Nieuws

In deze rubriek vindt u nieuws en actualiteiten op het gebied van 'bijbel en cultuur'. Ook als de bijbel zelf op een bijzondere manier in het nieuws komt, kan dat hier gemeld worden.

Guus Kuijer en het aambeienplagiaat

Van De Bijbel voor ongelovigen is in mei 2014 alweer het derde deel verschenen. Guus Kuijer hervertelt in dit deel de verhalen over Saul, David, Samuel en Ruth. Kuijer heeft veel succes met deze reeks; zijn prikkelende verteltrant en de toon van zijn verhalen worden alom geprezen. Inmiddels is wel duidelijk geworden dat nogal wat van zijn mooie vondsten rechtstreeks uit de Nieuwe Bijbelvertaling afkomstig zijn. Dat hoeft geen probleem te zijn, want de Bijbel is van iedereen. Maar het feit dat Kuijer in zijn boeken geen enkele bronvermelding geeft, maar intussen wél hele stukken uit de NBV overneemt, wordt hem door de NBV-vertalers niet in dank afgenomen. In Filter. Tijdschrift over vertalen hebben zij een tekst getiteld Aambeienplagiaat gepubliceerd, waarin zij Kuijers plagieerdrift aan de kaak stellen.

200 jaar Nederlands Bijbelgenootschap

Op 29 juni 1814 werd in de Engelse kerk op het Amsterdamse Begijnhof het Nederlands Bijbelgenootschap opgericht. Het NBG viert zijn 200-jarig bestaan o.a. met een groot bijbelfestival op zaterdag 28 juni in Utrecht (locatie De Fabrique). Eregast is prinses Beatrix. Op deze dag wordt het eerste exemplaar van de Jeugdbijbel, een nieuwe kinderbijbel voor kinderen van 9-12 jaar, uitgereikt. Klik hier voor een programma-overzicht van het festival.

Christus in Delfts blauw

Terwijl op het gigantische beeld van Christus de Verlosser in Rio de Janeiro tijdens het WK voetbal de kleuren van de deelnemende landen worden geprojecteerd, heeft Nederland nu een eigen, oer-Hollandse Jezus. Museum Vaals heeft een drie meter hoog Christusbeeld bij de ingang van het museumpark door Hugo Kaagman in Delfts-blauwe stijl laten versieren. De Amsterdamse graffitikunstenaar heeft de mantel van het beeld gepimpt; ook de sokkel is nu in stijl betegeld.

Allemaal mannen

In 2012 werd het boek Allemaal vrouwen. 21 bijbelse portretten uitgegeven, bij de tentoonstelling Vrouwen voor het voetlicht in Museum Catharijneconvent. Nu wordt die truc herhaald met de nieuwe uitgave Allemaal mannen. 20 bijbelse portretten, bij de lopende tentoonstelling Thuis in de Bijbel in hetzelfde museum - zie Agenda. In dit boek zijn 20 mannen uit de bijbel (Simson, Job, Petrus, Paulus, ...) geportretteerd door 4 Nederlandse theologen. Het boek is weer mooi vormgegeven, en elk verhaal wordt geïllustreerd met een kunstafbeelding; bij het boek zit bovendien een cd. Arie Boomsma heeft het voorwoord geschreven. Een co-productie van NBG, NCRV Schepper & Co en Museum Catharijneconvent.

Vrouwenkwestie duurt voort bij vrijgemaakten

toegeschreven aan Pieter de Bloot - Dienst in een protestantse dorpskerk

Op 5 juni 2014 heeft de synode van de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt) de kwestie m.b.t. 'vrouwen in kerkelijke ambten' niet kunnen oplossen. Men is van mening dat er eerst meer bezinning nodig is en dat de tijd niet rijp is voor een 'ja' tegen vrouwelijke diakenen, ouderlingen en predikanten. Men wil wel voluit blijven discussiëren, maar met 'argumenten vanuit de Schrift'. Sommigen hebben namelijk het gevoel dat de hele discussie in de kerk slechts voortkomt uit de veranderde man-vrouwverhouding in de samenleving; de bijbel zegt (ook) op dit punt immers al eeuwen hetzelfde? Anderen erkennen het gezag van de bijbel evenzeer, maar zeggen: 'Lees maar, er staat niet wat er staat.' Zie voor een bespreking van de bekende zwijgtekst van Paulus in 1 Korintiërs 14 het terzijde Vrouwen in de gemeente van Korinte.

Leestip voor vrijgemaakten

Voor vrijgemaakten (zie hierboven) en anderen die geïnteresseerd zijn in de rol van vrouwen in de kerk is er een interessant boek: Vrouwen naast Paulus. Twee romans uit het vroege christendom. Vincent Hunink, universitair docent Vroegchristelijk Grieks en Latijn (Radboud Universiteit Nijmegen), heeft twee verhalen uit de eerste eeuwen van de christelijke kerk vertaald: Het verhaal van Thecla en Het verhaal van Xanthippe, Polyxene en Rebecca; het tweede verhaal is nu voor het eerst in het Nederlands te lezen. De verhalen worden voorafgegaan door een inleiding van Fik Meijer: 'Vrouwen in de brieven van Paulus'.
De korte 'Handelingen van Thecla en Paulus' (2e eeuw) vertellen het verhaal van de al in de late oudheid beroemde heilige Thecla. Als jong meisje dat op het punt staat te trouwen, hoort zij Paulus spreken. Zij besluit hem te volgen en ontwikkelt zich tot een soort vrouwelijke apostel naast Paulus. Thecla beleeft allerlei avonturen: ze strijdt tegen demonen en wordt voor de leeuwen en andere wilde beesten geworpen in de plaatselijke arena, maar God redt haar keer op keer. Ook in het tweede verhaal, met drie heldinnen, veel strijd (met demonen) en gebed, en hetzelfde verlangen om Paulus te volgen.

Bijbelse uitdrukkingen in dagelijks gebruik

Zojuist verschenen (juni 2014): Een lust voor het oog - en andere Bijbelse uitdrukkingen die we dagelijks gebruiken, verzameld en besproken door Ton de Boon, hoofdredacteur van de 'dikke Van Dale'. Den Boon neemt in dit boekje bijbelse uitdrukkingen onder de loep en kijkt daarbij naar de verschillende bijbelvertalingen. Daarnaast beschrijft hij hoe het bijbelse Nederlands in de literatuur en in 'zijn' woordenboek terechtgekomen is.

Oerversie van het paradijsverhaal ontdekt

Cornelis Cornelisz. van Haarlem - De zondeval

Oudtestamentica Marjo Korpel, werkzaam aan de Protestantse Theologische Universiteit, en Johannes de Moor, emeritus aan dezelfde universiteit, zijn er zeker van de mythe van Adam te hebben ontdekt op Ugaritische kleitabletten, daterend uit de 13e eeuw v.Chr. De vondst van deze Adam-mythe werpt een nieuw licht op het (jongere) verhaal uit Genesis. De twee onderzoekers hebben hun bevindingen op 16 mei 2014 gepresenteerd op een congres in Kampen. Hun boek hierover (Adam, Eve, and the Devil. A New Beginning) is onlangs verschenen bij Sheffield Academic Press; eind 2014 verschijnt een Nederlandse bewerking.
In het verleden is ook door andere bijbelonderzoekers wel verondersteld dat er een oer-mythe van Adam moet hebben bestaan. Die mythe was echter nooit daadwerkelijk aangetroffen. Op basis van een nieuwe interpretatie van een aantal Kanaänitische (Ugaritische) teksten hebben de twee onderzoekers nu deze mythe weten te reconstrueren. Het Kanaänitische equivalent van de Tuin van Eden blijkt de 'wijngaard van de grote goden' te zijn. Adam en zijn vrouw behoorden tot de goden die toegang hadden tot de levensboom. De kwade godheid Horon - zeg maar: de duivel - wilde de plek innemen van de scheppergod El, de hoogste god in de Kanaänitische godenwereld. El strafte hem hiervoor door hem van de godenberg af te werpen. Uit wraak veranderde Horon zichzelf in een reuzenslang, die de levensboom vergiftigde. De goden vreesden hun onsterfelijkheid te verliezen nu de levensboom ten onder was gegaan. Daarom gaven ze Adam macht over de hele aarde, om via hem Horon uit te schakelen. Adam faalde echter en werd daardoor een sterfelijk wezen.
Korpel en De Moor bespreken in het boek uitvoerig de verschillen met de bijbelse teksten (bijv. het feit dat Eva niets verkeerds doet), maar geven ook aan wat duidelijk overeenkomt. Hun theorie verheldert de nodige passages in de Bijbel, de apocriefe boeken, de pseudepigrafische literatuur en ook teksten uit Qumran. Het boek levert hoe dan ook veel stof tot discussie op.

De zondvloed in 3D

Vanaf 10 april 2014 draait de film Noah in de Nederlandse bioscopen. Het is een verfilming van een spectaculaire geschiedenis uit Genesis: het verhaal van Noach en de zijnen in hoofdstuk 6-9. Motto: 'The end of the world ... is just the beginning'. Natuurlijk klinken er onmiddellijk kritische vragen: Is de film bijbelgetrouw? Waarheidsgetrouw - wat dat dan ook betekenen mag? Welke rol speelt God in de film? Is Noach nog die rechtschapen man uit het Oude Testament of is hij eerder een soort milieuactivist geworden? Welke boodschap probeert de filmversie eigenlijk over te brengen? Onder (fundamentalistische) christenen weerklinkt de aloude vraag of je überhaupt de bijbel mag gebruiken voor een product van de verbeelding (boek of film). En hoeveel ruimte de schrijver of regisseur dan heeft om open plekken in het bijbelverhaal zelf in te vullen - ruimte om ervan af te wijken krijgt hij uiteraard niet. En natuurlijk levert de film nieuwe brandstof voor discussies over de vindplaats van Noachs ark.
In islamitische landen is men er duidelijk over: de film Noah is er gewoon verboden.
Op www.noah-film.nl vindt u meer informatie over de film, en ook een aantal clips.

Oplossing kunstroof Lam Gods nabij?

Jan van Eyck - Lam Gods

Tachtig jaar na de verdwijning van één van de panelen van Het Lam Gods - het paneel De rechtvaardige rechters, linksonder - gonst het in België en de kunstwereld van de geruchten. Historicus en parlementslid Paul de Ridder wist in het VRT-journaal te melden dat het paneel nu in bezit is van een vooraanstaande Gentse familie. De bewuste familie ontkent (reputatieschade?), het OM onderzoekt de zaak.

De reconfiguratie van Israël in Ruth, Ester en Judit

Abraham Bloemaert - Judit toont het volk het hoofd van Holofernes

'Hun bewondering voor haar schoonheid leidde tot bewondering voor de Israëlieten, en ze zeiden tegen elkaar: Wie zou het volk minachten dat zulke vrouwen telt?' Deze tekst uit Judit (10:19) is het motto van het proefschrift waarop Anne-Mareike Wetter op 7 april 2014 in Utrecht promoveert. In haar onderzoek heeft zij religieuze en etnische processen van identiteitsvorming in de bijbelboeken Ruth, Ester en Judit blootgelegd. Als metaforen voor Israël verwijzen de vrouwelijke hoofdpersonen naar eerdere vrouwelijke beelden zoals die vaak in de profetische literatuur worden gebezigd: de vreemde vrouw, de overspelige echtgenote van de God van Israël, de verslagen weduwe, het maagdelijke slachtoffer van verkrachting. Stuk voor stuk krijgen deze beelden nu een nieuwe invulling, waarbij afgerekend wordt met de noties van schuld en welverdiende straf. Hierdoor worden niet alleen stereotype vrouwbeelden genuanceerd, maar vooral ook wordt er een nieuwe visie op Israël vormgegeven. Israël is niet langer het volk dat door eigen schuld tot speelbal van de volkeren is geworden, maar Gods erfdeel dat soms door goddelijk ingrijpen en vaak door eigen vindingrijkheid de bestaande orde ondersteboven draait.

Statenvertaling vernieuwend?

Het is een bekende gedachte dat de beroemde Statenvertaling van 1637 een grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van het Nederlands. Taalwetenschapper Nicoline van der Sijs plaatst in haar inaugurele rede De voortzetting van de historische taalkunde met andere middelen (Radboud Universiteit Nijmegen, 27 maart 2014) kritische kanttekeningen bij deze opvatting. Uit kwantitatief digitaal onderzoek, bijv. het tellen van lidwoorden in 17e-eeuwse teksten, kon zij kwalitatieve conclusies trekken. Zij constateerde dat de Statenvertaling een soort Nederlands presenteerde dat in die tijd eigenlijk al aan het verouderen was. Met name het gebruik van naamvallen, zoals in 'het woord des HEEREN', was in 1637 bij de taalgebruiker al in onbruik geraakt. Dat er in deze bijbelvertaling toch voor die archaïserende taal werd gekozen, hing samen met het streven naar een verheven, plechtige taal. Van der Sijs concludeert dat de Statenvertaling t.a.v. de ontwikkeling van onze taal niet leidend, maar volgend is geweest. Wel heeft de Statenvertaling het nodige bijgedragen op het gebied van uniforme spelling en grammatica; en natuurlijk het idioom: de talloze uitdrukkingen waarmee ze onze taal heeft verrijkt.
Klik hier voor meer informatie over het onderzoek van Van der Sijs, op de site van het Meertens Instituut.

Kruisiging uit atelier Jan van Eyck

Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam weet het nu zeker: de tekening van de kruisiging van Christus, die op de tentoonstelling De weg naar Van Eyck te zien was, stamt uit de 15e eeuw en is afkomstig uit het atelier van Jan van Eyck. De experts die de tekening hebben onderzocht, zijn het er niet over eens of Van Eyck zelf de maker is. Enkelen menen van wel; zij zien er een voorstudie in van het schilderij uit ca. 1430 dat in het Metropolitan Museum in New York hangt. Anderen denken dat het werk na Van Eycks dood is gemaakt in diens atelier. Boijmans van Beuningen is in elk geval bijzonder blij met de nieuwe aankoop. Het 'verhaal' achter de tekening wordt verteld in een video op ArtTube.

Abraham zonder kamelen

Volgens twee archeologen van de universiteit van Tel Aviv kan het verhaal van bijv. Genesis 24 niet kloppen. Na onderzoek van kamelenbotten op het terrein van een oude kopermijn in Jordanië komen zij tot de conclusie dat de kameel in Israël pas in de 10e eeuw v.Chr. als lastdier werd gebruikt, dus ver na Abraham.

Met de Bijbel op de bühne

Is God terug in de schouwburg? Deze vraag wordt in Trouw d.d. 21 januari 2014 gesteld in een artikel met de titel die boven dit berichtje staat. Trouw geeft, naast een bespreking van de verhouding tussen bijbel en theater, een overzichtje van lopende voorstellingen met een religieus thema. Behalve voorstellingen van Aluin en Kees van der Zwaard, die ook in de Agenda van onze site vermeld staan, noemt de krant Hollandse luchten 1: Jeremia, van Marjolijn van Heemstra en Sadettin Kirmiziyüz, Paulus van Kees Posthumus, en God vergeeft van Helmert Woudenberg. Zie de websites van de auteurs voor meer informatie.

The Passion nu ook in België

Terwijl in Nederland, vlak voor Pasen, de vierde editie van The Passion zal worden opgevoerd, ditmaal in Groningen, komt er nu voor het eerst ook een Vlaamse versie van dit project. 'De Passie', zoals de Vlaamse variant gaat heten, wordt op Witte Donderdag (17 april 2014) in het Vlaams-Brabantse Merchtem gespeeld. Ook hier wordt met behulp van Nederlandstalige popsongs, van o.a. Clouseau en Raymond van het Groenewoud, het lijdensverhaal gepresenteerd. Naast een groot aantal lokale spelers zullen de nodige Bekende Belgen meedoen: musicalster Jonathan Demoor speelt de rol van Jezus, presentatrice Geena Lisa die van Maria. Professor Rik Torfs, o.a. bekend van De (aller)slimste mens ter wereld, zal als verteller fungeren.

Is Christus dan verdeeld?

