Rode draad

Hendrik Wiegersma : De Judaskus
Aad de Haas : Christus wordt door Judas verraden
Noord Nederlands : Gevangenneming
Gustave van de Woestijne : De Judaskus
Ludolf van Saksen : Het verraad van Judas
Pieter Pourbus : Het laatste Avondmaal

Judas Iskariot

 
Ik zie de afstand
In jouw ogen
Jij doet alsof ik niet besta
Wij hebben zij aan zij
Gestreden
Nu staan wij tegenover elkaar
[...]
Ik voel hoe wij
Elkaar ontwijken
We wachten op
De Judaskus

De judaskus die in dit lied van Stef Bos bezongen wordt, is spreekwoordelijk geworden voor verraad en achterbaksheid, net als de man die hem uitdeelde. In de bijbel wordt Judas immers geportretteerd als degene die zijn meester Jezus met een schijnheilige kus heeft verraden.
Ook in de Nederlandse cultuur heeft deze voluit negatieve Judas-interpretatie zijn sporen achtergelaten. De laatste tijd is er daarnaast - onder meer na de ontdekking van het zogenoemde Judasevangelie in de jaren zeventig van de vorige eeuw - meer aandacht voor de tragiek in het leven van Judas.


Judas in de bijbel

Judas, de discipel die Jezus verraden heeft, wordt ‘Iskariot’ genoemd om hem te onderscheiden van de andere Judassen in het Nieuwe Testament. De meeste geleerden gaan ervan uit dat die naam ‘afkomstig uit de plaats Kariot’ betekent.

Dat deze Judas uiteindelijk zijn meester zal verraden, wordt in alle evangeliën snel duidelijk. Al zeer vroeg in hun verhaal, in de verschillende lijstjes waarin de discipelen worden genoemd, vermelden de evangelisten op de een of andere manier dat Judas een verrader zal blijken (Mat. 10:4; Mar. 3:19; Luc. 6:16; Joh. 6:71). Judas ontsnapt daarna niet meer aan die rol: in verschillende passages tussen zijn introductie en de uiteindelijke uitlevering van Jezus wordt hij consequent negatief geportretteerd. Lees verder... Judas Iskariot

De vloek van Judas
Verspreid over het hele Middellandsezeegebied zijn oude christelijke grafschriften gevonden waarin grafschenners worden vervloekt met het lot van Judas, de leerling van Jezus die hem verraadde. Neem bijvoorbeeld deze inscriptie uit Carthago in het huidige Tunesië:

‘Als iemand dit graf schendt, zal hij delen in het lot van Judas Iskariot.’

Of de volgende inscripties uit het Griekse Delfi en Argos:

‘Als iemand dit graf opent […], zal hij delen in het lot van Judas, de verrader van onze Heer Jezus Christus.’
‘[…] Als iemand dit (graf) opent […], zal hem de vervloeking treffen van Judas en van hen die riepen: Weg met hem, weg met hem, aan het kruis met hem!’

Maar welk lot zal de grafschenner eigenlijk treffen? Wat was het lot van Judas? Lees verder... De vloek van Judas


Judas in de Nederlandse cultuur

Letteren:

  • Remco Campert, Vijfhonderd zilverlingen Remco Campert - Vijfhonderd zilverlingen

  • Heimen Dullaert, Verraderlyke kus Heimen Dullaert - Verraderlyke kus

  • Kees Glimmerveen, Judas Kees Glimmerveen - Judas

  • Simon Vestdijk over JudasSimon Vestdijk - De grootheid van Judas

Het Judas-perspectief
De pogingen tot eerherstel van Judas die wij dezer dagen beleven, staan niet op zichzelf en hebben een lange voorgeschiedenis. Al in de eerste eeuwen na Christus was er kennelijk een behoefte om naast de ‘officiële lezing’ een andere versie van de feiten de presenteren. Het ‘Evangelie van Judas’ is een vroeg voorbeeld van een gnostische tekst, die net als andere apocriefe teksten kanttekeningen plaatst bij de waarheid van de boeken in de bijbelse canon. De vroege kerkvaders hebben hun handen vol gehad aan het bestrijden van dergelijke ‘ketterijen’. Lees verder...Het Judas-perspectief

Kunsten:

Klik op de afbeeldingen bovenaan deze pagina.

Zegswijzen:

Judas heeft zich stevig in onze taal genesteld. Een voorbeeld uit de roman Elize (1839) van Besty Hasebroek, dat het niet tot officiële zegswijze heeft geschopt:

Alleen dit moet, noch mag ik u verzwijgen: uw berouw is niet oprecht. Lieve Eddy, is het geen Judasberouw? Mijn kind, hier mag ik niet zacht zijn: onderzoek u zelf. (p. 144)

Hier wordt verwezen naar het berouw van Judas (Matt. 27:3). Omdat Judas' berouw niet gepaard ging met bekering, wordt het als onoprecht beoordeeld. Andere voorbeelden van judas-zegswijzen:

  • Een judas, judassen, judasrolEen judas, judassen, judasrol

  • Een judaskus, judasstreekEen judaskus, een judasstreek

  • Een judasloon, judasgeldEen judasloon, judasgeld

  • Een judasbaardEen judasbaard

  • Een judaskneepEen judaskneep

  • Dertien als ongeluksgetalDertien (als ongeluksgetal)

  • ZilverlingenZilverlingen

Externe link:

De documentaire 'De ware Judas' van de NRCV neemt de kijker mee op zoektocht naar een omstreden figuur. Aanleiding voor deze documentaire was het nieuws dat er een oude tekst is opgedoken die gezien wordt als het ‘Evangelie van Judas’ en die een ander licht werpt op Judas.

Bibliografische referenties

Andrew Cockburn, 'Het evangelie van Judas', in: National Geographic Magazine Nederland/België, mei 2006, p. 54-71.