Inhoudsopgave Wijsheid Volgende 5 hoofdstukken

Wijsheid > Hoofdstuk 1 - 5

Wijsheid 1

Wie gerechtigheid zoekt zal leven

BIO: David Teniers (II) - Een dwaas
Noord Nederlands - Vrede maant de kerken tot verdraagzaamheid
Jan Dijker - De Heilige Geest
Maerten de Vos - En God zag dat het goed was.
Jheronimus Bosch - Dood van een vrek

1Heb de gerechtigheid lief, heersers van de aarde. Koester zuivere gedachten over de Heer en zoek hem met een eerlijk geweten. 2Wie hem niet tart zal hem vinden, en wie hem niet wantrouwt zal hem zien. 3Misvattingen houden een mens bij God vandaan. Dwazen kunnen zijn macht alleen tot hun eigen schande op de proef stellen.BIO: David Teniers (II) - Een dwaasNoord Nederlands - Vrede maant de kerken tot verdraagzaamheid

4De wijsheid zoekt geen onderkomen in een ziel die sluw is, ze woont niet in een lichaam dat door zonde wordt beheerst. 5Als Gods heilige geest onderwijst ze mensen. Bedrog ontvlucht ze, onverstandig denken gaat ze uit de weg, waar onrecht opdoemt trekt ze zich terug.De joodse bijbelvertaling van Mulder van 1826Jan Dijker - De Heilige Geest 6De wijsheid is een geest die mensen liefheeft. Maar godslasteraars houdt ze verantwoordelijk voor hun woorden. God weet wat er in hun binnenste leeft, hij ziet feilloos wat ze in gedachten hebben en hoort wat er uit hun mond komt. 7De geest van de Heer vervult immers de hele wereld; hij die alles omvat weet wat er gezegd wordt. 8Daarom kan niemand onopgemerkt iets onrechtvaardigs zeggen, en zal ook niemand zijn gerechte straf ontlopen. 9Alles wat goddeloze mensen bedenken zal onderzocht worden, en wat ze gezegd hebben zal de Heer worden voorgelegd als bewijs van hun misdragingen. 10Zijn oor is gespitst en hoort alles, geen enkel opstandig geluid blijft onopgemerkt.

11Hoed u dus voortaan voor zinloos geklaag, houd u ver van lasterpraat. Wat heimelijk gezegd wordt zal niet in stilte verdwijnen, en wie leugens spreekt bewerkt zijn eigen ondergang. 12Zoek de dood niet op door slecht te leven, trek het verderf niet aan door wat u doet. 13Want de dood is niet door God gemaakt. God vindt geen vreugde in de ondergang van enig levend wezen. 14Hij heeft alles geschapen om het te laten bestaan. Alles ter wereld dient om het leven in stand te houden. In geen enkel schepsel ligt de kiem van de dood, en het dodenrijk kan op aarde geen rechten doen gelden,Maerten de Vos - En God zag dat het goed was. 15want rechtvaardigheid maakt onsterfelijk.

16De goddelozen echter wenken de dood en roepen hem bij zich. Doordat ze hem voor een vriend houden, kwijnen ze weg. Ze sluiten een verbond met hem, en ze verdienen het ook om bij hem te horen.Dood van een vrekJheronimus Bosch - Dood van een vrek

Wijsheid 2

Karel Dujardin - Allegorie 'Homo bulla'
Willem van Mieris - De vrolijke drinker
Pieter Leermans - Kluizenaar
Joseph Witte - Jezus wordt ter dood veroordeeld

1Ten onrechte houden ze zichzelf het volgende voor: Het leven is kort en vol moeite. Geen mens kan zijn einde ontlopen; er is niemand die een uitweg kan bieden uit het dodenrijk.Ars moriendi 2Wij zijn bij toeval ontstaan en uiteindelijk zal het zijn of we nooit hebben bestaan. De adem in onze neusgaten is vluchtig als damp, het verstand niet meer dan een vonk in ons binnenste. 3Als de vonk gedoofd is, vergaat het lichaam tot as en vervliegt de geest als ijle lucht.Karel Dujardin - Allegorie 'Homo bulla' 4Onze naam wordt op den duur vergeten, niemand herinnert zich onze daden nog. Ons leven verdwijnt als nevel, het lost op als mist die door de stralen van de zon wordt verjaagd en door haar warmte verdreven. 5We leven niet langer dan een schaduw die voorbijgaat, en ons einde is onafwendbaar: het ligt vast en niemand kan het ongedaan maken.

6Welaan dan, laten we genieten van al het goede dat er is. Laten we de schepping met gretigheid benutten, zorgeloos als de jeugd. 7We zullen ons te goed doen aan kostbare, geurige wijn. We laten geen lentebloesem aan ons voorbijgaan,Willem van Mieris - De vrolijke drinker 8we vlechten kransen van rozenknoppen, eer ze verwelken. 9Elk veld zal ons zien dansen, overal laten we sporen van vrolijkheid achter. Dat is toch waarvoor we leven, dat is toch ons lot?