Deze vraag uit 1 Korintiërs 1:13 is het thema van de Week van gebed 2014. De Raad van Kerken en de Evangelische Alliantie organiseren dit gezamenlijke bidden van christenen in het hele land in de week van 19 tot 26 januari. Het thema is dit jaar aangedragen door kerken in Canada, waar de eenheid van de gelovigen minstens zo'n hot item is als in Nederland; de kerkelijke verdeeldheid in Nederland is in de loop der jaren in feite door de Nederlandse emigranten meegenomen naar Canada. De traditie van een gebedsweek is al oud: de Raad van Kerken kent al meer dan honderd jaar een Week van gebed voor de eenheid van de christenen; bij de Evangelische Alliantie bestaat al ruim 160 jaar de gewoonte om het nieuwe jaar met een gebedsweek in Gods hand te leggen.

Passiespelen Tegelen op erfgoedlijst

De Passiespelen in Tegelen zijn opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Erfgoed. Op deze erfgoedlijst, in 2012 ingesteld nadat Nederland een Unesco-verdrag heeft geratificeerd, staan belangrijke Nederlandse tradities en rituelen die voor de toekomst bewaard moeten blijven. Er staan nu zo'n 40 tradities op de lijst, zoals het midwinterhoornblazen in Twente en elders. De Passiespelen van Tegelen worden elke vijf jaar door honderden vrijwilligers opgevoerd. De eerstvolgende keer is in 2015.

BGT, een voorproefje

In november 2013 is een eerste uitgave met teksten uit de Bijbel in Gewone Taal gepubliceerd: Bijbel in Gewone Taal, de eerste teksten. Het Nederlands Bijbelgenootschap is in 2006 aan deze bijbelvertaling begonnen; in 2014 moet het boek af zijn. Op de speciale BGT-website staat te lezen: 'Gewone taal is de taal die we allemaal begrijpen en die we allemaal gebruiken. De Bijbel in Gewone Taal wordt geen gemakkelijke bijbel, want de Bijbel is geen gemakkelijk boek. Maar de BGT wordt wel de meest leesbare bijbel die ooit in het Nederlands gemaakt is. Door de duidelijke taal beleef je de Bijbel op een nieuwe manier. Het is taal die je aanspreekt, waardoor de tekst je raakt. (...) Er worden gewone woorden gebruikt, en de zinnen zijn overzichtelijk en niet te lang. De tekst is duidelijk opgebouwd, zodat je begrijpt wat de zinnen met elkaar te maken hebben en over wie of wat het gaat.' Bijv. Psalm 19:2-5 ziet er dan zo uit:

De hemel vertelt aan alle mensen
hoe machtig God is.
De hoge hemel laat aan iedereen zien
wat God gemaakt heeft:
de zon, de maan en de sterren.
De hemel vertelt het elke dag,
de hemel zegt het iedere nacht,
in een heel eigen taal.

Het is geen gewone taal,
geen taal met woorden.
Het is een taal zonder geluid.
Toch gaat het bericht de hele aarde over,
het gaat de hele wereld rond.

Zie voor meer voorbeelden, achtergrondinformatie en filmpjes: de BGT-website.

Orientalis gaat door

In deze rubriek is Museumpark Orientalis de afgelopen jaren vooral genoemd in verband met financiële problemen. Ondanks subsidies leek sluiting uiteindelijk onvermijdelijk. Nu durft Orientalis weer vooruit te kijken, ook al komt er geen nieuwe subsidie van de provincie Gelderland meer. Interim-directeur Jan van Laarhoven draagt per 1 januari 2014 de leiding over aan Erna van de Ven. Haar ambitie is Orientalis om te vormen van een museum tot een museaal platform. Van de Ven kondigt voor 2014 alvast een nieuwe tentoonstelling aan: Toren van Babel.

Duur psalmboek: $ 14.200.000

Een exemplaar van het Bay Psalm Book, het eerste boek dat in Amerika werd gedrukt, heeft op een veiling bij Sotheby's in New York op 26 november 2013 14,2 miljoen dollar opgebracht, omgerekend 10,5 miljoen euro. Daarmee is dit psalmboek het kostbaarste gedrukte boek ooit. Het geveilde psalmboek is een van de elf overgebleven exemplaren van de eerste druk. In 1640 rolden in totaal 1700 exemplaren van een uit Londen geïmporteerde drukpers in Cambridge, Massachusetts.

Apps en bijbels

Cross Link Services heeft in november 2013 het startpunt van de Online Bijbel geïntroduceerd als app voor iPad en iPhone; de app kan gratis gedownload worden. Kenmerkend voor deze app zijn de eenvoud in gebruik en het doordachte ontwerp. Bovendien is hij standaard voorzien van Nederlandstalige inhoud die (nog) niet in andere apps aangeboden wordt. 'Voor de desktop-editie van de Online Bijbel is al een ongekende hoeveel bijbelstudie-titels beschikbaar. Deze gaan wij nu stap voor stap ontsluiten voor gebruik op de iPad en iPhone,' meldt Peter van der Schelde van Cross Link Services.
Ook de EO heeft een gratis app ontwikkeld: 'Samen Geloven'. Volgens de omroep kan de app zorgen voor 'een dagelijks gezinsmoment rondom de bijbel'. De app biedt bijbelse quizvragen, filmpjes en liedjes. Elke week presenteert 'Samen Geloven' een nieuw gespreksthema.

Rumoer om restauratie

Ruim een jaar geleden berichtten wij ('Zie de aap') over de restauratie van een 19e-eeuws fresco in Spanje: hoe de goedbedoelde herstelwerkzaamheden van een bejaarde vrouw leidden tot een dramatische beschadiging van het origineel. Nu is er in Noord-Holland een vergelijkbare kwestie. In de Sint-Odulphuskerk van Assendelft nemen de twee artistieke broers Graas de complete kruisweg onder handen. Vol toewijding en zich van geen kwaad bewust schilderen zij de oude staties over. Een videoverslag van hun activiteiten is te vinden op YouTube.

Bijbelverhalen in zand

Vanaf 6 oktober is op Zapp (Nederland 3, zondagmiddag 17.10 uur) de televisieserie Verhalen met de Zandtovenaar te zien. In zes afleveringen tekent de bekende zandtovenaar Gert van der Vijver een aantal verhalen uit de bijbel: o.a. Adam en Eva, Mozes, David, Ester. Op een eigentijdse manier komen de verhalen met muziek, woord en zandtekeningen tot leven. Bekende artiesten zingen popnummers die aansluiten bij het verhaal en jonge muzikanten van het Prinses Christina-concours verzorgen intermezzo’s op verschillende instrumenten. De serie is tot stand gekomen door samenwerking van het Nederlands Bijbelgenootschap en omroep RKK.

Statenbijbel voor jongeren

Op 5 oktober 2013 is de Herziene Statenvertaling van 2010 in een speciale jongereneditie gepresenteerd. De HSV-Jongerenbijbel bevat veel extra's voor de doelgroep. In deze editie staan honderden tekstjes met uitleg, maar ook stukjes die bedoeld zijn voor verwerking en verdieping. Daarnaast zijn er landkaartjes, illustraties en foto's. Bijzonder is dat ook de complete Heidelbergse catechismus is opgenomen. Het doel van de speciale jongereneditie is: 'handreiking bieden aan tieners en jongeren om de bijbel zelfstandig te lezen en te verbinden met hun dagelijkse leefsituatie'. De uitgave is tot stand gekomen met hulp van de diverse jeugdbonden uit enkele denominaties van gereformeerde gezindte. De HSV-Jongerenbijbel zal op termijn ook beschikbaar komen als app voor telefoon en tablet. Bij deze bijbeluitgave is ook een eigen website gelanceerd.

Het paradijs volgens RTL5

RTL 5 komt in 2014 met een nieuwe datingshow: ADAM zkt. EVA. Hierin zullen singles elkaar naakt op een onbewoond, tropisch eiland ontmoeten. De show wordt geproduceerd door televisieproducent Eyeworks. Reinout Oerlemans: 'In een tijd waarin iedereen zich het liefst verbergt achter een masker van stoere status-updates, geven de singles in ADAM zkt. EVA zich juist bloot … letterlijk! Meer back-to-basic dan dit wordt een eerste date niet. Maar spannend is het des te meer.' Oerlemans verwerpt de suggestie dat deze show 'ranzig' is. Hij noemt het juist een mooi, eerlijk en niets verhullend experiment. Zonder misleidende zaken als merkkleding en ontdaan van uiterlijke prikkels als make-up wordt iedereen teruggebracht tot zijn ware kern. Puur natuur.

Jozef als makelaar

Wie zijn huis wil verkopen, doet er goed aan een beeld van Jozef in zijn tuin te zetten. Jozef, man van Maria, timmerman, maar ook patroonheilige van timmerlieden, van het huisgezin en van huizenbezitters. Voor het beste resultaat moet Jozef met z'n gezicht naar het huis worden gedraaid én op z'n kop worden ingegraven. En dan moet de verkoper ook nog gedurende negen dagen Sint-Jozefgebeden uitspreken. Succes verzekerd.

Christus bij Breda

Het Breda's Museum presenteerde op 12 september 2013 een bijzondere aanwinst: een laat-middeleeuws schilderij waarop de stad Breda staat afgebeeld zoals die was rond 1518. Het is waarschijnlijk het oudste stadsgezicht in de Nederlandse schilderkunst, en is mogelijk afkomstig uit een Antwerps atelier. Het schilderij heet Christus en de Samaritaanse vrouw bij de stad Breda. Het is het bovenste stuk van het middenpaneel van een houten drieluik; de zijpanelen zijn zoek. Ook het afgezaagde onderste stuk is verdwenen; daarop zou het verhaal uit Johannes 4, dat hier dus in een Brabantse setting is geplaatst, voluit te zien zijn.

De Bijbel voor ongelovigen, deel 2

Eind augustus 2013 is het tweede deel van Guus Kuijers Bijbel voor ongelovigen verschenen. Het eerste deel uit 2012 - ondertitel 'Het begin' - behandelde Genesis. Deel 2, 'De uittocht en de intocht', gaat verder met Exodus, tot en met Rechters.

Zien en geloven

'Eerst zien, dan geloven'. Een uitdrukking die ontleend is aan het verhaal van 'de ongelovige Tomas'; lees het terzijde over de achtergronden van deze bijbelse uitdrukking.
In de nieuwe overheidscampagne tegen ouderenmishandeling wordt de uitdrukking omgekeerd: 'Ouderenmishandeling. Je ziet het pas als je het gelooft!' Deze verrassende insteek is gekozen om het taboe op deze vorm van huiselijk geweld te doorbreken. De reclamespot tegen ouderenmishandeling, onder het motto 'Een veilig thuis. Daar maak je je toch sterk voor?', maakte ook al veel los.

Project 'Bijbel Tapes' stopgezet

In maart 2012 verscheen het eerste deel van de bijbel als audiofilm: De Bijbel Tapes. Regisseur Peter te Nuyl wilde de volledige tekst van De Nieuwe Bijbelvertaling opnemen - een hoorspel dat zo'n 200 uur zou gaan duren - met gerenommeerde acteurs als Pierre Bokma, Sacha Bulthuis, Gijs Scholten van Aschat en Bram van de Vlugt. Maar na acht bijbelboeken heeft uitgeverij Chevigny, om commerciële redenen, besloten ermee te stoppen. De Bijbeltapes-website is uit de lucht gehaald. Op de site van de uitgeverij zijn de al verschenen boeken nog wel te bestellen. Te Nuyl denkt intussen na over een doorstart.

Jezus is een Marokkaan

Met deze pakkende kop berichtten de media over de nieuwe hoofdrolspeler van de Passiespelen 2015 in Tegelen. Tot verrassing van velen koos regisseur Cees Rullens voor de 33-jarige Abbie Chalgoum uit Venlo. De Marokkaanse Limburger is in Venlo geen onbekende: hij was enkele jaren eerder Prins Carnaval in een van de wijken van Jocus Riék.

Sportbijbel 2013

Voor de vierde keer geeft de Stichting Geloofshelden de Sportbijbel uit. De stichting formuleert haar missie als volgt: '(Ex-)(top)sporters opleiden tot discipelen, en door de taal sport Jezus Christus bekend maken in Nederland.' In de nieuwe Sportbijbel staat het Nieuwe Testament, en daarnaast de getuigenissen van een vijftal christelijke (ex-)topsporters. De bijbeleditie bevat ook praktische aanwijzingen voor bijv. de onderlinge omgang in teamsporten, uiteraard met verwijzingen naar de bijbel. Voor meer informatie: www.geloofshelden.nl.

Jakob naar Alkmaar

​In 1981 kocht het Stedelijk Museum Alkmaar het schilderij Het Laatste Avondmaal van Cornelis Cornelisz. Buys - ook te zien op onze site. Nu heeft het museum opnieuw een doek van de Alkmaarse meester weten te bemachtigen: Jakob trekt bij Laban weg (ca. 1535). Het schilderij toont met 'ongebreidelde vertelzucht' verschillende delen van het verhaal uit Genesis 31, in het decor van een weids landschap. "De uitmuntende kwaliteit, het monumentale, sterk verhalende karakter en de vele sprekende details in de voorstelling maken het schilderij tot een zekere publiekslieveling." Zie de website van het museum voor meer informatie en voor een afbeelding van het complete schilderij.

Het evangelie volgens de andere Maria

Tijdens het Holland Festival 2013 wordt het passieoratorium The Gospel according to the other Mary (2011) van Peter Sellars (libretto) en John Adams (muziek) voor het eerst in Nederland uitgevoerd. Het is een bijzondere versie van het lijdensverhaal, vooral vanuit Maria Magdalena gezien; het stuk begint met de opwekking van Lazarus (Joh. 11) en eindigt met de opstanding van Jezus (Joh. 20). Op de website van het Holland Festival meer over de componist van deze moderne passie. In Trouw (7 juni 2013) een interview met regisseur Peter Sellars.

Nogmaals Job: Wonderboj

Cultuurtheoloog Frank G. Bosman heeft een toneelstuk geschreven: Wonderboj. Het gaat over Boj, een sympathieke, succesvolle man die in één dag alles kwijtraakt wat hem dierbaar is - net als Job. Hoe komt het dat het verhaal van Job nog steeds aanspreekt? Bosman: "Ik denk omdat het verhaal draait om het waarom van het kwaad: waarom bestaat het, waarom moeten mensen eronder lijden? In alledrie de canons, die van het christendom, het jodendom en de islam, is het opgenomen. Het heeft een enorme invloed op de cultuurgeschiedenis gehad. (...) Het is bijna ondraaglijk om te leven met het idee dat het lijden geen aanwijsbare oorzaak heeft. Maar ik durf wel te zeggen dat dit stuk goed afloopt. Het lijden heeft niet het laatste woord." Toneelvereniging De Orde der Dwazen speelt het stuk op 18-20 april 2013 in Amstelveen. Voor meer informatie over het stuk en voor recensies: zie Bosmans weblog.

Verbod op godslastering afgeschaft

Op 16 april 2013 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de afschaffing van artikel 147 uit het Wetboek van Strafrecht. Daarmee is het bijna 80 jaar oude verbod op smalende godslastering opgeheven. In al die jaren zijn in totaal negen mensen veroordeeld op grond van dit wetsartikel. Berucht is het zogenaamde ezelproces tegen Gerard Reve, waarbij Reve uiteindelijk, in 1968, door de Hoge Raad werd vrijgesproken. Sindsdien is er nooit meer iemand veroordeeld voor 'smalende godslastering'.
Het wetsartikel gaat niet rechtstreeks terug op het derde van de Tien geboden, maar staat er wel mee in verband. Overigens was het uitgerekend Jezus die van godslastering werd beschuldigd, toen hij zich tijdens zijn proces voor de hogepriester Kajafas moest verantwoorden - zie Matt. 26:65.

De bonobo en de tien geboden

Nieuw binnengekomen op nummer 11 in de bestsellerlijst van week 14: De bonobo en de tien geboden van Frans de Waal, een 'verhalend geschreven boek over de evolutionaire basis van ons betere zelf'. Hebben we religie nodig om goed te zijn? Frans de Waal beantwoordt deze vraag door te kijken naar apen en andere dieren. Hoe dicht ze ook bij ons staan, in een bonobogemeenschap is nog nooit een kerk opgericht. Maar dat is ook helemaal niet nodig, volgens De Waal: in het goddeloze universum van de bonobo of de chimpansee bestaan medelijden, zorgzaamheid en rechtvaardigheid wel degelijk. De Waal tracht ons ervan te overtuigen dat deze eigenschappen ouder zijn dan de mensheid. Met andere woorden: zo essentieel zijn die Tien geboden niet.

