heer

4Wee dit ontrouwe volk, vol ongerechtigheid,
volk van zondaars, verdorven geslacht.
Zij hebben de HEER verlaten,
de Heilige van Israël versmaad,
hem de rug toegekeerd.
5Ben je niet genoeg geslagen,
verzet je je nog altijd?
Heel je hoofd doet pijn, heel je hart is ziek.
6Van voetzool tot kruin, niets is ongeschonden:
een en al wonden en builen en striemen,
niet verbonden, niet verzorgd, niet met olie verzacht.Frans Franciscus - Decoronation, allegory on violence
7Je land is verwoest, je steden zijn verbrand.
Vreemden stropen onder je ogen de akkers af,
vreemdelingen maken alles tot een woestenij.
8Wat rest er nog van Sion?
Het is als een hut in een wijngaard,
een schuilkeet in een komkommerveld,
een stad in het nauw.Franca Treur - Dorsvloer vol confetti
ons niet een laatste rest gelaten,
het zou ons zijn vergaan als Sodom en Gomorra.HEERE der heirscharenBiblia pauperumAnoniem, Holland - Biblia Pauperum, p. 38 (.s.)

10Hoor de woorden van de HEER, leiders van Sodom,
geef gehoor aan het onderricht van onze God, volk van Gomorra.
11Wat moet ik met al jullie offers? zegt de HEER.
Ik heb genoeg van die schapen, die vetgemeste kalveren;
het bloed van stieren, rammen en bokken wil ik niet meer.
12En wanneer jullie voor mij verschijnen –
wie heeft je gevraagd mijn voorhoven plat te lopen?
13Houd op met die zinloze offergaven.
Ik heb een afschuw van jullie wierook;
jullie feesten, nieuwemaan en sabbat,
ik duld ze niet naast al dat wangedrag.Gebroeders Van Limburg - Kalenderblad met de maand januari. Epifanie: het uitwisseling van geschenkenOnbekend - Met slangen versierde wierookbrander
14Van jullie nieuwemaan, van ál jullie feesten heb ik een afkeer,
ze hinderen mij, ik kan ze niet langer verdragen.
15Wanneer jullie je handen opheffen, wend ik mijn ogen af,
ook als je aanhoudend bidt, luister ik niet.
Aan jullie handen kleeft bloed!
16Was je, reinig je,
maak een eind aan je misdaden,
ik kan ze niet meer zien.
Vermijd alle kwaad
17en leer goed te doen.
Zoek het recht, houd tirannen in toom,
bied wezen bescherming, sta weduwen bij.

18De HEER zegt: Laten we zien wie er in zijn recht staat.
Al zijn je zonden rood als scharlaken, ze worden wit als sneeuw,
al zijn ze rood als purper, ze worden wit als wol.Jacobus Koelman - De Vruchteloose Bid-dagen van Nederlandt
19Als je weer naar mij wilt luisteren,
zal het beste van het land je ten deel vallen.
20Als je koppig bent en niet wilt luisteren,
zul je vallen door het zwaard.
De HEER heeft gesproken.

21Ach, de trouwe stad is een hoer geworden.
Waar eens recht heerste en gerechtigheid woonde,
daar huizen nu moordenaars.Anoniem, Haarlem - De Hollandse apocalyps
22Je zilver is zwart en dof geworden,
je wijn versneden met water.
23Je vorsten zijn schurken, ze houden het met dieven,
ze denken alleen aan geschenken en steekpenningen.
Wezen bieden ze geen bescherming,
het lot van weduwen laat hen koud.
24Daarom – zo spreekt de HEER van de hemelse machten,
de sterke God van Israël:
Wee hun, ik zal me wreken op mijn tegenstanders,
mijn woede koelen op mijn vijanden.Wederpartijder
25Ik zal mij tegen je keren,
je zilver zuiver ik met loog,
al je vuil verwijder ik.
26Ik breng je rechters en raadgevers tot inkeer,
het zal weer worden als voorheen.
Dan zul je deze naam dragen:
‘Stad van gerechtigheid’, ‘Stad van trouw’.Theodoor van der Schuer - Allegorie op de dubbele jurisdictie van Maastricht

27Sion zal verlost worden door recht
en wie zich bekeert door gerechtigheid.
28Maar opstandige zondaars worden gebroken,
wie de HEER verlaat, gaat ten onder.
29Dan zal men schande spreken van de terebinten
die jullie zo vurig vereerden,
men zal zich schamen voor de tuinen
waar jullie hart naar uitging.
30Jullie worden als een terebint
waarvan het blad verwelkt,
als een tuin zonder water.
31Verworven schatten worden tot kaf
en wie ze vergaarde tot een vonk;
samen zullen ze branden en niemand dooft het vuur.