10Laten we de rechtvaardige die in armoede leeft uitbuiten, laten we de weduwe niet ontzien en ons niet bekommeren om de grijze haren van iemand op hoge leeftijd. 11Onze kracht zal bepalen wat gerechtigheid is, want iets dat zwak is heeft geen waarde. 12Laten we de rechtvaardige in het nauw drijven, want hij is ons alleen maar tot last. Hij dwarsboomt ons in alles wat we doen, hij verwijt ons dat we de wet overtreden en houdt ons voor dat we verloochenen wat ons geleerd is. 13Hij beweert over kennis van God te beschikken en noemt zich kind van de Heer. 14Hij is een levende aanklacht tegen onze opvattingen geworden. Zijn verschijning alleen al is ons een doorn in het oog, 15omdat hij anders leeft dan anderen en zich afwijkend gedraagt.Pieter Leermans - Kluizenaar 16Wij zijn in zijn ogen minderwaardig en hij mijdt onze levenswijze alsof die besmet is. Hij geeft hoog op van de bestemming van rechtvaardige mensen en beroemt zich erop dat God zijn vader is.

17Laten we zien of hij gelijk heeft en afwachten wat er bij zijn dood gebeurt. 18Als de rechtvaardige echt een zoon van God is, zal die hem toch te hulp komen en hem uit de greep van zijn vijanden redden? 19Laten we hem aan geweld en marteling onderwerpen om zijn oprechtheid te leren kennen, laten we zijn uithoudingsvermogen op de proef stellen. 20We zullen hem veroordelen tot een vernederende dood, want hij beweert toch dat hij gered zal worden?Joseph Witte - Jezus wordt ter dood veroordeeld

21Aldus de gedachtegang van de goddelozen. Maar ze vergissen zich, verblind als ze zijn door hun slechtheid. 22Ze zijn niet bekend met Gods geheimen: ze verwachten niet dat vroomheid beloond wordt en geloven niet dat wie onberispelijk leeft, gelauwerd wordt. 23God heeft de mens immers geschapen voor de eeuwigheid, als afspiegeling van zijn eigen wezen. 24Maar de duivel heeft uit jaloezie de dood in de wereld gebracht; ieder die hem toebehoort roept de dood over zich af.

Wijsheid 3

Het lot van rechtvaardigen en goddelozen vergeleken

Toegeschreven aan Christoffel Lubienietzki - Portret van Jacobus Arminius
Everwijn Knolleman - Zilverwerk met personificaties en bijbelse figuren
Hendrik van Limborch - De weg der goddelozen zal vergaan
Gerard Dou - De biddende heremiet

1De zielen van de rechtvaardigen zijn in Gods hand, geen marteling kan hun deren.Toegeschreven aan Christoffel Lubienietzki - Portret van Jacobus Arminius 2Dwazen menen dan wel dat de rechtvaardigen dood zijn, dat het ellendig is dat ze ons moesten verlaten 3en rampzalig dat ze afscheid moesten nemen – de rechtvaardigen zijn evenwel in vrede. 4Ook al ziet iedereen hun lot als een straf, zij koesterden de hoop op onsterfelijkheid. 5En na een korte tijd van lijden is hun onmetelijk geluk ten deel gevallen, want God heeft hen op de proef gesteld en hen waardig gekeurd om bij hem te zijn. 6Hij heeft hen als goud in een oven gelouterd en hen als een brandoffer aanvaard. 7Wanneer de tijd aanbreekt dat hij zich over hen ontfermt, zullen ze opvlammen en als vuur door een stoppelveld razen. 8Ze zullen een oordeel vellen over alle volken en over hen heersen, en de Heer zal hun koning zijn tot in eeuwigheid. 9Wie op hem vertrouwen zullen de waarheid kennen, en wie trouw zijn zullen in liefde met hem verkeren. Want er is genade en barmhartigheid voor zijn heilig volk, en redding voor zijn uitverkorenen.Everwijn Knolleman - Zilverwerk met personificaties en bijbelse figuren

10De goddelozen echter zullen om hun wijze van denken gestraft worden. Zo vergaat het hun die de rechtvaardige verachten en zich van de Heer afkeren.Hendrik van Limborch - De weg der goddelozen zal vergaan 11Wee degenen die wijsheid versmaden en onderricht afwijzen: hun hoop is ijdel, hun moeite vergeefs, en hun daden zijn zonder zin. 12Hun vrouwen zijn dwaas en hun kinderen slecht, heel hun nageslacht is vervloekt.