Agnus Dei als kunstproject

Beeldend kunstenaar Willem Zijlstra heeft sinds 2004 een kunstproject ontwikkeld rond het 'Lam Gods dat de zonden der wereld wegneemt'. Zijlstra: "In de ogen van geseculariseerde 21e-eeuwers een moeilijk na te voelen metafoor. Koppel daar ook nog het thema 'Opstanding' aan vast en het wordt een onbegrijpelijke ver-weg-show. Toch geloof ik dat de symbooltaal van de evangeliën bestaan uit elementen die – mits in eigentijdse beeldtaal omgezet – ook moderne mensen nog zullen aanspreken." Zijlstra vertelt zijn verhaal in beeld, muziek en dans, en gaat zo, naar eigen zeggen, terug naar de kern van Pasen. Het hele project is in de korte film Agnus Dei vastgelegd; de EO liet de film zien op Tweede Paasdag 2013.

Prijs voor The Passion

Op 28 maart 2013 was voor de derde keer The Passion te beleven, ditmaal in Den Haag. De formule is inmiddels bekend: artiesten uit de populaire muziek brengen het lijdensverhaal met behulp van Nederlandse popsongs; tegelijkertijd wordt er een processie gehouden met een groot verlicht kruis, in de richting van het podium. Na afloop van deze uitvoering van The Passion ontving de producent, Jacco Doornbos, de tweejaarlijkse Spaanprijs, vanwege 'de opmerkelijke wijze waarop hij een artistieke of publicitaire bijdrage heeft geleverd aan het bijbelse, geestelijke of kerkelijke leven'.

Dumas' Laatste avondmaal als geschenk

Een particuliere verzamelaar heeft het schilderij Het laatste avondmaal van de Nederlandse kunstenares Marlene Dumas aan het Rijksmuseum in Amsterdam geschonken. De verzamelaar, die anoniem wil blijven, schenkt het werk naar aanleiding van de heropening van het museum in april 2013. Dumas schilderde het doek tussen 1985 en 1991. Met het werk, dat maar liefst twee meter breed is, sluit ze aan bij een lange traditie in de schilderkunst waarbij Christus wordt afgebeeld tijdens het pesachmaal (Matt. 26:17-35), voorafgaand aan zijn kruisiging. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is schilderde Dumas hem niet omringd door zijn volgelingen maar geheel alleen aan tafel. Christus' gestalte is transparant en in contour geschilderd.

ND op Goede vrijdag

Op Goede vrijdag 2013 werd de voorpagina van het Nederlands Dagblad niet gevuld met nieuwsberichten. Op een overigens blanco pagina was alleen linksonder een paar regels 'oud nieuws' te vinden: een bijbelcitaat waarin de feiten van Goede vrijdag verhaald worden.

Genesis onjuist? Win 10.000 dollar!

Dr. Joseph Mastropaolo is creationist en wetenschapper en initiatiefnemer van een bijzondere 'wedstrijd' die de naam Literal Genesis Trial Contest draagt. Tegenstanders worden door Mastropaolo uitgedaagd om met wetenschappelijk bewijs te komen dat een letterlijke interpretatie van Genesis tegenspreekt. Mastropaolo zal zelf aantonen dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat zo'n interpretatie in de weg staat. Mastropaolo en zijn tegenstander houden hun pleidooi voor een onafhankelijke rechter; het bewijs dat beiden aanvoeren, moet wetenschappelijk zijn. Voordat de twee hun pleidooi houden, leggen ze allebei 10.000 dollar in. De rechter besluit uiteindelijk welke pleiter het sterkste bewijs heeft en die gaat met de 20.000 dollar naar huis.

Cyprus en Mozes

Het reddingsplan voor Cyprus, waarbij de Cypriotische spaarders moeten meebetalen om Europese noodsteun te kunnen ontvangen, heeft veel reacties losgemaakt. Eén kritisch geluid kwam uit Spanje, van de hoogleraar José Carlos Díez. Deze plaatst in zijn artikelen en blogs de economische problemen graag in een breder perspectief, door historische vergelijkingen te maken en autoriteiten als Seneca en Einstein aan het woord te laten. Voor de jongste problemen in de eurozone verwijst hij in El País (17 maart 2013) naar de oude regels in Deuteronomium die betrekking hebben op het sabbatsjaar: 'Elk zevende jaar moet u algemene kwijtschelding verlenen. Dat houdt het volgende in: elke schuldeiser moet iedereen die iets van hem heeft geleend zijn schuld kwijtschelden; hij mag zijn volksgenoot, zijn broeder, niet tot afbetaling dwingen, want de kwijtschelding is afgekondigd in de naam van de HEER. Van een buitenlander mag u wel betaling vorderen, maar wat u van een volksgenoot te goed hebt moet u kwijtschelden.' (Deut. 15:1-3)

Afscheid van de paus

In zijn laatste toespraak op het Sint-Pietersplein op woensdag 27 februari 2013 vergeleek paus Benedictus XVI zich met zijn verre voorganger, Simon Petrus. In een terugblik op de jaren dat hij als paus de kerk leidde, zei hij: 'These years have been a stretch of the Church’s pilgrim way, which has seen moments joy and light, but also difficult moments. I have felt like St. Peter with the Apostles in the boat on the Sea of ​​Galilee: the Lord has given us many days of sunshine and gentle breeze, days in which the catch has been abundant; then there have been times when the seas were rough and the wind against us, as in the whole history of the Church it has ever been - and the Lord seemed to sleep. Nevertheless, I always knew that the Lord is in the barque, that the barque of the Church is not mine, not ours, but His - and He shall not let her sink. It is He, who steers her: to be sure, he does so also through men of His choosing, for He desired that it be so.' De paus verbond hier twee bijbelpassages met elkaar: die over de zgn. 'wonderbare visvangst' (o.a. Lucas 5) en die over de storm op het meer (Lucas 8:22-25).

Het boek Job

Een bestseller: Het boek Job. Geschreven door Roek Lips, netcoördinator bij Nederland 3, over de verdwijning van zijn 18-jarige zoon Job in de zee bij San Sebastian. 'Er zijn geen woorden voor,' kreeg Roek vaak te horen. Er móeten woorden voor zijn, meende hij. Zo ontstond dit boek, waarvan de titel natuurlijk herinnert aan het bijbelboek. Volgens Lips blijft ook het bijbelboek niet steken bij de vraag 'waarom moet mij dit overkomen?', maar reikt het naar de diepere vraag 'hoe geef ik zin aan wat mij overkomt?'

Broeder en Prediker

In december 2012 verscheen het debuutalbum van 'broeder Dieleman'. Titel: Alles is ijdelheid, naar het bijbelboek Prediker; genre: Zeeuwse folk en/of gospel. Dieleman is opgegroeid in de gereformeerd-vrijgemaakte kerk van Axel, Zeeuws-Vlaanderen. Hij heeft die kerk achter zich gelaten, maar in de teksten en thema's van zijn liedjes kan hij zijn herkomst niet verloochenen. Trouw publiceerde op 2 maart 2013 een interview met Dieleman. Klik hier om Dielemans album, verschenen bij Beep! Beep! Back up the truck, te beluisteren.

De slimste mens ter wereld

Het humoristische Vlaamse tv-programma dat wekenlang op zoek was naar 'de slimste mens ter wereld', legde de drie kandidaten o.a. deze bijbelse vraag voor. Maar die moesten eerst zien te ontdekken wat het gemeenschappelijke thema van de tekeningen was. Klik hier om te zien hoe moeilijk dat was (en om uzelf te testen).

Liter 68: Damascus

Het jongste nummer van christelijk literair tijdschrift Liter (nummer 68, 15de jaargang, december 2012) heeft als thema 'Damascus - literaire bekeringen'. Dat verwijst naar Handelingen 9, waarin beschreven wordt hoe christenvervolger Saulus geroepen wordt en zich bekeert tot de Jezus die hij vervolgt; daarna zal hij, als Paulus, juist de grote verkondiger van Jezus' boodschap worden. In dit nummer van Liter gaat het over moderne Damascus-ervaringen: grote veranderingen en literaire bekeerlingen. Klik hier voor de volledige inhoudsopgave.

Geld voor Orientalis

Enkele maanden terug meldden wij nog: 'Per 1 januari 2013 stoppen Gedeputeerde Staten van Gelderland met het subsidiëren van Museumpark Orientalis, het voormalig Bijbels Openluchtmuseum.' Nu hebben Provinciale Staten van Gelderland daar een streep doorheen gezet, en besloten dat Orientalis nog één keer subsidie krijgt. Maar deze 165.000 euro is wel echt de laatste geldinjectie die Orientalis van Gelderland krijgt.

Red Jezus van de afvalhoop

Het religieus museum in Vaals staat vanaf 12 januari 2013 iedere zaterdag vanaf 9.00 uur in een winkelcentrum in Limburg, om te voorkomen dat Jezus op de afvalhoop terechtkomt. Veel huisdevotie, zoals heiligenbeelden, wijwaterbakjes, rozenkransen en religieuze schilderijen, is naar zolder, schuur of kelder verdwenen. Om de volgende stap - de vuilnisbelt - voor te zijn, is Museum Vaals deze grote inzamelactie gestart, zodat zoveel mogelijk van dit cultureel erfgoed bewaard blijft. De ingeleverde stukken zullen gebruikt worden bij komende thema-tentoonstellingen. Voor meer informatie: www.museumvaals.nl.

Psalm 23 als leiderschapsmodel

Organisatie-adviseur Ulrica van Panhuys heeft een boek over leiderschap geschreven, getiteld Herderlijk leiderschap. Toen zij in 2011 in een Frans klooster psalm 23 zong, werd het idee geboren. Ze gaat in haar boek uit van de Franse tekst en gebruikt het woord pasteur (herder) om de leiderschapsmethode uit te werken. Elke letter vertegenwoordigt een thema: Pais, Acceptatie, Soepelheid, Transfiguratie, Evenwicht, Unificatie, Realisatie. Bij elk begrip hoort een deel uit de psalm. Op deze manier beschrijft Van Panhuys het proces waarmee een herderlijk leider zijn doel kan bereiken. Herderlijk leiderschap begint bij leiderschap van binnenuit en ontvouwt zich tot leiderschap dat naar buiten gericht is. Voor meer informatie: www.uniquewaytofulfill.com.

God houdt wel van een geintje

Cultuurtheoloog Frank G. Bosman heeft een boekje geschreven met deze titel. Ondertitel: 'Een kleine theologie van de humor'. Bosman omschrijft zijn boek zelf als een humorvolle reis door de bijbel en de christelijke traditie. Hoewel in het dagelijks leven vrolijkheid niet mag ontbreken, is religie voor velen een serieuze zaak. Vaak kunnen gelovigen grapjes over God, Jezus, Maria en de kerk niet waarderen. Ze voelen zich belachelijk gemaakt door de seculiere meerderheid in ons land. Maar is het religieus wantrouwen tegen humor wel terecht? En wat zegt de bijbel over humor? Heeft Jezus gelachen - of is lachen zondig en heeft hij dat dus niet gedaan? Frank Bosman laat de lezer kennismaken met de wetenschap achter humor en lachen, en met lachende theologen en filosofen. Hij houdt een pleidooi voor meer humor in de kerk, want goede humor versplintert de gesneden beelden in ons hoofd.

Kerstrede 2012 koningin Beatrix

"Met Kerstmis gaat Gods licht op over onze wereld en de duisternis heeft het niet overwonnen. In het licht van geloof, hoop en liefde worden mensen tot elkaar gebracht en vinden nieuwe bezieling. 'Laat liefde verbinden, laat hoop doen leven en laat geloof kracht geven.' Dat zijn inspirerende woorden die dit jaar in mijn familie een bijzondere betekenis hebben gekregen." Met deze zinnen begon koningin Beatrix op Eerste Kerstdag 2012 haar toespraak. Meer dan ooit bevatte haar rede zinnen die aan de bijbel waren ontleend. In de geciteerde passage herkennen we achtereenvolgens Joh. 1:5 en 1 Kor. 13:13. Ook de zinsnede 'niemand leeft voor zichzelf alléén' verderop in haar toespraak stamt uit de bijbel: Rom. 14:7. Vlak daarna zei de koningin: "De aarde, zo zegt een Psalm, heeft God aan de mensen gegeven, en de mensen gaf hij aan elkaar." Ze verwees hier naar Ps. 115:16.
Aan het eind van de toespraak keerde de trits 'geloof, hoop en liefde' nog eens terug. "Geloof, hoop en liefde zijn het richtsnoer voor een wereld gegrond op vertrouwen. Geloof is vertrouwen dat ons leven een zin heeft die uitstijgt boven het alledaagse. Hoop is overtuiging dat de uitkomst goed zal zijn, ook al is die niet zichtbaar. Liefde is kracht die ons verbindt met elkaar, die geeft en vergeeft en die haat kan overwinnen." De koningin besloot haar rede met bekende woorden uit het kerstevangelie (Luc. 2:14): "Kerstmis is een feest voor mensen van goede wil. Ooit werd hun 'Vrede op aarde' toegezongen. Die woorden behouden hun waarde, door de eeuwen heen. In dat vertrouwen wens ik u gezegende Kerstdagen toe."

Fik Meijer opnieuw over Paulus

"De wijze waarop Lucas [in Handelingen Paulus'] zeereis en geloofsboodschap heeft verweven fascineert mij tot op de dag van vandaag..." Met deze woorden eindigde Fik Meijer de column die hij zo'n tien jaar geleden voor Bijbelencultuur.nl schreef bij het bijbelboek Handelingen. In november 2012 blijkt dat die fascinatie nog altijd sterk is: dan verschijnt Paulus. Een leven tussen Jeruzalem en Rome. In dit boek beschrijft Meijer in heldere, verzorgde taal wat voor iemand Paulus geweest moet zijn, wat de problemen zijn geweest waarvoor hij zich gesteld zag, welke ambities hij had, welke teleurstellingen hij moest verwerken en welke successen hij behaalde. Meijer volgt Paulus op zijn reizen van Jeruzalem tot in Rome, waar het Nieuwe Testament abrupt zwijgt over zijn lotgevallen. Door de informatie uit Paulus' brieven en de Handelingen van de apostelen te combineren met zijn kennis van de oudheid is Meijer in staat leven en werk van Paulus in de context van de Grieks-Romeinse wereld te presenteren. Meijer laat ook zien hoe Lucas, in de geest van zijn tijd, Paulus idealiseerde; de Paulus die Meijer tekent is een stuk menselijker geworden.

Gelderse steun Orientalis stopt

Per 1 januari 2013 stoppen Gedeputeerde Staten van Gelderland met het subsidiëren van Museumpark Orientalis, het voormalig Bijbels Openluchtmuseum. Gelderland had in januari 2012 nog wel geld gestoken in de plannen voor een sobere doorstart, maar dat is nu voorbij. Diverse bedrijven en instellingen, en ook de overheden van Oman en Israël, hebben nog geïnvesteerd in het nieuwe Orientalis. In 2012 heeft het museumpark 40.000 bezoekers getrokken.

De farao is terug

'De farao is terug', luidt de tekst op een spandoek tegen de Egyptische president Mohammed Morsi. Op 22 november 2012 presenteerde Morsi een aantal maatregelen die zijn eigen positie enorm zouden verstevigen. Een machtsgreep, concludeerden velen en er klonken felle protesten. Morsi probeert onze revolutie te stelen! Hij is geen haar beter dan zijn voorganger Hosni Moebarak! Hij is een ordinaire dictator! De farao is terug! (Vgl. Exodus 1-15.)

v./n. Chr. in Noorwegen: v.o.j.

Ruim een jaar geleden berichtten wij over een discussie rond de afschaffing van de aanduiding 'voor/na Christus' door de BBC. Dezelfde discussie wordt nu dunnetjes overgedaan in Noorwegen. De redactie van het Grote Noorse Lexicon, een online naslagwerk over de Noorse literatuur, cultuur en geschiedenis, gaat de aanduiding 'voor Christus' vervangen door 'voor onze jaartelling'. Argument: zo doen wij dat in de wetenschap; en: waarom zou je mensen dwingen om Jezus' bestaan en betekenis te erkennen? Overigens wil men ook hier niet dogmatisch te werk gaan; waar 'v. Chr.' relevant is, bijv. in artikelen over het christendom, blijft de klassieke aanduiding gehandhaafd.