Jesaja 2

De dag van de HEER

Hendrick Goltzius - Profeet Jesaja, naar Rafaël
De Heilige berg
Onbekend - Gebroken geweertje
Lucas van Leyden - De waarzegster
Anoniem, Holland - Biblia Pauperum, p. 6 (f)
Jheronimus Bosch - De zeven hoofdzonden en de vier uitersten
Robert Garcet - De apocalyptische toren van Eben Ezer

1Dit zijn de woorden van Jesaja, de zoon van Amos; het visioen dat hij zag over Juda en Jeruzalem.Hendrick Goltzius - Profeet Jesaja, naar Rafaël


2Eens zal de dag komen dat de berg
met de tempel van de HEER rotsvast zal staan,
verheven boven de heuvels, hoger dan alle bergen.
Alle volken zullen daar samenstromen,De Heilige berg
3machtige naties zullen zeggen:
‘Laten we optrekken naar de berg van de HEER,
naar de tempel van Jakobs God.
Hij zal ons onderrichten, ons de weg wijzen,
en wij zullen zijn paden bewandelen.’
Vanaf de Sion klinkt zijn onderricht,
vanuit Jeruzalem spreekt de HEER.
4Hij zal rechtspreken tussen de volken,
over machtige naties een oordeel vellen.
Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers
en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk,
geen mens zal meer weten wat oorlog is.Ze zullen hun zwaarden slaan (omsmeden) tot spadenOnbekend - Gebroken geweertje
5Nakomelingen van Jakob, kom mee,
laten wij leven in het licht van de HEER.

6U hebt uw volk, Jakobs nakomelingen, verstoten.
Zij waren ontvankelijk voor invloeden uit het Oosten,
net als de Filistijnen lieten zij zich in met waarzeggerij,
ze zijn met vreemde gebruiken vertrouwd geraakt.Lucas van Leyden - De waarzegster
7Ze vulden hun land met zilver en goud,
hoe meer schatten, hoe beter.
Ze vulden hun stallen met paarden,
hoe meer wagens, hoe beter.
8Ze vulden hun huizen met afgoden,
vereerden wat zij zelf hadden gemaakt,
goden die ze vormden met hun eigen handen.
9Ze zullen vernederd worden, buigen zullen ze.
Nee, vergeef het hun niet!

10Verschuil je tussen de rotsen, verberg je onder de grond,
vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit.Anoniem, Holland - Biblia Pauperum, p. 6 (f)
11Wie hoogmoedig was, slaat de ogen neer,
wie trots was, buigt het hoofd.
Want de dag komt
dat alleen de HEER hoog verheven is.
zich keren tegen ieder die hoogmoedig is en trots,
tegen ieder die zich verheven acht – ze worden vernederd! –Jheronimus Bosch - De zeven hoofdzonden en de vier uitersten
13tegen alle ceders van de Libanon
die zich zo trots verheffen,
tegen de eiken van Basan,
14tegen de bergen met hun trotse hoogte
en de heuvels die zich hoog verheffen,
15tegen iedere hoge toren,
tegen elke machtige muur,Robert Garcet - De apocalyptische toren van Eben Ezer
16tegen alle trotse handelsschepen,
schepen met kostbare lading.
17Wie hoogmoedig was, buigt het hoofd,
wie trots was, bijt in het stof.
Want de dag komt
dat alleen de HEER hoog verheven is.
18Dan zullen de afgoden in het niets verdwijnen.
19Men schuilt weg in rotsspelonken,
in holen in de grond,
op de vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit,
wanneer zijn komst de aarde schokt.
20Op die dag zullen de mensen de afgoden,
gesmeed van hun zilver en goud,
gemaakt om te vereren,
prijsgeven aan ratten en vleermuizen.
21Ze zullen wegschuilen in rotsholen,
in kloven en bergspleten,
op de vlucht voor de vreselijke macht van de HEER,
voor zijn geduchte majesteit,
wanneer zijn komst de aarde schokt.