13Gelukkig is de onvruchtbare vrouw die niet bezoedeld is en zich niet aan zondige gemeenschap overgeeft: zij zal vrucht dragen wanneer alle mensen aan het oordeel worden onderworpen. 14Gelukkig is de eunuch die geen zonde heeft begaan en geen kwaad heeft bedacht tegen de Heer: hij ontvangt een uitgelezen geschenk voor zijn trouw en een bijzondere plaats in de tempel van de Heer.Gerard Dou - De biddende heremiet 15Goede inspanning brengt volmaakte vruchten voort, en de wijze gedachte wortelt in onfeilbaarheid. 16Maar uit overspel geboren kinderen blijven onvolgroeid, en wat voortkomt uit verboden gemeenschap gaat ten onder. 17En mocht hun toch een lang leven beschoren zijn, dan heeft het geen enkele waarde en uiteindelijk moet hun ouderdom elk aanzien ontberen. 18Wanneer ze jong sterven is er geen hoop voor hen, en de dag dat de beslissing valt biedt hun geen troost. 19Want de onrechtvaardige vindt een smartelijk einde.

Wijsheid 4

Meester van Alkmaar - De ontmoeting van Joachim en Anna bij de Gouden Poort
Meester van Alkmaar - Het offer van Joachim door de hogepriester geweigerd
A. H. Bakker Korff - Bijbellezing
Anoniem - Mystieke Bruiloft
Albert Jansz. Vinckenbrink - Het begraven
Anoniem, Zuid Nederlands - Intrede van een gelukzalige in de hemel

1Beter is het kinderloos te blijven dan te leven zonder deugd. Want de herinnering aan de deugd is onvergankelijk, omdat ze bij God en mensen aanzien geniet.Meester van Alkmaar - De ontmoeting van Joachim en Anna bij de Gouden PoortMeester van Alkmaar - Het offer van Joachim door de hogepriester geweigerdA. H. Bakker Korff - Bijbellezing 2Wanneer de deugd er is volgt men haar na, en men verlangt ernaar wanneer ze er niet is. Ze draagt voor altijd de krans van de overwinning, want ze heeft gestreden om een prijs die niet vergaat. 3Een groot kindertal zal goddelozen niet baten, het talrijke nageslacht van bastaards zal geen wortel schieten en niet kunnen standhouden.Anoniem - Mystieke Bruiloft 4Zelfs al botten er een tijd lang twijgen uit, zodra de wind gaat waaien blijkt hoe wankel ze staan, en als er een storm opsteekt worden ze ontworteld. 5Hun takken breken voortijdig af, hun vruchten rijpen niet, ze zijn oneetbaar en onbruikbaar. 6Kinderen die uit een verboden verbintenis worden geboren, zijn op de dag van het oordeel een aanklacht tegen hun ouders.

7Maar wanneer de rechtvaardige voortijdig sterft zal hij rust vinden. 8Want aanzien is niet te meten naar ouderdom of naar het aantal levensjaren. 9Inzicht geeft mensen de ware grijsheid, een zuiver leven de ware ouderdom.Grijsheid is een sierlijke kroon 10Er is ooit iemand geweest in wie God vreugde vond en die hij zo liefhad dat hij hem weghaalde uit de kring van zondige mensen.Albert Jansz. Vinckenbrink - Het begraven 11Hij werd weggenomen opdat het kwaad zijn verstand niet zou misvormen en de leugen zijn ziel niet zou misleiden. 12Want de betovering van het slechte verduistert het goede en de draaikolk van de begeerte trekt de onbevangen rede naar de diepte. 13Al was zijn leven kort, toch is hij tot volle wasdom gekomen. 14Hij was een mens in wie de Heer vreugde vond en daarom ontvluchtte hij het kwaad. De mensen zagen het zonder het te begrijpen; ze leerden er niet uit 15dat er genade en barmhartigheid is voor zijn uitverkorenen, en redding voor zijn heilig volk.Anoniem, Zuid Nederlands - Intrede van een gelukzalige in de hemel

16De rechtvaardige zal na zijn dood een oordeel vellen over de levende goddelozen, en wie al jong volwassen is over wie oud geworden is in het kwaad. 17De dwazen zien de dood van de wijze, maar ze doorzien niet wat de Heer met hem voorheeft en met welk doel hij hem in veiligheid brengt. 18Zij hebben minachting voor wat ze zien, maar de Heer lacht om hen. 19Als ze straks dood zijn, zal hun lichaam geen eer worden bewezen en zal eeuwige spot onder de doden hun deel zijn. Hij zal hen van hun voetstuk stoten en hen stom voorover laten vallen. Ze zullen pijn lijden en totaal vernietigd worden, en niets zal nog aan hen herinneren.