Bijbel met een luchtje

AXE is een nieuwe campagne gestart met het oog op het naderende einde: AXE 2012, the final edition. Onder het motto 'Happy end of the world' kan iedereen meedromen over zijn persoonlijke 'ultieme Happy Ending'. Het begeleidende reclamespotje toont een eigentijdse Noach, druk bezig met de bouw van een ark voordat de wereld vergaat; vgl. Genesis 6-9. Het grootste verschil met het bijbelverhaal is dat bij AXE alle mooie vrouwen op aarde zich in groten getale naar de ark begeven, geleid door de geur die de man op zijn borst heeft gespoten. Klik hier voor het wervende spotje.

Bommel en Bijbel

Marten Toonder - Bommel als Job op de mestvaalt

De honderdste geboortedag van Marten Toonder (2 mei 1912 - 27 juli 2005), de geestelijke vader van Ollie B. Bommel en vele andere figuren, wordt een jaar lang gevierd met allerlei evenementen en publicaties; zie voor een overzicht www.toonderjaar.nl. Een uitgave die op onze site natuurlijk vermelding verdient, is Bommel en Bijbel. Bijbel en christendom in de verhalen van Marten Toonder. Het boek is geschreven door Klaas Driebergen, die eerder zijn studie Nederlands aan de VU afsloot met een scriptie over hetzelfde onderwerp. Driebergen heeft in 2009 voor Bijbelencultuur.nl een terzijde geschreven over het Bommel-verhaal 'De zelfkant', dat gebaseerd is op de geschiedenis van Job.

De vrouw van Jezus

Op een congres in Rome presenteerde Karen King, hoogleraar theologie aan de Harvard-universiteit, een pas ontdekt stukje papyrus uit de 4e eeuw. Daarop staat onder andere een zin waarin Jezus tegen zijn leerlingen spreekt over 'mijn vrouw'. Nieuwe brandstof voor de oude discussie over de vraag of Jezus getrouwd was.

De bijbel volgens Guus Kuijer

Wie niet gelovig is, leest de bijbel niet. En dat is jammer, zegt Guus Kuijer, want de bijbel bevat een aantal van de allermooiste verhalen uit de wereldliteratuur. Daarom vertelt hij die verhalen opnieuw, speciaal voor ongelovigen, in zijn nieuwe boek De Bijbel voor ongelovigen. Te beginnen met het eerste bijbelboek, Genesis, een 'familieroman' over een groep koppige mensen onder leiding van Abraham, die vanuit Irak in Egypte terechtkomt. Het boek bevat ook de verhalen over Adam, Eva en de slang, over de zondvloed en de toren van Babel. Al die verhalen vertelt Kuijer opnieuw, vanuit het perspectief van de underdog. Dezelfde aanpak dus als in zijn roman Izebel van Tyrus (1988); zie de bespreking daarvan op deze site.

Serie Bijbelse Geschiedenis compleet

In één jaar tijd heeft House of Knowledge, de boekentak van dvd-producent Dutch Filmworks, de uitgave van de serie Bijbelse Geschiedenis in Woord en Beeld weten te voltooien. Na negen boeken over de bijbelverhalen uit het Oude en het Nieuwe Testament is nu het tiende en laatste deel verschenen. Deel 10 gaat over de bijbel zelf: het ontstaan van het boek, en de doorwerking ervan in de westerse cultuur. Elk deel bevat bovendien twee dvd's met films over de bijbel.
Zie voor meer informatie de website over deze reeks.

Zie de aap

Een 19e-eeuws fresco van Elias Garcis Martinez, Ecce Homo ('Zie de mens', naar de uitspraak van Pilatus in Johannes 19:5), staat opeens in het middelpunt van de belangstelling. Een bejaarde vrouw heeft het fresco in de dorpskerk van het Spaanse Borja nogal dramatisch gerestaureerd: de trekken van Christus zijn omgevormd naar die van een aap. Experts hebben inmiddels onderzocht of het fresco nog te redden is. Feit is dat de huidige versie een geweldige hit is geworden in het dorp en op internet. Ook de laconieke reactie van de amateur-restaurateur wordt alom gewaardeerd. En zo'n groot kunstwerk was het nou ook weer niet ...

Onbekend Vlaams drieluik naar Rotterdam

Een tot dusver volledig onbekend drieluik is toegezegd aan de tentoonstelling De weg naar Van Eyck - vanaf 13 oktober 2012 - in Museum Boijmans van Beuningen. Het werk, dat waarschijnlijk rond 1410 in Brugge is geschilderd, kan worden beschouwd als een van de hoogtepunten uit de pre-Eyckiaanse paneelschilderkunst in de Nederlanden. Het drieluik komt speciaal voor de tentoonstelling uit een Italiaanse privécollectie naar Rotterdam. Het middendeel van het drieluik toont de balseming van de dode Christus, een tamelijk zeldzaam tafereel. Het linkerpaneel portretteert de heilige Antonius, beschermheilige van de zieken. Op de rechterzijvleugel (zie afbeelding) is Johannes de Doper te zien met het Lam Gods - volgens conservator Friso Lammertse één van de mooiste schilderijen die nog bestaan van de Nederlandse kunst rond 1400.

Pilatus als filmheld

Nicolaes Knüpfer - Pilatus wast zijn handen in onschuld

Na tien jaar onderzoek heeft de Braziliaanse scenarioschrijfster Vera Blasi een script geschreven over het leven van Pontius Pilatus. Warner Bros heeft het script gekocht en gaat de eerste Pilatusfilm produceren. In Hollywood wordt op dit moment overigens ook al gewerkt aan films over Mozes (door Steven Spielberg), Noach (door Darren Aronofsky) en Kaïn (door Will Smith). En hoe zat het ook alweer met de Jezusfilm van Paul Verhoeven?

Schepper: 'Ik zeg: Doen!'

Nadat eerder Maurice de Hond, Natasja Froger en Johan Derksen ongegeneerd reclame maakten voor een overstap naar de Nederlandse Energie Maatschappij, was de Allerhoogste - een stuk goedkoper dan al die bekende Nederlanders! - aan de beurt. De NEM bewerkte het scheppingsverhaal uit Genesis 1 en liet de Schepper in een animatiefilmpje een actie voor zonnepanelen aanprijzen. De Bond tegen het vloeken diende een klacht in ('godslasterlijk, respectloos, kwetsend'), maar de Reclame Code Commissie heeft nu bepaald dat de NEM geen grenzen heeft overschreden.

Nog twee aanwinsten voor de KB

De Koninklijke Bibliotheek heeft deze zomer twee interessante Middelnederlandse handschriften aangekocht: een getijdenboek en een verklaring van Hooglied. Het getijdenboek stamt uit de tweede helft van de 15e eeuw en is afkomstig uit Holland of Utrecht. Het boek bevat o.a. twee grote miniaturen; op één daarvan draagt Christus zijn kruis en moedigt hij de gelovigen aan hem na te volgen. De tweede aanwinst bevat de Middelnederlandse vertaling van de Expositio in Cantica Canticorum, toegeschreven aan Richard van St. Victor. De vertaling zelf is niet zeldzaam, maar de expliciete datering en bekende herkomst maken dit handschrift bijzonder. Het boek werd voltooid in 1415, mogelijk in Windesheim, en is afkomstig uit het bezit van Gerrit Willemsz, die in 1420 overleed. Op zijn erf werd in 1415 een nonnenklooster gesticht.

Kostbaar brevier naar KB

Op 2 juli 2012 ontving de Koninklijke Bibliotheek, nationale bibliotheek van Nederland, een uitermate kostbare facsimile van het zogenoemde Grimani-brevier. Dit omvangrijke 16e-eeuwse manuscript is een van de mooiste geïllumineerde Vlaamse handschriften ooit gemaakt. Er moet zo’n jaar of dertig aan gewerkt zijn, en het was begin 16de eeuw al vrijwel onbetaalbaar. Kardinaal Grimani kocht het rond 1520 en nam het mee naar Venetië, waar het zich nog steeds bevindt. Met de schenking van de kwalitatief hoogwaardige kopie komt het brevier als het ware 'terug naar de Nederlanden'.
Een brevier is een boek voor geestelijken, waarin de gebeden staan opgetekend die zij dagelijks moeten uitspreken. Het brevier waarvan de KB nu een kopie heeft ontvangen, werd dan ook gekocht door een geestelijke, kardinaal Domenico Grimani (overleden in 1523). Hij betaalde hier 500 gouden dukaten voor, een kapitale som die hij zich als zoon van de doge van Venetië wel kon veroorloven. Het Grimani-brevier kreeg hierdoor meteen grote bekendheid. Het boek telt 1672 bladzijden, waarvan 1580 met versiering, en het bevat 110 paginagrote miniaturen van zeer hoge kwaliteit. De miniaturen kunnen vergeleken worden met die in het beroemde Très Riches Heures du Duc de Berry dat duidelijk als voorbeeld heeft gediend. Het team kunstenaars uit de Gents-Brugse school dat er zo’n dertig jaar aan heeft gewerkt, wilde de Très Riches Heures nog overtreffen.
Voor meer informatie op de KB-website: www.kb.nl. Zie ook www.grimani.nl.

Geboortekerk Betlehem werelderfgoed

De plaats waar Jezus' wieg - pardon: kribbe - gestaan heeft, is door Unesco aangewezen als werelderfgoed. Op verzoek van de Palestijnse autoriteiten is de Geboortekerk in Betlehem, samen met de pelgrimsroute erheen, eind juni 2012 geplaatst op de Werelderfgoedlijst. De Geboortekerk is in de tijd van Constantijn de Grote gebouwd boven de grot waarin Jezus ter wereld werd gebracht.

Zonde van de Week

Jheronimus Bosch - De zeven hoofdzonden en de vier uitersten

Vanaf 30 juni 2012 biedt de KRO een nieuw wekelijks televisieprogramma: Zonde van de Week. In deze 'humoristische panelshow' staan de zeven hoofdzonden (zie de Rode Draad Bijbelse lijstjes) centraal; de actualiteit van de voorbije week wordt beschouwd in het licht van de 'zonde van de week'. Maar ook komt aan bod wat de gasten in zichzelf terugvinden aan zondebesef: hoe ijdel, hebzuchtig of gulzig zijn zij zelf? Het publiek zal een actieve rol spelen in de verkiezing van de Zondaar van de Week. Het programma wordt gepresenteerd door Rob Kamphues; de vaste teamleden zijn cabaretier Roué Verveer en acteur Patrick Stoof. Klik hier voor meer informatie over het tv-programma.

Oeuvreprijs voor Huub Oosterhuis

Tijdens de Nacht van de Theologie, op 21 juni 2012, krijgt dichter-theoloog Huub Oosterhuis een prijs voor zijn gehele werk. Aan dat werk wordt op deze dag nog een nieuwe titel toegevoegd: Red hen die geen verweer hebben. De titel van dit boekje is afkomstig uit Psalm 82, in Oosterhuis' eigen vertaling: 'Doe recht de minste, het weeskind, / de arme, beroofde, vernederde, / red hen die geen verweer hebben, / doe hen ontkomen / aan de hand van de schender.' (vers 3-4) In Oosterhuis' pamflet biedt de bijbel, met z'n kernboodschap van liefde-solidariteit, hét antwoord op het 'evangelie' van het neoliberalisme.

Botten van Johannes de Doper?

Waren de botten die onlangs op een Bulgaars eilandje werden gevonden werkelijk van Johannes de Doper? Onderzoek, gesponsord door National Geographic, wijst uit dat het gebeente inderdaad zo'n tweeduizend jaar oud is. Daarmee is natuurlijk nog niet gezegd dat het de botten van Johannes zijn. Ook het feit dat bij de beenderen een urn is gevonden met een verwijzing naar de profeet, bewijst op zich nog niets.

Rechter psychiatrisch onderzocht

In Trouw (16 juni 2012, bijlage 'Letter&Geest', p. 16-19) een interessant essay van Herman M. van Praag, emeritus hoogleraar psychiatrie, over Simson (Rechters 13-16). Volgens Van Praag was Simson helemaal geen held, maar "een mislukkeling, als Rechter en als Nazireeër. Voor die missies was hij voorbestemd. Hij miste de mentaliteit en de gaven om een bevrijder te zijn. Hij ontpopte zich tot een contactgestoord mens, een einzelgänger; niet tot bemiddelaar, tot verzoener. Hij bezat de gaven noch de intentie een volksleger op de been te brengen. Hij groeide op tot een impulsieve driftkop, met ongereguleerde woedeuitbarstingen, geobsedeerd door vrouwen uit het vijandelijke kamp. Door hen liet hij zijn leven bepalen, niet door de toekomst van zijn volk." Klik hier voor het volledige artikel.

Openbaring en de beloofde hemel

Bob de Graaff, hoogleraar inlichtingen- en veiligheidsstudies aan zowel de Universiteit Utrecht als de Nederlandse Defensie Academie in Breda, heeft in mei 2012 een studie gepubliceerd over de evolutie van het fanatisme: Op weg naar Armageddon. In dit boek schetst hij de geschiedenis van talloze gewelddadige pogingen om een heilstaat te vestigen, van de middeleeuwen tot de dag van vandaag. Volgens De Graaff is het bijbelboek Openbaring hierbij door de eeuwen heen de belangrijkste inspiratiebron geweest. In Openbaring wordt immers een radicale keuze verkondigd, met eeuwig heil of eeuwige straf in het vooruitzicht. De recensent van Trouw (2 juni 2012, 'Vaker tranendal dan paradijs') prijst de auteur om de wijze waarop hij vele vragen aan de orde stelt, maar zegt daarnaast: "De Graaffs fixatie op Openbaring en de religieuze en seculiere navolgers van de boodschap erin, leidt tot tunnelvisie."

De vergissing van Jezus

Emeritus hoogleraar Piet Leupen heeft een studie gepubliceerd over het niet terugkomen van Jezus en de gevolgen daarvan voor het christendom. Hoewel Jezus zelf zijn leerlingen verzekerde (bijv. in Marcus 9:1): 'Sommigen die hier aanwezig zijn zullen niet sterven voordat ze de komst van het koninkrijk van God in al zijn kracht hebben meegemaakt', is die belofte niet in vervulling gegaan. Talloze christenen hebben zich door de eeuwen heen afgevraagd hoe ze deze uitspraak van Jezus dan moeten opvatten. Leupen geeft in De vergissing van Jezus. Het uitblijven van zijn koninkrijk en de gevolgen. een overzicht van de verschillende interpretaties.

Het gelijk van Tomas

'Een handleiding voor kritisch denken', zo luidt de ondertitel van De ongelovige Thomas heeft een punt. De Gentse filosofen Johan Braeckman en Maarten Boudry zetten zich in dit alomgeprezen boek af tegen allerlei vormen van bijgeloof, drogredenen, denkfouten, complottheorieën, oplichterij en 'postmoderne mistspuiterij'. In hun ogen is de houding van Tomas - zie Johannes 20:25 - dus voorbeeldig.

Oudste Europese boek: Johannes

De British Library in Londen heeft voor 9 miljoen pond het oudste boek van Europa gekocht: een 1300 jaar oude handgeschreven uitgave van het Evangelie volgens Johannes. Het boekje is in rood leer gebonden, telt 94 pagina's en is in goede conditie. Het heeft 400 jaar in de grafkist van bisschop Cuthbertus van Lindisfarne gelegen, waar het in het jaar 1104 ontdekt werd. Vanaf de 18e eeuw was het in bezit van de Jezuïeten in Groot-Brittannië. Omdat zij nu geld nodig hebben om hun gebouwen te restaureren, hebben zij St. Cuthbert Gospel aan de bibliotheek verkocht.

Naar de 'Heilige Rok' in Trier

Het bisdom Trier stelt van 13 april tot 13 mei 2012 de 'Heilige Rok' tentoon. Het is de vierde keer in 100 jaar dat dit legendarische kledingstuk te zien zal zijn (de vorige keren waren 1933, 1959 en 1996) en precies 500 jaar na de eerste bedevaart. Volgens de overlevering gaat het hier om het onderkleed dat Jezus droeg op zijn kruisweg, en waar de soldaten om geloot hebben (Johannes 19:23-24).