22Schenk de mens niet langer aandacht.
Wat is hij zonder adem in zijn neus?
Wat heeft hij te betekenen?

Jesaja 3

Chaos in Jeruzalem en Juda

Pieter Pietersz. (I) - Rijke kinderen, arme ouders
Toegeschreven aan Justus van Gent - De inneming van Jeruzalem
Quinten Massys - De geldwisselaar en zijn vrouw
1Voorwaar, God, de HEER van de hemelse machten,
ontneemt Jeruzalem en Juda hun stut en steun:
alle steun van brood en water,HEER van de hemelse machten
2van krijgsheld en soldaat,
rechter en profeet, waarzegger en oudste,
3bevelhebber, man van aanzien en raadsheer,
tovenaar en bezweerder.
4Hij stelt kinderen als koning aan,
willekeur zal er regeren.Wee het land, welks koning een kind is
5De mensen zullen elkaar verdringen,
man tegen man, de een tegen de ander;
een kind staat op tegen zijn ouders,
een nietsnut tegen een man van eer.Rijke kinderen, arme oudersPieter Pietersz. (I) - Rijke kinderen, arme ouders
6Een man grijpt in het ouderlijk huis
zijn broer bij de arm en roept hem toe:
‘Jij hebt een mantel. Wees jij onze leider
en ontferm je over deze chaos.’
7Maar dan zal die zich verweren:
‘Verwacht niet dat ik jullie wonden heel.
Ik heb in mijn huis geen voedsel, geen mantel.
Stel mij niet aan als leider van het volk.’

8Jeruzalem is gestruikeld, Juda is gevallen.
Zij keren zich tegen de HEER in woord en daad,
ze tarten hem openlijk in al zijn luister.Toegeschreven aan Justus van Gent - De inneming van Jeruzalem
9Hun partijdigheid keert zich tegen hen,
schaamteloos pronken ze met hun zonden, als Sodom.
Wee hun, want ze berokkenen zichzelf kwaad.
10Gelukkig de rechtvaardige, het gaat hem goed,
hij zal de vruchten plukken van zijn daden.
11Wee de goddeloze, hem gaat het slecht,
al wat hij doet wordt hem vergolden.
12Door tirannen wordt mijn volk uitgebuit,
woekeraars heersen erover.
Mijn volk, jullie leiders zijn verleiders,
zij brengen jullie op een dwaalspoor.De geldwisselaar en zijn vrouwQuinten Massys - De geldwisselaar en zijn vrouw

13De HEER bereidt zijn rechtsgeding voor,
hij staat klaar om over volken vonnis te wijzen.
14Zo luidt de aanklacht van de HEER
tegen de oudsten en de vorsten van zijn volk:
Jullie hebben mijn wijngaard in brand gestoken
en jullie huizen gevuld met wat je de armen ontnam.
15Hoe durven jullie mijn volk te vertrappen
en de armen zo zwaar te mishandelen?
– spreekt God, de HEER van de hemelse machten.Cd. Busken Huet over Max Havelaar

Sions vrouwen te schande gezet

Anoniem, Zuid Nederlands - Vanitas met luitspelende vrouw en man met schedel en spiegel
Piet Wiegman - Biddende vrouw
Hendrik Walter van Hassel - Schutbladen van bijbeltje met rouwgedicht

16De HEER zegt: Kijk eens hoe hooghartig die vrouwen van Sion zijn; zie hen verwaand flaneren en verleidelijke blikken om zich heen werpen, hoor het rinkelen bij de trippelpasjes die ze maken.Anoniem, Zuid Nederlands - Vanitas met luitspelende vrouw en man met schedel en spiegel 17Daarom zal de HEER Sions vrouwen de sluier afrukken en hun voorhoofd ontbloten. 18Op die dag neemt hij hun alle opschik af: hun enkelringen, zonnetjes en maantjes, 19hun oorringen, armbanden en sluiers, 20hun hoofddoeken, enkelkettinkjes, borstlinten, reukflesjes en amuletten, 21de ringen aan hun handen en de ringetjes door hun neus, 22hun prachtige kleren, mantels, omslagdoeken en tasjes, 23hun doorschijnende gewaden, hemdjes, schouderdoeken en sjaals. 24Dan zal er stank zijn in plaats van balsemgeur en zullen er touwen zijn in plaats van gordels; kale schedels en geen fraaie kapsels, grove rouwkledij en geen mooie feestgewaden. Dit alles vervangt de schoonheid.Piet Wiegman - Biddende vrouw

