Rode draad

Jan Lievens : Abraham en Isaak omarmen elkaar na het offer
Jan (I) Brueghel : Jona wordt door de walvis aan land gebracht
Rogier van der Weyden : De geboorte van Johannes
Ludolf van Saksen : De twaalfjarige Jezus in de tempel
Zuid-Nederland/Marcus Gheeraerts (I) (?) : Lazarus en de rijke man

Bijbel en koran

De koran is het heilige boek van de Islam, en wordt gelezen door een groot deel van de wereldbevolking. De Islam kent op het ogenblik meer dan 600 miljoen aanhangers.

De tekst van de koran werd na de dood van Mohammed (632) op schrift gesteld, in de tijd van de derde kalief ‘Uthmān ibn Affān, rond 650. Mohammeds secretaris Zaid ibn Thabit stelde de tekst vast. Voor die tijd werden de teksten mondeling doorgegeven, of ook wel in fragmenten op bot, leer en hout geschreven. In de huidige koran zijn de verschillende soera’s of hoofdstukken naar omvang gerangschikt. Deze rangschikking strijdt echter met de chronologie van de openbaringen. Zo staat de oudste openbaring in soera 96. Een reconstructie van de chronologie van de teksten laat een ontwikkeling zien in inhoud en stijl van de koran.

Het genre van de koran is de profetie en de stijl ervan is profetisch. De koran is wat dat betreft vergelijkbaar met de boeken van de profeten Jeremia of Jesaja. Profetische uitspraken zijn met stelligheid geponeerd en lijken onweerlegbaar.

Traditioneel ziet men de teksten als de openbaring aan Mohammed door de engel Gabriël. In de koran bevestigt Mohammed regelmatig het gezag van de Tora en van het Evangelie, die hij als de twee eerste openbaringen beschouwt. De koran is de laatste openbaring, en geeft een nieuwe kijk op de twee oudere. In de koran is Mohammed vaak ‘in gesprek’ met de twee eerdere openbaringen en hun geloofsleer. De God van de koran (Allah) is in die zin ook geen andere God dan die van het Oude en Nieuwe Testament.

Hoe het komt dat er drie openbaringen zijn, die ook wel met elkaar strijden, verklaart Mohammed zó (soera 5:48):

En Wij hebben het boek met de waarheid naar jou neergezonden ter bevestiging van wat er voordien van het boek al was en om erover te waken. Oordeel dan tussen hen volgens wat God heeft neergezonden en volg hun neigingen niet in afwijking van wat van de waarheid tot jou gekomen is. Voor een ieder van jullie hebben Wij een norm en een weg bepaald. En als God het gewild had, zou hij jullie tot één gemeenschap gemaakt hebben, maar hij heeft jullie in wat jullie gegeven is op de proef willen stellen. Wedijvert dus in goede daden. Tot God is jullie terugkeer, gezamenlijk. Hij zal jullie dan dat meedelen waarover jullie het oneens waren.

Het is dus de taak van Mohammed en de koran om de eerste twee openbaringen te bevestigen en de juiste interpretatie ervan te geven.

Tussen de afsluiting van het Oude Testament en de koran liggen bijna duizend jaren, tussen de afsluiting van de teksten van het Nieuwe Testament en de Koran minstens vierhonderd jaar. In die tussenliggende tijd groeide de mondelinge overlevering almaar aan. Verhalen, legenden, en anekdoten over het leven van de bijbelse figuren die buiten de canon om bestonden, werden almaar doorgegeven. Soms vinden we ze in de koran terug. Zo is er de legende van Jezus (‘Isa) die een vogeltje kleit, daarop blaast en het laat vliegen. In soera 3:49 zegt ‘Isa:

Voorwaar, ik ben tot jullie gekomen met een Teken van jullie Heer, en ik maak voor jullie iets uit klei, gelijkende op de vorm van een vogel en ik blaas erin en het zal met verlof van Allah een vogel zijn.

En in soera 5:110 spreekt Allah ‘Isa toe met de woorden:

En toen jij uit klei de gelijkenis van een vogel schiep, met Mijn verlof, en jij blies erin en het werd een vogel, met Mijn verlof; ...

Deze legende is in de apocriefe werken van de eerste christenen al opgetekend, bijvoorbeeld in het Evangelie van de Kindertijd van Jezus door Thomas de Israëliet.

Omdat de koran de twee eerdere openbaringen als het ware in zich opneemt, keren de vertrouwde figuren uit het Oude en het Nieuwe Testament erin terug. Ook de leerstellingen uit de twee eerdere openbaringen keren terug en worden opnieuw belicht. Deze Rode Draad illustreert dit door de koran te citeren bij enkele relevante bijbeltektsten.

Alle korancitaten zijn ontleend aan de Nederlandse vertaling van Fred Leemhuis.


Oude Testament

»    Noach Noach in de koran

»    Het offer van Abraham Abrahams offer in de koran

»    Jozef Jozef in de koran

»    Mozes en de magiërs van de farao Mozes in de koran

»    Aäron en het gouden stierkalf Aäron in de koran

»    De parabel van de rijke en de arme David in de koran

»    Salomo en de koningin van Seba Salomo in de koran

»    Jona Jona in de koran


Nieuwe Testament

»    Jezus als profeet Jezus in de koran

»    De gelijkenis van de rijke dwaas De rijke dwaas in de koran

»    De gelijkenis van de goede boom De goede boom in de koran

»    Geboorte en jeugd van Maria Maria in de koran

»    De geboorte van Johannes de Doper Johannes de Doper in de koran


Bibliografische referenties

De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands door Fred Leemhuis. Houten: Fibula/Unieboek bv, 2004. (11e druk)

P.S. van Koningsveld, De Islam. Een eerste kennismaking met geloofsleer, wet en geschiedenis. Utrecht: Uitgeverij de Ploeg, 1996. (3e geheel herziene en uitgebreide druk)

site 'Early christian writings'

Sinds december 2007 worden de volledige teksten van de bijbel (in de Nieuwe Bijbelvertaling) en de koran (in de vertaling van Leemhuis) naast elkaar aangeboden op de website bijbelenkoran.nl. Daarnaast vindt men er 18 verhalen, ontleend aan Koran en Bijbel in verhalen (2007) door Marlies ter Borg en Karima Bisschop, die in beide boeken voorkomen.

  • Webquest Kerst in de moskee Kerst in de moskee