Nieuwe acties tegen het vloeken

De Bond tegen het vloeken heeft een imagoprobleem: het is stoffig, betweterig, betuttelend, negatief. Daarom is de Bond in april 2012 een nieuwe campagne gestart, die frisser en minder belerend overkomt. De nieuwe directeur van de Bond, Wilfried Verboom, noemt het spijtig dat de naam en de aanpak van de organisatie vooral weerstand bleken op te roepen. In de nieuwe, positieve benadering wordt niet langer alleen 'smalende godslastering' bestreden, maar ook geijverd voor respectvol woordgebruik. Op een nieuwe website, www.voorrespect.nl, kan iedereen een persoonlijke poster maken met het motto Ik? Ik ben tegen vloeken.

Bond Tegen Het Vloeken - Verboden te vloeken

Aldus de Bijbel, in NRC

Op dinsdag 3 april 2012 vulde NRC Handelsblad een hele pagina met bijbelteksten. De krantenpagina was gewijd aan het thema 'CDA en ontwikkelingssamenwerking'. De lijst citaten uit de bijbel werd als volgt ingeleid: 'In het Program van Uitgangspunten van het CDA (opgesteld in 1993) staat: "In de dialoog met de Bijbel komt de politieke overtuiging van het CDA tot stand."' Wilde de NRC met een serie bijbelteksten over naastenliefde en barmhartigheid deze dialoog faciliteren?

Lijkwade als basis van het christendom

Eind maart 2012 is een nieuw boek van de Britse kunsthistoricus Thomas de Wesselow verschenen: The Sign, in Nederland onder de titel Het teken. De Wesselow ontvouwt in deze 'Dan Brown'-achtige publicatie een nieuwe theorie over de beroemde Lijkwade van Turijn. Met behulp van verschillende wetenschappelijke disciplines probeert De Wesselow aan te tonen dat de lijkwade wel degelijk de doek is waarin de gekruisigde Christus begraven werd. Alleen hebben de verhalen over het wonder van Pasen - de opstanding van Jezus - volgens hem geen betrekking op Jezus zelf, maar op de lijkwade met de afbeelding van Jezus. Alle getuigeverklaringen van Jezus' volgelingen zijn dan op te vatten als hun reactie op de mysterieuze lijkwade als 'telegram uit de hemel'.

Bijbelse vrouwen geportretteerd

Bij de tentoonstelling Vrouwen voor het voetlicht in Museum Catharijneconvent - zie Agenda - wordt ook een nieuw boek uitgegeven: Allemaal vrouwen. 21 bijbelse portretten. In dit boek zijn 21 vrouwen uit de bijbel op toegankelijke wijze geportretteerd door 12 Nederlandse theologes. Het boek is mooi vormgegeven, en geïllustreerd met afbeeldingen uit de collecties van het Catharijneconvent en de bibliotheek van het Nederlands Bijbelgenootschap. Bij het boek zit bovendien een cd, met eerder door Nederlandse actrices gesproken portretten voor het NCRV-programma Schepper & Co Radio; zie het bericht 'Bijbelse vrouwen op de radio' hieronder.
De portretten zijn geordend naar 9 thema's: de eerste vrouw, naamloze vrouwen, familie, misbruikte vrouwen, heldinnen, powervrouwen, wijze vrouwen, weduwe en tot slot Maria Magdalena. Veel vrouwen bleken eigenlijk niet in één hokje te passen: een 'powervrouw' kan een misbruikte vrouw zijn, en de weduwe een heldin.

Pim Fortuyn, 'de Messias'

Tien jaar na de grote verkiezingsoverwinning van Pim Fortuyn in maart 2002 zendt KRO's Brandpunt fragmenten uit van de documentaire De Messias uit 2003. Fons de Poel gaat daarin een jaar na Fortuyns dood op zoek naar de betekenis van het fenomeen Fortuyn. Er wordt veel aandacht besteed aan Fortuyns overtuiging dat hij door God geroepen was, dat hij een opdracht van Godswege te vervullen had. Fortuyn zelf zegt zich verwant te voelen met Jezus Christus; ook ziet hij zich als een soort Mozes, die het volk naar het beloofde land moest leiden, maar zelf het land niet binnen mocht.
Op de website van de KRO is de volledige documentaire (duur: 50 minuten) terug te zien.

Rembrandt terug in Amsterdam

Na een jaar is dit bijzondere Christusportret weer terug van een verblijf in musea in Parijs, Philadelphia en Detroit. Het houten paneeltje maakt deel uit van een serie van acht, waarbij Rembrandt en zijn leerlingen steeds dezelfde man portretteerden, in verschillende houdingen en met verschillende gelaatsuitdrukkingen. Volgens de onderzoekers heeft Rembrandt in deze serie voor het eerst gebruik gemaakt van een levend model, namelijk een jonge Joodse man uit zijn directe omgeving. Wat bovendien bijzonder is aan dit portret, is dat Christus met gesloten ogen is afgebeeld.
In de buitenlandse musea was voor het eerst in 350 jaar de hele serie bijeen, waardoor ook nauwkeurig vergelijkend onderzoek mogelijk was. Het schilderij uit het Bijbels Museum werd door de wetenschappers daarbij 'toegewezen aan Rembrandt en zijn studio'. Ze gaven helaas geen definitief antwoord op de vraag in hoeverre de meester zelf aan het schilderij heeft gewerkt.
Zie ook de Agenda.

Orientalis toch weer open

Na alle knipperlicht-berichtgeving ook in deze rubriek over Museumpark Orientalis, het voormalig Bijbels Openluchtmuseum, eindelijk goed nieuws: Orientalis gaat op 5 mei 2012 weer open voor publiek. Provinciale Staten van Gelderland hebben eind januari besloten de plannen voor een sobere doorstart financieel te steunen. Vervolgens hebben diverse bedrijven en instellingen hun diensten aangeboden bij een nieuwe invulling van het concept. Klik hier voor nadere informatie over Orientalis.

100x VoV

In bijna twee jaar tijd is er op de website www.staatgeschreven.nl 100 keer een 'Vers op Vrijdag' aan de orde gesteld. Twee jonge theologen, Jaap Marinus en Erik Drenth, kiezen wekelijks een bijbeltekst en gaan erover in discussie. Het weblog van het duo krijgt aardig wat belangstelling, ook doordat de bezoekers partij kunnen kiezen. Er komen ook gasttheologen aan het woord.

7 ton voor Paulus-onderzoek

Over één ding zijn religieuze fundamentalisten en 'Verlichtingsfundamentalisten' het eens: geloof en rede sluiten elkaar uit. Maar is dat wel echt zo? Filosofen van de Radboud Universiteit in Nijmegen en theologen van de Rijksuniversiteit Groningen gaan de komende vier jaar in de brieven van Paulus op zoek naar een antwoord. Hoe gaan hedendaagse filosofen om met het kernbegrip pistis in Paulus' brieven? Dat Griekse woord kan weergegeven worden als 'geloof', maar ook als 'vertrouwen'. Door die twee kanten biedt de term mogelijk een uitweg uit de scherpe tegenstelling tussen rede en geloof.
"De combinatie van nieuwtestamentisch en wijsgerig onderzoek is voor dit project cruciaal. Als filosofen willen wij van de nieuwtestamenticus weten in hoeverre de hedendaagse filosofische lezingen van Paulus recht doen aan de oorspronkelijke teksten. En wij kunnen op onze beurt aan de nieuwtestamenticus laten zien in welke moderne teksten Paulus' brieven een rol spelen." NWO stelt 700.000 euro beschikbaar voor dit onderzoek.

Psalmvers als tattoo

Showbizzpaar Wesley Sneijder en Yolanthe Cabau van Kasbergen heeft een regel uit Psalm 23 op beide lichamen laten tatoeëren: 'Zelfs al ga ik door een dal van diepe duisternis, ik vrees geen kwaad' (vers 4). Yolanthe meldt ons dit via Twitter en op haar website. In een reactie verwijst een volger naar een ander bijbelvers, Jeremia 48:37, waar geageerd wordt tegen het heidense gebruik van het kerven in het eigen lichaam ...

Elfstedentocht op zondag

Volgens de Nederlandse Vereniging tot bevordering van de Zondagsrust is een eventuele Elfstedentocht op zondag 12 februari 2012 'een aanslag op de zondagsrust en in strijd met de Bijbel'. Terwijl heel Nederland zich bezighoudt met de vraag of de Tocht der tochten er zal komen, zijn er nogal wat orthodoxe gelovigen die daarbij hopen en bidden dat de tocht op zaterdag verreden zal worden. Want op zondag, dat is geen optie: 'Wij hebben op zondag wel iets beters te doen en wij doen dat graag. Gods Zondag gaat voor alles.'

De bijbel als bestseller

De bijbel is in de afgelopen maanden een bestseller geworden in Noorwegen. Van Bibelen, een nieuwe bijbelvertaling die half oktober 2011 werd gepresenteerd, zijn al zo'n 80.000 exemplaren verkocht. Het vertaalproject was in verschillende opzichten vergelijkbaar met dat van de Nieuwe Bijbelvertaling in Nederland en Vlaanderen. Het werk werd gedaan in teamverband: vertalers, theologen en academici, die werden bijgestaan door twaalf schrijvers en dichters. Er zijn 29 verschillende edities van Bibelen verschenen, zoals een literaire editie met doorlopende tekst (zonder nummering van hoofdstukken en verzen). Het vertaalproject heeft elf jaar geduurd.

Apokalyps als glossy

Marc Mulders - Apocalypse

Aan het begin van 2012, het jaar waarin volgens sommigen de wereld zal vergaan, laat beeldend kunstenaar Marc Mulders bij uitgeverij Meinema een glossy uitgeven, waarin hij de tekst van het bijbelboek Openbaring heeft geïllustreerd. Mulders heeft zich vaker artistiek met de bijbel beziggehouden - op deze site zijn verschillende voorbeelden te vinden - en ook het thema 'Apokalyps' is niet nieuw voor hem. Mulders zegt zelfs plannen te koesteren om de hele bijbel te gaan illustreren.
De glossy die op 14 januari verschijnt, is bedoeld als een positieve reactie op alle onrust die de moderne onheilsprofetieën veroorzaken. "Daarom is het denk ik goed om in alle verwarring over de wereld, en derhalve het veelvuldige gebruik van het A-woord, nog eens de hele tekst van de Openbaring integraal af te drukken en te verspreiden. Misschien herkennen wij, en erkennen nu, dat we er met z’n allen even de schouders onder moeten zetten wil het leefbaar blijven hier op aarde. De bijbeltekst is voor deze gelegenheid opgepimpt met illustraties die niet zozeer de tekst zelf pogen te verduidelijken, maar meer de totale klaagzang die de Apokalypse toch ook is, een 'melodie' geven. Want een klaagzang is het zeker, maar dan wel een met een happy end. Op het einde is er dan toch dat uitzicht op een paradijs op aarde, op een 'hemels Jeruzalem'. Zonnestralen!"
Klik hier voor meer informatie over Mulders en dit project. Klik hier voor een uitvoerig achtergrondartikel in Trouw (31 dec. 2011).

Bijbelse Geschiedenis in Woord en Beeld

House of Knowledge, de boekentak van dvd-producent Dutch Filmworks, geeft in 2011-2012 de serie Bijbelse Geschiedenis in Woord en Beeld uit. Tien luxe boeken met twintig films uit de serie The Bible, ooit uitgezonden door de NCRV. Negen van de tien boeken behandelen de bijbelverhalen uit het Oude en het Nieuwe Testament. Het tiende deel gaat over de bijbel zelf: het ontstaan van het boek, en de doorwerking ervan in de westerse cultuur. De serie is al vanaf augustus 2011 te koop voor lezers van het Nederlands Dagblad en de Telegraaf. Daarna wordt de ECI 'veroverd', gevolgd door Plus Magazine en het Belgische blad Knack. Ook wordt vertaling in het Engels overwogen om de VS en Groot-Brittannië te bedienen.
Zie voor meer informatie de website over deze reeks.

Éfeze of Eféze?

Bij de vertaling van een tekst leveren namen altijd een bijzonder probleem op: in hoeverre kunnen de namen in de oorspronkelijke taal gehandhaafd blijven, en - als je besluit ze te vertalen - hoe ver moet je gaan bij het 'vernederlandsen' van een vreemde naam? Bij bijbelvertalingen is er nog een extra complicatie: veel (vertaalde) namen zijn al zo ingeburgerd dat ze eigenlijk niet meer veranderd kunnen worden. Ook al zou Hava een consequentere weergave zijn dan Eva, tegen zo'n vertaling verzet zich een hele cultuurgeschiedenis. Wie Matteüs (Mattheüs?) omdoopt in Thijs of Mattie, loopt het gevaar dat zijn vertaling niet erg serieus genomen wordt.
Een groep wetenschappers van het Nederlands Bijbelgenootschap, de Katholieke Bijbelstichting, het Meertens Instituut en de Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands gaat nu onderzoeken wat er eigenlijk gebeurt in het Nederlands bij de uitspraak van vreemde namen, en dan in het bijzonder: waar leggen we de klemtoon? Is het Éfeze of Eféze, is het Samaría of Samária, Bátseba of Batséba?
Als u meer wilt weten over dit onderzoek, of als u eraan wilt meedoen: zie www.onderzoekbijbelsenamen.nl.

EO achterhaalt volgelingen van 'Elia'

In een uitzending van het EO-programma De Vijfde Dag (22 december 2011) wordt aandacht besteed aan het plotseling verdwenen Efraïm Genootschap. Heinrich van Geene, die zichzelf beschouwt als de teruggekeerde profeet Elia, is met zijn volgelingen vertrokken, vermoedelijk naar Israël. Hij heeft daar in deze eindtijd een missie te vervullen; op zijn website, www.prophetelijah.org, wordt daarbij verwezen naar de slotverzen van Maleachi en naar andere bijbelteksten. In de reportage komen verschillende familieleden aan het woord; de dochter van een volgeling van Geene slaagt erin haar vader ergens in Israël op te zoeken. Sektedeskundige Bram Krol levert commentaar. Klik hier om de EO-uitzending terug te zien.

Orientalis tussen 'voorgoed dicht' en nieuwe start

Ook Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben nu besloten geen geld te geven voor een doorstart van Museumpark Orientalis. Directeur Peter Berns heeft op 16 december 2011 laten weten dat Orientalis op 1 januari zal sluiten en nooit meer open zal gaan. De Heilig Land Stichting heeft desondanks Jan van Laarhoven, van 1989 tot 2000 directeur van het Bijbels Openluchtmuseum (de oude naam van Orientalis), aangetrokken om plannen te maken voor een doorstart. Van Laarhoven werkt naar eigen zeggen nu al aan een publiekstentoonstelling voor Orientalis. Die legt, onder de noemer 'Bijbel, Babel en de crisis', een link tussen de huidige economische crisis en religie. Van Laarhoven vindt dat het museum in de toekomst nog meer op vrijwilligers moet steunen.

Ark van Noach weer gevonden

En weer is de ark van Noach gevonden, op een bergtop in Turkije. De gelukkige vinder is ditmaal Daniel P. McGivern. Op zijn website Noahs Ark Foundation beschrijft hij de vondst van een stuk hout van 7,3 bij 37,5 meter; het kon niet verder worden onderzocht doordat het diep onder het ijs lag. McGivern spreekt van een overweldigend bewijs, en maakt er geen geheim van dat zijn onderzoek in dienst staat van de boodschap die hij wil uitdragen.

Bellen met de engel

Op de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch staat sinds de renovatie van 2011 ook een beeld van een engel met een mobieltje. Nu blijkt dat er niet alleen sprake is van een beeld: er is ook geluid, ja zelfs 'een directe lijn met Boven'. Iedereen die daar behoefte aan heeft kan bellen met 'ut engelke'. Voor het telefoonnummer en verder contact (o.a. via Twitter): zie de eigen website van 'ut engelke'.

Zijlstra: geen geld voor Orientalis

Staatssecretaris Zijlstra blijft bij zijn eerdere weigering om Museumpark Orientalis, het voormalig Bijbels Openluchtmuseum, financieel te steunen. Een kamermotie van D66 en SP dwong hem alsnog met de museumdirectie in gesprek te gaan. Maar de staatssecretaris is niet van mening veranderd: de provincie Gelderland heeft z.i. veel meer geld om in het gat te springen, en hijzelf moet juist bezuinigen op de cultuursector. Provinciale Staten wilden alleen maar bijspringen als het Rijk ook zou meedoen. Het zou gaan om een eenmalige injectie van in totaal 14 miljoen. In de komende weken is een definitief besluit van de provincie te verwachten.