25Sions mannen zullen vallen door het zwaard,
haar soldaten sneuvelen in de strijd.
26Rouw en droefenis heersen in haar poorten.
Berooid hurkt Sion neer op de grond.Hendrik Walter van Hassel - Schutbladen van bijbeltje met rouwgedicht

Jesaja 4

1Op die dag storten zeven vrouwen zich op één man:
‘Wij zullen zelf voor ons voedsel zorgen
en in onze eigen kleding voorzien.
Laat ons slechts uw naam dragen,
neem de schande van ons weg.’

De HEER vernieuwt Jeruzalem

Pieter Pourbus - Het Laatste Oordeel

2Op die dag zal de HEER het land tot bloei brengen, het zal als een kostbaar sieraad zijn. De rijke vrucht van het land zal elke Israëliet die ontkomen is met trots vervullen. 3Ieder die nog in Sion is, ieder die in Jeruzalem is achtergebleven, zal heilig genoemd worden, alle mensen in Jeruzalem die ten leven opgeschreven zijn. 4Wanneer de HEER het vuil van Sions vrouwen heeft weggewassen en het bloed van Jeruzalem heeft afgespoeld, door een zuiver oordeel en een zuiverend vuur,Pieter Pourbus - Het Laatste Oordeel 5dan zal hij boven de plaats waar de Sion ligt en waar men bijeenkomt, een wolk scheppen voor overdag en een lichtend vuur met rook en vlammen voor de nacht. Zijn luister zal alles overdekken, 6als een hut die schaduw biedt in de hitte van de dag, en beschutting tegen storm en regen.

Jesaja 5

Het lied van de wijngaard

Onbekend - In de wijnpaers
Hendrik van Wieringen - De Heer komt in zijn hof, en wil zijn mijrrhe plukken
Verschillende Meesters - Psalm 4
1Voor mijn geliefde wil ik zingen
het lied van mijn lief en zijn wijngaard.
Mijn geliefde had een wijngaard,
gelegen op vruchtbare grond.Huub Oosterhuis - Lied van de wijngaardOnbekend - In de wijnpaers
2Hij bewerkte de grond, haalde de stenen eruit
en plantte een edele druivensoort.
Hij bouwde er een wachttoren,
hakte ook een perskuip uit.
Hij verwachtte veel van zijn wijngaard,
maar die bracht slechts wrange druiven voort.Hendrik van Wieringen - De Heer komt in zijn hof, en wil zijn mijrrhe plukken
3Welnu, inwoners van Juda en Jeruzalem,
spreek recht tussen mij en mijn wijngaard.
4Wat kon ik meer aan mijn wijngaard doen,
wat heb ik te weinig gedaan?
Ik verwachtte zo veel van mijn wijngaard,
waarom bracht hij slechts wrange druiven voort?
5Luister, ik zal jullie vertellen
wat ik met mijn wijngaard ga doen:
Ik ruk de doornhaag uit en breek de muur af,
zodat hij verbrand en vertrapt kan worden.
6Ik zal hem laten verwilderen,
er wordt niet meer gesnoeid, niet meer gewied,
dorens en distels schieten er op.
De wolken zal ik opdragen
geen regen op hem te laten vallen.Onder doornen en distelen zaaienEmblemata van Jan Luyken
7Israël is de wijngaard van de HEER van de hemelse machten,
de uitgelezen aanplant zijn de inwoners van Juda.
Hij verwachtte recht, maar oogstte onrecht,
hij zocht rechtsbetrachting, maar vond rechtsverkrachting.Het Boek (1988)Verschillende Meesters - Psalm 4