20Vol angst zullen zij verschijnen wanneer de rekening van hun overtredingen wordt opgemaakt; hun misdragingen zullen tegen hen getuigen en hen beschuldigen.

Wijsheid 5

Maarten van Heemskerck - Het ongelukkige lot van de rijke
Hans Mielich - Di Lasso's boetepsalmen geïllustreerd: Psalm 143:4
Cornelis Bouwmeester - Zeegezicht met een haringvloot
Hans Mielich - Di Lasso's boetepsalmen geïllustreerd: Psalm 143:4
Jheronimus Bosch - Middenpaneel van Triptiek met de hooiwagen
Gaspard de Crayer - Een Cisterciënzerin ontvangt de bruidskroon van Christus

1Dan zal de rechtvaardige zijn vijanden volkomen vrijmoedig tegemoet treden, allen die hem verdrukten en zijn inspanningen belachelijk maakten. 2Als ze hem zien worden ze door hevige schrik bevangen, zijn wonderbaarlijke redding wekt grote ontsteltenis. 3Ze zullen zuchten en steunen van spijt en ontzetting, en tegen elkaar zeggen: 4‘Dat is de man die wij ooit tot het mikpunt van spot en hoon hebben gemaakt, dwazen dat we waren! We vonden zijn leven onzinnig en zijn dood een vernedering. 5Maar kijk hoe hij nu als een kind van God wordt beschouwd en het lot van de engelen deelt! 6Blijkbaar zijn wij van de weg van de waarheid afgedwaald. Het licht van de gerechtigheid heeft voor ons niet geschenen, de zon is voor ons niet opgegaan. 7We zijn verstrikt geraakt in dorens van wetteloosheid en verderf, we zijn door een ongebaande wildernis getrokken, en van de weg van de Heer wilden wij niet weten. 8Welk voordeel heeft onze hoogmoed ons gebracht, welke winst de rijkdom waarop we konden bogen?Maarten van Heemskerck - Het ongelukkige lot van de rijke 9Het is allemaal als een schaduw voorbijgegaan, als een gerucht voorbijgesneld. 10Zoals een schip dat het deinende water doorklieft: geen spoor laat het na, onvindbaar is het pad dat de kiel door de golven baant;Een apocalyptisch visioen met scènes uit WijsheidHans Mielich - Di Lasso's boetepsalmen geïllustreerd: Psalm 143:4Cornelis Bouwmeester - Zeegezicht met een haringvloot 11zoals een vogel die voorbijvliegt door de lucht: geen teken van zijn vlucht laat hij achter, hij slaat de ijle lucht met zijn vleugelslag en splijt hem met de suizende kracht van zijn wiekslag, maar als hij voorbij is, is er van zijn tocht niets meer te bespeuren;Hans Mielich - Di Lasso's boetepsalmen geïllustreerd: Psalm 143:4 12of zoals een pijl die op het doelwit wordt afgeschoten: de doorsneden lucht herstelt zich dadelijk en vertoont geen spoor meer van het schot – 13zo zijn ook wij: geboren en vergaan zonder een teken van deugd na te laten, verteerd door onze slechtheid.’ 14De hoop van de goddelozen is als kaf dat verwaait in de wind, hij is als stuifsneeuw, voortgejaagd door de storm, als rook die door de wind wordt weggeblazen. Hij vervliegt als de herinnering aan een gast die na één dag weer vertrekt.Jheronimus Bosch: Middenpaneel van Triptiek met de hooiwagenJheronimus Bosch - Middenpaneel van Triptiek met de hooiwagen

15Maar de rechtvaardigen leven tot in eeuwigheid; de Heer zorgt voor hun loon, de Allerhoogste waakt over hun lot. 16Daarom ontvangen zij een schitterende kroon en een sierlijke diadeem uit de hand van de Heer. Hij beschermt hen met zijn rechterhand, achter het schild aan zijn arm zijn zij veilig.Gaspard de Crayer - Een Cisterciënzerin ontvangt de bruidskroon van Christus 17Van zijn ijver maakt hij een wapenrusting, de schepping wordt zijn wapen in de strijd met zijn vijanden. 18Hij gordt het harnas van de gerechtigheid aan en zet de helm op van het onherroepelijke oordeel. 19Hij neemt onoverwinnelijke heiligheid als schild 20en scherpt zijn grimmige toorn tot een zwaard. De natuur trekt met hem ten strijde tegen de dwazen: 21goed gerichte bliksemschichten schieten van de gespannen wolkenboog recht op hun doel, 22een regen van hagelstenen wordt op hen af geslingerd, de golven op zee keren zich tegen hen, rivieren spoelen hen meedogenloos weg, 23een sterke wind blaast hen omver, een wervelstorm slaat hen uiteen.

Zo zal wetteloosheid heel de aarde verwoesten, zo stoot het kwaad de tronen van vorsten omver.