De bijbel als audiofilm

Drie jaar geleden, eind oktober 2008, konden wij melden dat regisseur Peter te Nuyl de cd Het Woord had gepresenteerd, waarop hij liet horen hoe hij zich de bijbel als hoorspel voorstelde. Wij schreven: "Te Nuyl, die eerder o.a. Voskuils romancyclus Het Bureau tot hoorspel bewerkte, is van plan de volledige bijbeltekst zo aan te pakken. Voor dit enorme project - een hoorspel dat zo'n 200 uur zal gaan duren - maakt Te Nuyl gebruik van De Nieuwe Bijbelvertaling. Hij werkt met gerenommeerde acteurs als Pierre Bokma, Sacha Bulthuis, Gijs Scholten van Aschat en André van den Heuvel. Op de site www.bijbelcd.nl zijn de eerste gedeelten te beluisteren; ook is het mogelijk de cd te downloaden."
Inmiddels heeft Te Nuyl de opnames van het eerste deel van wat De Bijbel Tapes is gaan heten, bijna afgerond; de oubollige term hoorspel is ingeruild voor een nieuwe, frisse variant: audiofilm. In totaal komen er twintig delen; in zeven jaar tijd wil Te Nuyl alle 77 bijbelboeken behandelen. Vanaf maart 2012 is het eerste deel, met de bijbelboeken Ester, Hooglied en Marcus, online en op cd verkrijgbaar. Voor meer informatie: www.debijbeltapes.nl. Klik hier voor de Ester-trailer op YouTube.

Spreuken op het Binnenhof

Op 15 november 2011 is het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2011 gepresenteerd. De centrale gedachte in dit jaarboek is de zorg over het verdwijnen van de ideologie in de politiek. Dat wordt kernachtig verwoord in de titel van de uitgave, die ontleend is aan Spreuken 11:14 / 29:18: Waar visie ontbreekt, komt het volk om. De bijbeltekst werd in 1973 al door PvdA-voorman Joop den Uyl aangehaald, die daarmee zijn gereformeerde achtergrond niet verloochende.

De torrie van Mattie

Vanaf 10 november 2011 is het eerste deel van de bijbel in straattaal te koop. Daniel de Wolf, voormalig Youth for Christ-jongerenwerker in een Rotterdamse achterstandswijk, heeft een hervertelling van het bijbelboek Matteüs gerealiseerd. De verhalen uit Matteüs, van het kerstverhaal tot en met de opstanding, klinken voortaan ook 'rauw en verfrissend' in de taal van de straat. Matt. 1:19-21 gaat dan zo:
Maar Jowie was een rustige boy en hij wilde geen buzz en redu en haters praatjes over Maria en hij dacht erover om hun relatie in stilte te verbreken, je weet toch. Gewoon net doen of hij van nix wist en het uitmaken. Hij werd moe van al die hoofdpijn en ging dagga. Toen kreeg hij een droom.
In zijn droom verscheen een engel van God. De engel zei: 'Trankil, Jozef Davids! Wees niet bang om Maria als je vrouw te nemen. Je sma is niet vreemdgegaan, want het kind dat ze draagt is gemaakt door de heilige Geest. Ze zal een baby boy krijgen. Geef Hem de naam Jezus, dat betekent "God redt". Waarom je Hem die naam moet geven? Hij zal zijn volk bevrijden van al hun fouten en alle shit waar ze in zitten.'
Klik hier voor meer informatie over de straatbijbel.

Jezus op het witte doek

Dr. Freek Bakker van de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar films over Jezus - inmiddels al meer dan 150. In zijn studie Jezus in beeld. Een studie naar zijn verschijnen op het witte doek analyseert Bakker de twintig belangrijkste Jezusfilms uit de filmgeschiedenis en voorziet ze van theologisch commentaar. Een algemene conclusie is dat de diverse films een spiegel zijn van de cultuur waarin ze zijn ontstaan.
Omdat sommige films grote invloed hebben gehad op wat mensen denken – en geloven – over Jezus, heeft de kerk elke nieuwe Jezusfilm nauwlettend gevolgd en beoordeeld. Opvallend is hoe de aanvankelijk negatieve houding van kerkleiders langzaam veranderde in een voorwaardelijk positieve houding. Het medium film heeft het christendom gedwongen tot een nieuwe bezinning op de uitbeelding van Jezus. Maar de klassieke leer dat Jezus de Zoon van God is, overheerst in de Jezusfilms.

Maandverband met bijbels motief

'Vind je het ook zo vervelend om je maandverband of inlegkruisje los in je tas mee te nemen? Dan heeft Libresse goed nieuws!'
Zo presenteert Libresse in haar reclame een zevental gratis meeneemblikjes in trendy designs. En wat is er trendy? De zeven hoofdzonden, 'vertaald naar een vrouwelijk thema'. Bij de actie 7 Sins is er 'van elke zonde een design blikje verkrijgbaar' (limited edition). U begrijpt het: 'Spaar ze allemaal! Wees er snel bij want op=op!'
Voor meer informatie over de zeven hoofdzonden: zie de Rode draad Bijbelse lijstjes. En voor meer informatie over de meeneemblikjes: zie de Libresse-website.

Dode Zeerollen online

De beroemde Dode Zeerollen, die in 1947 bij toeval ontdekt werden in Qumran, zijn nu voor iedereen vrij toegankelijk. Dankzij Google en de fotograaf Ardon Bar-Hama kan iedereen met eigen ogen het 2000 jaar oude materiaal bekijken. Vijf van de zeven rollen zijn nu online. Klik hier om direct naar de Digital Dead Sea Scrolls te gaan. En hier voor een kort YouTube-filmpje over de achtergronden.

v. Chr. verleden tijd?

Er is discussie ontstaan over tijdsaanduiding met de toevoeging v. Chr. en n. Chr., waarbij het geboortejaar van Jezus Christus als ijkpunt wordt gekozen. De Britse publieke omroep BBC wilde stoppen met dergelijke tijdsbepalingen, omdat ze te christelijk zouden zijn en daarmee kwetsend voor niet-christenen. In plaats daarvan wilde men overschakelen op een neutrale, niet-gekleurde bepaling als 'voor het begin van onze jaartelling'. Tegenstanders van deze maatregel vinden dat de BBC zich in dezen op een absurde manier politiek correct opstelt. Ook in Nederland is het BBC-standpunt wel te horen, maar de NOS is niet van plan haar Britse zuster na te volgen.

Bijbelvertaler Nida overleden

Op 25 augustus 2011 is vertaalwetenschapper Eugene A. Nida leeftijd overleden, 96 jaar oud. Nida was de grondlegger van de zgn. dynamisch-equivalente vertaalmethode, die veel moderne bijbelvertalingen over de hele wereld heeft beïnvloed. Volgens Nida moest de bijbel niet letterlijk, woord voor woord, vertaald worden. Hij vond dat de betekenis van de tekst vertaald moest worden, en dat impliceert een overzetting van de ene naar de andere cultuur. De Groot Nieuws Bijbel is het duidelijkste Nederlandse voorbeeld van een dynamisch-equivalente bijbelvertaling. De Nieuwe Bijbelvertaling heeft ook trekken van Nida's methode, maar heeft daarnaast bij het vertalen nadrukkelijk rekening willen houden met de literaire kenmerken van de brontekst.

Bijbelse vrouwen op de radio

Vanaf zondag 4 september 2011 (Radio 5, 15.00 u.) zet het NCRV-programma Schepper & Co Radio bijbelse vrouwen in de schijnwerpers. De actrices Ariane Schluter, Anna Drijver, Carine Crutzen, Elsie de Brauw en Halina Reijn lezen het gehele seizoen 2011-2012 de verhalen rond de bijbelse vrouwen uit de Nieuwe Bijbelvertaling. In september begint de reeks met 'bijbelse power-vrouwen', zoals de vrouw van Potifar, Delila, de koningin van Seba, Izebel. De redactie van Schepper & Co werkt voor dit project samen met het Nederlands Bijbelgenootschap en Museum Catharijneconvent Utrecht, waar van 31 maart tot 24 juni 2012 de tentoonstelling Vrouwen in de kerk te zien zal zijn.
Klik hier voor meer informatie.

Evangeliën in Vlaams dialect

Nu heeft ook België een bijbel in streektaal: Het vijfde Genker evangelie. Naar eigen zeggen vatte gepensioneerd inspecteur Antoon Olaerts de vier evangeliën samen in één verhaal in het dialect van Genk. Olaerts is geen exegeet of taalkundige en zelfs niet kerkelijk. Voor zijn vertaling maakte hij dankbaar gebruik van de Spelling van het Genker en de Genker Woerdeleest, waaraan zijn vader nog heeft meegewerkt.
"Ik kende de Bijbel als gelovig man natuurlijk, maar ik heb nooit de moeite genomen om hem echt te lezen. Toen ik dat voor het eerst deed, werd ik er zo door aangegrepen dat ik er een versie in mijn streektaal van wenste te maken," laat Olaerts in enkele Vlaamse kranten optekenen. Hij schafte zich een reeks bijbels in verschillende talen aan en "vervolgens heb ik me achter de computer gezet en heb ik woord per woord vertaald. Uiteindelijk klokte ik af op 65.000 woorden, maar liefst 25.000 minder dan in de officiële Nederlandse vertaling. Ik heb veel woorden moeten schrappen omdat ik er gewoon geen correct woord in mijn dialect voor vond."

Rafaël, Tobias en Sara blijven bij elkaar

Jan Steen - De huwelijksnacht van Tobias en Sara

15 augustus 2011 - Het schilderij 'De huwelijksnacht van Tobias en Sara' van Jan Steen blijft één geheel én blijft in Den Haag! Wat was er ook alweer aan de hand? Het linkerdeel, waarop Tobias en Sara geknield voor het bed tot God bidden (Tobit 8:5), behoorde tot de zgn. Goudstikker-collectie, die terug gaat naar de erfgenamen. Het rechterdeel toont Rafaël met Asmodaüs; dit deel - ongeveer een kwart van het doek - was al een eeuw lang in bezit van de gemeente Den Haag. In 1996 werden de beide delen weer samengevoegd. In februari 2010 sprak de rechter zich uit over de vraag of het schilderij in het Haagse Bredius-museum moest blijven, of dat Den Haag zijn deel zou mogen verkopen aan de erfgenamen van Goudstikker. De rechter wees die laatste mogelijkheid af, omdat die strijdig is met het testament van Abraham Bredius.
Met behulp van de Mondriaanstichting en de Vereniging Rembrandt heeft Den Haag nu het linkerdeel voor een miljoen euro kunnen kopen van Marei von Saher, de erfgename van Jacques Goudstikker.

Jezus in Schiedam verschenen

Half augustus 2011 meldt het Algemeen Dagblad de verschijning van de Heer in hartje Schiedam. Op de witte buitenmuur van een leegstaand pand in het centrum van Schiedam is namelijk een roestplek te vinden, waarin men het portret van Jezus kan herkennen. Nadat ook andere media erover berichten, zijn de eerste kaarsjes al aangestoken.

Jona en Al Qaida

In Jona 4 wordt verteld hoe de profeet zich opwindt over het verdorren van een wonderboom, of eigenlijk: een ricinusplant. Het zaad van deze snelgroeiende plant bevat ricine, een dodelijk gif. De New York Times bericht in augustus 2011 dat de Jemenitische tak van Al Qaida al ruim een jaar bezig is grote hoeveelheden ricinuszaad op te kopen. De terreurbeweging zou ricine willen produceren om daarmee her en der in de Verenigde Staten aanslagen te plegen.

Graf van Filippus gevonden

Een groep archeologen onder leiding van de Italiaan Francesco d'Andria beweert de laatste rustplaats te hebben gevonden van Filippus, een van de twaalf apostelen van Jezus Christus. Het stoffelijk overschot van Filippus zou liggen in een ruïne in Pamukkale in het westen van Turkije. Pamukkale is nu een populair kuuroord; in de oudheid heette de plaats Hierapolis. Filippus zou hier het christelijke geloof hebben gepredikt, en een martelaarsdood zijn gestorven aan het kruis. (Overigens wordt de apostel Filippus (Joh. 1:43) al eeuwen verward met de Filippussen uit Handelingen 8 en 21:8-9.)

De computer over bijbels auteurschap

Met behulp van nieuwe, geavanceerde software heeft een Israëlisch onderzoeksteam kunnen vaststellen dat de boeken van het Oude Testament door een veelheid aan auteurs zijn geschreven. De software analyseert teksten op hun ritme en woordkeus; aangezien die aspecten heel persoonlijk gerealiseerd worden door iedere schrijver, kan het individuele aandeel van elke auteur in stukken tekst snel en uiterst nauwkeurig worden bepaald. De leider van het onderzoek, Moshe Koppel van de Bar Ilan Universiteit bij Tel Aviv, bevestigt het vermoeden dat er twee soorten schrijvers actief waren: tempelpriesters en niet-priesters. Ook de bekende tweedeling van Jesaja wordt door het computerprogramma beaamd, al zou Deutero-Jesaja niet pas bij hoofdstuk 40 het woord nemen, maar al in hoofdstuk 33.

Orientalis toch weer (even?) open

Bijbels Openluchtmuseum Orientalis in Heilig Landstichting is toch weer opengegaan. Na anderhalf jaar sluiting opende het museumpark het laatste weekend van juni 2011 zijn deuren weer. Bij deze gelegenheid was de nieuwe museummoskee in het Arabische themadorp voor het eerst te zien. Het is de bedoeling dat Orientalis de komende tijd tenminste elk weekend open is; de entree is gratis. De financiële problemen van het museum zijn nog lang niet verholpen. In september nemen de Provinciale Staten van Gelderland een definitief besluit over voortzetting van de financiële ondersteuning.

Boek van het jaar: De Bijbel cultureel

Op 21 juni 2011, tijdens de eerste Nacht van de Theologie, is De Bijbel cultureel - De Bijbel in de kunsten van de twintigste eeuw uitgeroepen tot beste publicatie op het terrein van de theologie. De Bijbel cultureel is in 2009 verschenen bij uitgeverij Meinema. Het naslagwerk behandelt de 20e-eeuwse kunst rond 67 bijbelse trefwoorden en passages.

Luther en de bijbel

In protestantse kringen wordt nog wel eens gedacht dat de bijbel in de middeleeuwen werd weggehouden voor de gewone man. De kerk zou het leken niet toestaan zelfstandig de bijbel te lezen. Maar dankzij Maarten Luther deed de bijbel in de volkstaal zijn intrede en kreeg het gewone volk rechtstreeks toegang tot de schatkamer.
Tot zover de populaire mythe, die Luther voor protestanten tot een nog grotere held maakte. Inmiddels weten velen dat het niet zo zwart-wit ligt. Nu heeft de Rijksuniversiteit Groningen een grootschalig historisch onderzoek gedaan naar de bijbelleescultuur in de middeleeuwen. Een van de eerste conclusies luidt dat bijbels in de volkstaal al vóór Luther, in de late middeleeuwen, beschikbaar waren en in alle lagen van de bevolking gelezen werden. Sabrina Corbellini, die het onderzoek leidt, concludeert hieruit dat de Reformatie in dit opzicht dus niet zo'n breuk inhield als vaak is gedacht.

Leviatan in Parijs

Het Grand Palais in Parijs is ter gelegenheid van de Monumenta-tentoonstelling gevuld met een gigantische dieprode sculptuur. Dit werk van kunstenaar Anish Kapoor, opgedragen aan zijn Chinese collega Ai Weiwei, heet Leviathan. Leviatan is de naam van het zeemonster dat genoemd wordt in Job 3, Psalm 74 en 104, en Jesaja 27. (Bij de genoemde hoofdstukken is op deze site meer informatie te vinden over dit mythologische wezen.) In het blad Kunstbeeld (juni 2011) wordt Kapoors nieuwe werk verder besproken.

21 mei 2011: Dag des Oordeels

'De Bijbel garandeerd het!' meldt het affiche op verschillende NS-stations, met spelfout en al. Het betreft de aankondiging van het einde der tijden, dat verwacht wordt op 21 mei 2011. De aankondiging gaat gepaard met een oproep tot bekering, als in de dagen van de profeet Jona: 'Roep sterk tot God' (Jona 3:8). Bron van deze jongste profetie is de Amerikaan Harold Camping (89), directeur van de organisatie Family Radio. De precieze datum is berekend met de zondvloed van Noach (Genesis 6-9), op de kop af 7000 jaar geleden, als uitgangspunt.
Het feit dat 21 mei inmiddels ongemerkt voorbij is gegaan, wijt Camping aan kennelijke onnauwkeurigheid in zijn berekening. Hij houdt het nu op 21 oktober 2011.