Zesvoudig wee over de onrechtvaardigen

Jacob Matham - De gevolgen van drankzucht: Drinkend paar
Jan Miense Molenaer - Vrolijk gezelschap met dansende skeletten
Hans Memling - Triptiek met het Laatste Oordeel
Jacob Matham - De gevolgen van drankzucht: Vechtende mannen
8Wee degenen die zich huis na huis toe-eigenen,
die akker na akker samenvoegen,
tot er voor niemand meer ruimte is
en zij alleen het land bewonen.Moderne onrechtvaardigen
9Ik hoor de HEER van de hemelse machten zweren:
‘Al die huizen zullen tot puin vervallen,
zelfs de grootste en mooiste worden niet meer bewoond.
10Een uitgestrekte wijngaard levert amper wijn op,
een berg zaaigoed maar één zak graan.’
11Wee degenen die ’s ochtends in alle vroegte
naarstig op zoek gaan naar drank,
die zich tot diep in de nacht door wijn laten benevelen.Jacob Matham - De gevolgen van drankzucht: Drinkend paar
12Bij al hun drinkgelagen klinkt muziek
van lier en tamboerijn, van trommel en fluit.
Maar voor de daden van de HEER hebben zij geen oog,
wat hij tot stand brengt zien ze niet.Jan Miense Molenaer - Vrolijk gezelschap met dansende skeletten
13Daarom gaat mijn volk in ballingschap,
zonder in te zien waarom.
Hun edelen komen om van de honger,
de massa versmacht van dorst.
14Het dodenrijk opent zijn keel,
het spert zijn muil wijd open.
Daar verdwijnt de bloem der natie, verzinkt de massa,
daar verstommen de druktemakers en feestvierders.Hans Memling - Triptiek met het Laatste Oordeel
15Zij worden vernederd, ze moeten buigen,
wie trots was, zal de ogen neerslaan.
16De HEER van de hemelse machten houdt het recht hoog,
de heilige God toont zich heilig in zijn gerechtigheid.
17De schapen zullen grazen als op hun eigen grond,
rondzwerven tussen de puinhopen van de rijken.
18Wee degenen die de straf naar zich toe halen
met de touwen van onrecht,
en de zonde met de dissel van een wagen;
19die smalen: ‘Laat de HEER opschieten
en zijn werk afmaken. Wij willen het nu wel eens zien.
Laat de Heilige van Israël komen met zijn plan
en het uitvoeren, zodat we het eindelijk weten.’
20Wee degenen die het kwade goed noemen
en het goede kwaad,
die het licht tot duisternis maken
en het duister tot licht,
die van zoet bitter maken
en van bitter zoet.
21Wee degenen die wijs zijn in eigen ogen,
die naar eigen oordeel verstandig zijn.
22Wee degenen die helden zijn in het drinken,
die dapper zijn als er wijn wordt geschonken,Jacob Matham - De gevolgen van drankzucht: Vechtende mannen
23die voor een geschenk de schuldige gelijk geven
en de rechtvaardige beroven van zijn recht.
24Daarom, zoals kaf door vuur wordt verteerd
en dor gras in vlammen opgaat,
zo zal hun wortel verrotten en hun bloesem verwaaien.
Zij verwierpen het onderricht
en verachtten de woorden van de Heilige van Israël.

Juda bedreigd door de vijand

Jheronimus Bosch - Drieluik van het Laatste Oordeel
Verschillende Meesters - Psalm 57
Marcus van Loopik - De eerste scheppingsdag
25Daarom ontsteekt de HEER in woede tegen zijn volk,
hij heft zijn hand tegen hen op en slaat hen.
De bergen beginnen te beven,
de lijken liggen als vuil op straat.
Maar nog is zijn woede niet bekoeld,
nog is zijn hand tegen hen opgeheven.Jheronimus Bosch - Drieluik van het Laatste Oordeel
26Hij steekt de strijdvaan op voor verre volken,
hij fluit ze bijeen van de uiteinden der aarde,
en daar komen ze, in allerijl.
27Niemand die moe is, niemand die struikelt,
geen man die dommelt of slaapt.
Geen gordel zakt van de heupen,
niet één sandaalriem breekt.
28De pijlen zijn gescherpt, de bogen gespannen.
De paardenhoeven vonken als vuursteen,
de wagenwielen draaien als een wervelwind.
29Hun krijgsgeschreeuw klinkt als het gebrul van een leeuwin,
ze grommen als een jonge leeuw die zijn prooi grijpt en meesleurt,
en niemand die redding kan bieden.Verschillende Meesters - Psalm 57
30Op die dag zal men dat grommen horen,
het zal klinken als een bulderende zee.
Waar men ook kijkt: vijandige duisternis,
de zon is door wolken in duister gehuld.Marcus van Loopik - De eerste scheppingsdag