Robot schrijft de bijbel over

Op 6 mei 2011 begint in de Duitse stad Trier een robot met het overschrijven van de bijbel. Hij heeft 11 maanden nodig om de tekst op papier te zetten. 'Hij zal ruim 2000 vellen volschrijven, en daarvoor 1 liter inkt verbruiken en ruim 1 kilometer papier,' zegt mediakunstenaar Matthias Gommel. De robot moet klaar zijn als vanaf 13 april 2012 in de Dom van Trier de 'heilige rok' wordt getoond. Voor de tentoonstelling van dit kledingstuk, dat volgens sommigen ooit door Jezus Christus is gedragen, worden een half miljoen pelgrims verwacht.

Laatste Twentse bijbelproject

Op 16 april 2011 presenteerde de Stichting Twentse Bijbelvertaling in Enter een kinderbijbel in het Twents. Anne van der Meiden overhandigde aan de Commissaris van de Koningin het eerste exemplaar van Mu'j es heuren. Biebelverhalen veur jonge leu. Het is een bundel van dertig bijbelverhalen, verteld vanuit het perspectief van een beroep. Het paradijs zie je door de ogen van de tuinman Adam, een bouwvakker buigt zich over de toren van Babel, en Mozes in zijn biezen mandje wordt door een vroedvrouw onder handen genomen. Met deze kinderbijbel beëindigt de Stichting Twentse Bijbelvertaling haar werkzaamheden.

De glimlach van een kind

In het klooster van Nigde, Turkije, is een uniek fresco ontdekt: één waarop moeder Maria en het kindje Jezus allebei glimlachen - en dat is nog nooit vertoond. Of het een authentiek fresco is of dat er bij de restauratie ervan misschien iets is misgegaan, is voor de Turkse minister van toerisme niet van belang; hij is vooral ingenomen met een nieuwe bezienswaardigheid.

Spijkers van Jezus' kruisiging

In zijn documentaire The Nails of the Cross beweert Simcha Jacobovici twee spijkers te hebben gevonden die gebruikt zijn om Jezus te kruisigen. De spijkers zijn twintig jaar terug al ontdekt in een 2000 jaar oud graf in Jeruzalem - het graf van hogepriester Kajafas? Daarna zijn die spijkers weer verdwenen, maar Jacobovici heeft ze nu teruggevonden in een laboratorium. Hoewel hij toegeeft dat hij niet kan bewijzen dat de spijkers authentiek zijn, vindt Jacobovici zijn eigen argumenten wel overtuigend. Voorlopig wordt deze opvatting maar door weinigen gedeeld.

Oudste christelijke boekjes?

Een verzameling van zeventig boekjes uit de eerste eeuw na Christus. Gevonden door een bedoeïen in een grot in Jordanië. Verkocht aan een Israëlische bedoeïen, die dat ontkent, maar ze inmiddels voor alle zekerheid maar verstopt heeft. Archeologen en andere geleerden die de boekjes nog gezien en gefotografeerd hebben, zeggen dat de boekjes - elk bestaande uit 5 à 15 kleine loden of koperen platen, bijeengehouden met leren bandjes - oud-Hebreeuwse inscripties vertonen, en ook afbeeldingen. Zoals een kruis, nabij een open graf en met stadsmuren op de achtergrond ...
De hype van maart-april 2011 rond deze boekjes, door sommigen al Jesus Diaries gedoopt, is enorm. Een Amerikaanse prediker beweert stellig dat dit dus de verzegelde boeken uit Openbaring zijn. Maar de geluiden dat het allemaal leugen en bedrog is, het werk van vervalsers, klinken steeds luider.

A'dam - E.V.A.

Vanaf zondag 6 maart 2011 wordt een nieuwe Nederlandse dramaserie op tv gebracht (21.00 uur, Nederland 2): A'dam - E.V.A. (Amsterdam en vele anderen). Dit project van NTR, VARA en VPRO laat in een soort mozaïekvertelling zien op hoeveel zichtbare en onzichtbare manieren we met elkaar verbonden zijn. Door alle acht afleveringen heen loopt het klassieke verhaal van boy meets girl: de Amsterdamse Eva van Amstel botst in de eerste aflevering letterlijk op de uit de provincie afkomstige Adam de Heer. 'Wie ben jij?' 'Ik heet Adam.' 'Ik heet Eva.' 'Dan moet dit het paradijs zijn, hè?' Meer overeenkomsten met het bijbelverhaal zijn er niet te verwachten. Hoewel de website bij de serie nog laat weten: 'Als een moderne Adam en Eva staan zij model voor alle twijfels, dilemma’s en verlangens die binnen elke relatie een rol kunnen spelen.'

Bileam naar het Rijks

Het Rijksmuseum heeft een klein 16e-eeuws terracotta beeldje verworven van de hand van de Italiaanse meester Tommaso Porlezza Della Porta. Het is een schaalmodel voor een levensgroot beeld in marmer, dat werd gemaakt voor het Santa Casa in Loreto, een belangrijke Italiaanse bedevaartsplaats. Het beeld stelt Bileam voor, wiens lotgevallen in Numeri 22-24 beschreven staan. Het Rijksmuseum is drie jaar in de weer geweest om het beeldje te bemachtigen. Het wordt straks het hoogtepunt van de zaal waarin de Italiaanse renaissance wordt getoond.

100-jarig Orientalis dicht

Museumpark Orientalis in Heilig Landstichting, het voormalig Bijbels Openluchtmuseum, zou vanaf 28 februari 2011 het honderdjarig bestaan vieren. Twee dagen eerder berichten diverse media (het radioprogramma Argos, dagblad Trouw) dat het feest niet doorgaat: het museumpark is en blijft dicht vanwege financieel wanbeleid. Provinciale Staten van Gelderland, de belangrijkste overgebleven geldschieter, volgen de zaak nauwlettend.

Nieuw land, oude naam?

Nu de bevolking van Zuid-Soedan zich met 99% voorstemmers uitgesproken heeft vóór onafhankelijkheid van het Noorden, moet het nieuwe land ook een naam krijgen. Een van de voorgestelde namen is de oude bijbelse benaming Koesj. Al in Genesis 2:13 wordt in sommige bijbelvertalingen gesproken over het land Kusch; vgl. ook 2 Koningen 19:9 en Jesaja 37:9. Ook de bekende 'kamerling uit Morenland' (Handelingen 8 vanaf vs. 26) kwam uit die contreien. De Nieuwe Bijbelvertaling duidt Koesj in het Oude Testament aan met Nubië.
In Zuid-Soedan heeft men inmiddels gekozen voor ... Zuid-Soedan.

Pleeg overspel!

Op dit moment wordt zowel in Cambridge als in Toronto een zeldzaam exemplaar van de King James bijbelvertaling tentoongesteld. Het betreft een uitgave uit 1631 met een kapitale fout: bij het zevende gebod ontbreekt het woordje not. Omdat deze zgn. Wicked Bible opriep tot overspel (Thou shalt commit adultery), kregen de drukkers een hoge boete en werd de hele oplage vernietigd. De enkele exemplaren die desondanks overleefden, zijn nu dus te bekijken.

Friese bijbels digitaal

De vrijwilligersclub rond Nicoline van der Sijs heeft in februari 2011 weer twee bijbelvertalingen aan het internet toevertrouwd. Het betreft nu twee Friese vertalingen: de Fryske Bibel uit 1943 (Wumkes-Folkertsma) en de Nije Fryske Bibeloersetting uit 1978; op deze site is in de rubriek Bijbelvertaling over beide vertalingen meer informatie te vinden. De vertalingen zelf zijn, naast vele andere, te gebruiken via www.biblija.net.

'Hoofd van Christus' een echte Rembrandt?

Het Bijbels Museum in Amsterdam leent een bijzonder Christusportret uit aan het Louvre. Het houten paneeltje maakt deel uit van een serie van acht, waarbij Rembrandt en zijn leerlingen steeds dezelfde man portretteerden, in verschillende houdingen en met verschillende gelaatsuitdrukkingen. Volgens de onderzoekers heeft Rembrandt in deze serie voor het eerst gebruik gemaakt van een levend model, namelijk een jonge Joodse man uit zijn directe omgeving. Wat bovendien bijzonder is aan het portret in het Bijbels Museum, is dat Christus met gesloten ogen is afgebeeld.
In het Louvre wordt van 18 april tot 18 juli 2011 voor het eerst de hele serie tentoongesteld. Zeker is dat enkele portretten uit de serie van Rembrandts hand zijn. Of dat voor het schilderij uit het Bijbels Museum geldt is nu nog de vraag. Bij opening van de tentoonstelling in het Louvre wordt het onderzoek over de portretten gepresenteerd.

Ark platform voor bijbelverhalen

De eerste ark die evangelist Johan Huibers gebouwd heeft, is afgelopen najaar verkocht aan poppenspeler / theatermaker Aad Peters. Huibers is sinds 2008 een tweede ark aan het bouwen, nu op ware grootte. Aad Peters wil de kleine versie - 70 meter lang - ombouwen tot 'bijbels entertainmentschip'. Hij ziet dit schip als een ideale ruimte om de bijbelverhalen te verbeelden: levensgrote houten poppen zullen straks overal op de ark de oude verhalen weer tot leven wekken. Wat Peters betreft, spreken de verhalen voor zich; hij voelt niets voor nadrukkelijke evangelisatie.
Tot eind februari 2011 is de ark te zien in het Lloydkwartier Schiehaven te Rotterdam. Met een speciale uitbeelding van het kerstverhaal - 'Jezus ontarmt (?) de Kerstman' - geeft Peters daar een eerste indruk van zijn ideeën. Ook van zijn verdere plannen met de ark kan de bezoeker zich ter plaatse een beeld vormen. Voor meer informatie: www.kerstark.nl

Gedoog Hoop & Liefde

Op 31 december 2010 verzorgt Erik van Muiswinkel samen met een aantal andere cabaretiers een Oudejaarsshow, onder de titel Gedoog Hoop & Liefde. Van Muiswinkel en de zijnen nemen de opvallendste trends en gebeurtenissen van het afgelopen jaar door. Voor de titel van het programma is de bekende trits uit 1 Korintiërs 13 aangepast aan de actualiteit; 'gedoogregering' was hét woord van 2010.

Herziene Statenvertaling klaar

Op 4 december 2010 is de Herziene Statenvertaling verschenen, een nieuwe revisie van de aloude Statenvertaling uit 1637. Aan deze bijbelvertaling - of eigenlijk hertaling - is acht jaar gewerkt. Het project was een direct gevolg van de ontevredenheid over de uitkomsten van het project Nieuwe Bijbelvertaling; in sommige orthodoxe kringen vond men dat er teveel concessies waren gedaan aan moderne theologische opvattingen, en dat het literaire karakter van de NBV teveel aandacht had gekregen. De Herziene Statenvertaling zou betrouwbaarder zijn. Overigens wordt - opnieuw in sommige orthodoxe kringen - de nieuwe Statenvertaling ook als een heilloos project gezien.
De eerste oplage van 50000 exemplaren was onmiddellijk uitverkocht.

Willem Barnard overleden

Drie maanden na zijn 90ste verjaardag is Willem Barnard (Guillaume van der Graft) overleden, op 21 november 2010. Barnards liedpoëzie heeft grote betekenis voor de moderne christelijke cultuur; op deze website zijn diverse voorbeelden van zijn werk te vinden. Trouw wijdde in augustus 2010 een groot artikel aan Barnards werk: 'Met zijn in bijbelse beelden gegoten gedachten, zijn gebeden en zijn liederen heeft dichter Willem Barnard protestanten teruggebracht naar hun vroegchristelijke en katholieke wortels.' (Klik hier voor het volledige artikel.) Op 9 oktober organiseerde de NCRV een Kerkmuziekdag die helemaal in het teken stond van Barnard; op die dag werd ook een nieuwe cd met liederen van Barnard gepresenteerd: Mens in wind en vuur.

Unesco over Rachels graf

In oktober 2010 heeft de Unesco verklaard dat het graf van Rachel (zie Genesis 35:19-20) op Palestijnse grond ligt. De Unesco realiseert zich wel dat de locatie voor moslims, joden en christenen belangrijk is. Volgens de moslims lag op die plaats de Bilal ibn Rabah-moskee, gewijd aan Mohammeds muezzin. In Israël is boos gereageerd op de uitspraak van de Unesco. Orthodoxe Joden beschouwen Rachels graf als een onvervreemdbaar deel van de Joodse geschiedenis; het is ook een bedevaartsoord voor Joodse vrouwen die geen kinderen kunnen krijgen (vgl. Genesis 29:31-30:24).

Roerend Religieus Erfgoed

Elke week moeten twee kerken of kloosters in Nederland hun deuren sluiten. Met de sluiting of herbestemming van deze gebouwen moet ook een nieuw onderkomen worden gezocht voor de inboedel. Alles bij elkaar gaat het om tienduizenden kerkelijke voorwerpen. Om te voorkomen dat waardevolle religieuze voorwerpen voor Nederland verloren gaan, heeft Museum Catharijneconvent Utrecht in samenwerking met de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) het initiatief genomen tot het project Roerend Religieus Erfgoed in Nederland. In dit project wordt gewerkt aan twee plannen: een waarderingskader en een afstotingsleidraad. Het ministerie van OCW heeft voor het project een eenmalige subsidie toegekend.

Rumoer in het Vaticaan

In oktober 2010 waren bisschoppen uit de katholieke en oosterse kerken twee weken lang bijeen in het Vaticaan voor een Midden-Oostensynode. Aartsbisschop Bustros ging op de afsluitende persconferentie in een toelichting op het slotdocument als een olifant door een porseleinkast. Hij zei dat de Joden zich niet op de bijbel kunnen beroepen als zij Israël claimen als het hun beloofde land. Verder stelde hij dat de Joden niet Gods uitverkoren volk zijn; hij noemde die gedachte achterhaald: er is niet meer zoiets als een uitverkoren volk.
Vanuit Israël werd heftig gereageerd op Bustros' uitspraken. Het Vaticaan haastte zich om afstand te nemen van de persoonlijke opvattingen van de aartsbisschop.

Nineve alsnog verwoest

Werd Nineve in het boek Jona nog van de dreigende ondergang gered, nu lijkt het definitieve einde van de stad nabij. Het Global Heritage Fund in San Francisco meldt in oktober 2010 dat Nineve en elf andere historische erfgoedmonumenten op het punt staan verloren te gaan. Het rapport noemt als oorzaken: slecht beleid en verwaarlozing.

Gouden Griffel voor scheppingsverhaal

Op 5 oktober 2010 won Daan Remmerts de Vries (1962) de Gouden Griffel 2010 met Voordat jij er was, een prentenboek waarin hij het bijbelse scheppingsverhaal op een bijzondere manier vertelt. Het boek is fraai geïllustreerd door Philip Hopman (1961). Volgens het juryrapport heeft Remmerts de Vries 'een originele en creatieve twist gegeven aan één van de oudste verhalen ter wereld'. De jury roemt het verhaal omdat het 'bij herhaalde lezing steeds meer geheimen blootgeeft'. Het boek verdiende de Gouden Griffel ook vanwege de 'trefzekere stijl', de 'subtiele illustraties' en de 'onnadrukkelijke filosofische laag'.

Geen Rembrandt, geen Tobias

Opschudding in de Nederlandse kunstwereld. Het schilderij Tobias en zijn vrouw, dat in het depot van museum Boijmans van Beuningen lag opgeslagen en dat werd toegeschreven aan Barent Fabritius, is volgens Rembrandt-kenner Ernst van de Wetering een echte Rembrandt! Het museum gaat het werk nu vanaf 8 oktober 2010 tentoonstellen.
De stelling van Van de Wetering wordt echter zelfs vanuit het Rotterdamse museum weersproken. Ook lijkt het niet erg waarschijnlijk dat het Tobias en zijn vrouw (Sara) zijn die op dit schilderij zijn afgebeeld. Vermoedelijk zijn Tobias' vader Tobit en diens vrouw Anna bedoeld. Vergelijk het schilderij Anna en de blinde Tobit (van Rembrandt!) op deze site:
Rembrandt - Anna en de blinde Tobit

De bijbel over het gedoogakkoord

De C van het CDA kwam op het partijcongres van 2 oktober 2010 behoorlijk uit de verf. Heel wat leden kozen in hun toespraakje van één minuut bijbelse bewoordingen of zetten hun visie op de samenwerking met de PVV kracht bij met aan de bijbel ontleende teksten en beelden. Zo vreesde iemand dat de bescherming van de wees, de weduwe en de vreemdeling in de VVD-CDA-PVV-plannen erg onder druk zou komen te staan. Een ander sprak over Geert Judas Wilders. Nummer drie was bang dat er niet op een rots, maar op drijfzand werd gebouwd. Weer een ander wilde dat er gekozen zou worden voor Jahwe in plaats van Baäl. Dezelfde keus werd door een ander als 'Aäronskeuze' voorgesteld: de juiste weg of het gouden kalf. Minister Donner koos voor het citeren van Paulus: 'Niet wat de mond in gaat, maakt een mens onrein, maar wat de mond uit gaat.' Foutje: het was niet Paulus, maar Jezus die deze woorden sprak - vgl. Matteüs 15:11.
Doekle Terpstra kreeg na afloop van het congres te horen dat er nu eenmaal een verschil is tussen ideaal en werkelijkheid; hij antwoordt met de woorden van Spreuken 29:18: 'Als het visioen verdwijnt, verwildert het volk.'

De doortocht verklaard

Er is nu een wetenschappelijke verklaring voor de doortocht door de Rode Zee. Uit computersimulaties van het Amerikaanse National Center for Atmospheric Research en de Universiteit van Colorado blijkt dat de beschrijving in Exodus 14 accuraat is. Onderzoeker Carl Drews van NCAR: 'Het scheiden van zeeën kan worden verklaard door vloeistofdynamiek. De wind beweegt het water zodanig dat er een veilige passage ontstaat tussen de twee delen. En het water vloeit daarna abrupt weer samen.' Als we Drews moeten geloven, was het dus niet God die door Mozes een wonder verrichtte, maar gewoon een sterke oostenwind.

Jezus redt nog steeds

Boer/evangelist Joop van Ooijen heeft onder druk van de gemeente Giessenlanden de kolossale witte letters van de woorden 'Jezus redt' op het dak van zijn boerderij weggehaald. Dat wil zeggen: hij heeft de letters met oranje en rood overgeschilderd. "Oranje staat voor de Koninklijke afkomst van Jezus en rood voor het bloed dat Hij heeft gegeven om ons te redden. Prachtig toch!" De gemeente, die in juli door de Raad van State in het gelijk was gesteld t.a.v. de opgelegde dwangsom, vindt dat Van Ooijen hiermee het probleem niet naar behoren heeft opgelost. Ze zal daarom doorgaan met het innen van dwangsommen, totdat het dak in oude staat is hersteld.

Vermeulen Brauckman Kunstprijs 2010

De winnaar van de Vermeulen Brauckman Kunstprijs 2010 is bekend. Voor de tweede editie van deze kunstprijs werden kunstenaars uitgenodigd om te reageren op het thema 'kostbaarder dan zuiver goud' (Job 28:19). Uit 137 inzendingen heeft de jury veertien werken gekozen, die tot en met 6 januari 2011 te zien zijn in Museum Catharijneconvent Utrecht. Uit de genomineerde kunstenaars heeft de jury unaniem gekozen voor de wandschildering Interior van de Amsterdamse kunstenaar Mischa Rakier (1970). Daarnaast heeft het publiek zich kunnen uitspreken. Winnaar van de publieksprijs is Frank Lisser (1959) geworden met het schilderij Fra Angelico, Annunciatie in een bushokje.
Zie de Agenda voor meer informatie.

KIJK: 'Satan bestaat niet'

In het populair-wetenschappelijke magazine KIJK van augustus/september 2010 (nr. 10, p. 36-39) is een artikel te lezen waarin gesteld wordt dat de figuur van Satan op één groot misverstand berust. Taalkundig onderzoek zou uitwijzen dat de teksten uit de bijbel verkeerd zijn geïnterpreteerd, en dat latere voorstellingen met terugwerkende kracht op die teksten zijn toegepast. 'Dankzij retro-fitting werd de satan "getransformeerd van een weinigzeggende functionaris van de Goddelijke Overheid tot een personificatie van de Slechtheid".' Klik hier voor het begin van artikel op de website van KIJK en voor de nodige reacties van lezers.

Statenbijbelmuseum favoriet

Op 1 september 2010 heeft het Statenbijbelmuseum in Leerdam de DagjeWeg.NL Award 2010 gewonnen. Het publiek gaf bij het noemen van het ideale uitstapje voorrang aan dit kleine museum boven bijv. het Amsterdamse wetenschapspark Nemo. Het museum, dat pas één jaar open is, bevat een verzameling van 400 bijbels, die door de directeur zelf in 50 jaar bijeengebracht zijn. Wie het allemaal met eigen ogen wil zien, kan via www.statenbijbelmuseum.nl z'n dagje weg plannen.

Nieuwe synagoge ingewijd

Op 27 augustus 2010 is de nieuwe synagoge van de Liberaal Joodse Synagoge in Amsterdam-Zuid ingewijd. In het door SeARCH ontworpen gebouw zijn verschillende joodse religieuze elementen verwerkt, zoals davidssterren en de Hebreeuwse tekst van twee verzen uit Psalm 16. Bijzonder opvallend is een groot venster met de vorm van een menora, een zevenarmige kandelaar.

Schrift over seks in de bijbel

Het jubileumnummer van Schrift - Tijdschrift over de Bijbel (nr. 250, augustus 2010) is gewijd aan het thema 'seks in de bijbel'. Het gaat in deze 'prikkelende verkenning' over de manier waarop seks in de bijbel beleefd en beoordeeld wordt. Klik hier voor meer informatie.

Reliwiki: kerken in Nederland

In het kader van 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed is ruim twee jaar geleden de website www.reliwiki.nl opgezet, om meer aandacht te creëren voor ons rijke bezit aan kerken, kloosters, moskeeën en synagogen. Inmiddels is de site uitgegroeid tot de meest volledige database van religieuze gebouwen in Nederland. Ook kerken die gesloopt zijn of een andere bestemming hebben gekregen, zijn er te vinden, met foto's en informatie over de geschiedenis van het gebouw. Doordat de site een wiki-karakter heeft, kan iedereen zijn bijdrage leveren. Zo wordt ons religieus erfgoed dynamisch 'beheerd'.

Het CDA tussen Jakob en Esau

In het debat dat de Tweede Kamer op 4 augustus 2010 hield over het rapport van informateur Lubbers koos PvdA-leider Cohen bijbelse beelden om de opstelling van het CDA te typeren. Sprekend over de dubbelzinnige houding van het CDA jegens de PVV zei Cohen: 'Het is Jakobs stem, maar het zijn Esaus handen - om een bord linzen, om de macht.' Cohen combineerde daarmee twee situaties uit Genesis, waarin Jakob zijn oudere broer Esau het eerstgeboorterecht én de zegen voor de oudste zoon aftroggelde. Vgl. Gen. 25:27-34 en Gen. 27; het eerste deel van Cohens uitspraak is letterlijk afkomstig uit Gen. 27:22.

Virtuele bezichtiging van Utrechtse kerken

Het cultuurhistorische project Kerken Kijken Utrecht geeft bezoekers al bijna 30 jaar de gelegenheid om 's zomers twaalf monumentale Utrechtse kerken te bezichtigen, al dan niet onder leiding van een gids, en in elk geval gratis. Sinds kort kan men ook thuis achter zijn computer die kerken in - een primeur voor Nederland! Met behulp van Street View kan men de kerken niet alleen vanaf de straat bekijken, maar ook de interieurs tot in detail bezichtigen. Klik hier voor een virtuele tour.

Oude apostelportretten ontdekt

In de catacomben van Sint Thecla in Rome zijn fresco's gevonden met de afbeelding van Jezus' leerlingen Petrus, Johannes en Andreas en van de apostel Paulus (foto). De fresco's kwamen bij restauratiewerkzaamheden tevoorschijn na verwijdering van een dikke kalklaag. De portretten, die gevat zijn in medaillons van 50 centimeter doorsnee, behoren tot de oudst bekende afbeeldingen van het viertal; waarschijnlijk zijn veel latere afbeeldingen van de apostelen hierop gebaseerd. De fresco's dateren uit ongeveer het jaar 400.

Christus' wederkomst vóór 2050

Onderzoek door het Pew Research Center onder 1600 Amerikanen naar hun toekomstverwachtingen heeft o.a. uitgewezen dat 41% van de Amerikanen verwacht in de komende veertig jaar de wederkomst van Christus mee te maken.

Geen kruis, maar een paal

De Zweedse theoloog Gunnar Samuelsson stelt in zijn proefschrift dat Jezus niet aan een kruis heeft gehangen, maar waarschijnlijk aan een paal. Uit literatuuronderzoek naar de strafmethoden van de Romeinen blijkt dat er nergens sprake is van een kruis of van kruisiging. Ook het Nieuwe Testament zelf zegt volgens Samuelsson niks over een kruisiging: het Griekse woord stauros wordt wel vertaald met 'kruis', maar betekende in die tijd 'paal'. Samuelsson denkt dat het beeld van het kruis - hét symbool van het christendom - gebaseerd is op traditie en kunstuitingen, en niet op feitelijke gegevens.

Tweede engel in Zwolle

Op 18 juni 2010 is op de Grote Markt van Zwolle een massief glazen beeld van een engel onthuld. De Glazen Engel van de Rotterdamse kunstenaar Herman Lamers is bedoeld als eigentijds, transparant antwoord op de aartsengel Michaël, die al eeuwen als beschermengel van Zwolle op één van de torens van de Grote Kerk staat, compleet met zwaard en draak (vgl. Openbaring 12).

God in de Lage Landen

Vanaf 13 juni 2010 zendt de EO op zes zondagavonden (Nederland 2, 21.10 u) de documentaireserie God in de Lage Landen uit. In zes afleveringen reist gastpresentator Ernst Daniël Smid van verleden naar heden. Hij onderzoekt hoe het christendom in ons land kwam, welke belangrijke bewegingen er waren en hoe het in de maatschappij en cultuur van vandaag doorwerkt. Hij bezoekt o.a. kloosters, vertelt over bijzondere historische figuren en spreekt met hedendaagse christenen.
De zes afleveringen: God komt aan wal, God in het klooster, God in de kerk, God in je moerstaal, God in de fabriek en God in de toekomst. Klik hier voor meer informatie.

De mooiste kerken van Europa

Op 7 juni 2010 heeft de redactie van de reiswebsite Stedentripper.com een foto-overzicht gepubliceerd van de 71 mooiste kerken van Europa. In deze - vanzelfsprekend subjectieve - lijst komt geen enkele Nederlandse kerk voor, wel vier uit België: de kathedralen van Antwerpen, Brugge, Brussel en Gent. De top-3 luidt: 1. de Basiliuskathedraal in Moskou, 2. de Sagrada Familia in Barcelona, 3. de Hagia Sophia in Istanbul. De redactie van de reissite heeft niet alleen gekeken naar het uiterlijk van het kerkgebouw; ook een bijzonder interieur, aparte architectuur of een ongebruikelijke locatie werden 'meegenomen'. Klik hier voor het complete overzicht.

Roof torarollen

Eind mei 2010 zijn zes kostbare torarollen uit een synagoge in Antwerpen gestolen. Het gaat om de grootste roof van torarollen ooit. De waarde van de rollen wordt op een half miljoen euro geschat. Er is geen spoor van de inbrekers.

De bijbel in je moedertaal (2)

Wycliffe Bijbelvertalers schat in dat uiterlijk in het jaar 2037 het laatste vertaalproject gestart zal zijn om het einddoel - alle volken op aarde een bijbel in de eigen taal - te halen. Tien jaar geleden dacht men nog dat het wel tot halverwege de 22e eeuw zou duren voordat het zover zou zijn. In het afgelopen decennium zijn er jaarlijks gemiddeld 71 nieuwe vertaalprojecten gestart.

Werknemer, sta op en wandel!

Jaap Smit, op 10 mei 2010 gekozen tot voorzitter van vakcentrale CNV, ontleent zijn visie op werknemers expliciet aan het Nieuwe Testament. Hij verzet zich tegen het beeld van de arbeider voor wie alles geregeld moet worden; de moderne werknemer is geëmancipeerd, zelfstandig en mondig. Smit, die 'in een vorig leven' predikant was, vergelijkt dit met de verlamde man uit de evangeliën tegen wie Jezus zei: Sta op en wandel. 'De verlamde is geen slachtoffer meer, maar leert het zelf te doen.'

De bijbel in je moedertaal

Volgens de UBS (United Bible Societies) is de volledige bijbel op dit moment beschikbaar in 459 talen - dat is zo'n 15% van alle talen. In Europa is de situatie het gunstigst: ongeveer 25% van de Europese talen kent een eigen bijbelvertaling. Het Amerikaanse continent scoort het laagst: 4 procent (42 vertalingen op 993 talen).
Het totale aantal gedeeltelijke vertalingen is echter veel hoger: 2049. Bijna alle talen in Europa hebben vertalingen van delen van de bijbel. In Amerika geldt dat voor de helft van alle talen; in Afrika is dat eenderde, in Azië nog iets minder.

Jezus bij Comedy Central

Het Amerikaanse tv-station Comedy Central, dat ook in het Nederlandse televisiepakket zit, werkt momenteel aan een tekenfilmserie over Jezus. De serie, die JC gaat heten, wil Jezus neerzetten als een gewone jongen, die naar New York verhuist om te ontkomen aan 'de enorme schaduw van zijn vader'. Zijn vader is in de serie een apathische man, die liever computerspelletjes speelt dan zijn zoon te horen vertellen over zijn nieuwe leven. Comedy Central heeft Jezus eerder al vertoond in afleveringen van South Park. Met Mohammed durfde de tv-zender niet zo ver te gaan: na bedreiging uit radicale moslimkringen besloot men in april de aflevering van South Park te censureren.

Het Fries als straf van God

Op 6 mei 2010 promoveert godsdienstwetenschapper Lammert Jansma op een studie naar de religieuze beweging 'Uit de bron van Christus'. Meer dan tien jaar lang heeft hij deze beweging, die in 1983 door genezeres Sonja de Vries werd gesticht, op de voet gevolgd. De beweging van zo'n tweehonderd mensen is actief in Friesland. Opmerkelijk is de opvatting van profetes Sonja de Vries dat het Friese volk uit gereïncarneerde zielen bestaat die tweeduizend jaar geleden deel uit maakten van het Joodse volk. Die Friezen-Joden wilden Jezus toen niet erkennen. Nu zijn zij door hun taal, het Fries, in een isolement geraakt.

Noachs ark in Hong Kong

Eind april 2010 meldde een groep evangelische onderzoekers uit China en Turkije de ark van Noach te hebben gevonden. Tijdens een expeditie op de berg Ararat in het oosten van Turkije troffen zij daar op 4000 meter hoogte een houten constructie aan, die na koolstofanalyse 4800 jaar oud bleek te zijn. Volgens bepaalde christelijke dateringen vond de zondvloed 4800 jaar geleden plaats. Tijdens een persconferentie in Hong Kong toonden de onderzoekers stukken hout die ze hadden meegenomen. Inmiddels heeft de Turkse minister van cultuur een onderzoek gelast naar deze gang van zaken.
[Ook op deze site is Noach onlangs 'herontdekt': lees de recente aanvullingen over een gedicht van Leo Vroman en een kinderboek van Tonke Dragt.]

Bijbels ongeloof

In april 2010 verscheen - postuum - de essaybundel Het bijbels ongeloof. Een radicaal-doperse theologie van het Oude Testament, geschreven door Kees van Duin (1927-2008). Van Duin spreekt over 'bijbels ongeloof', omdat de bijbel volgens hem helemaal geen religieuze boodschap heeft, maar een politieke. De centrale boodschap van het Oude Testament is de exodus: net zoals het volk van God Egypte ontvluchtte, moeten ook wij afstand nemen van staat en statenwereld.

PKN omarmt NBV

De synode van de Protestantse Kerk in Nederland heeft op 22 april 2010 besloten de Nieuwe Bijbelvertaling vrij te geven voor officieel gebruik in de kerk. Het besluit werd met ruime meerderheid genomen. Vooraf was er nog veel discussie; in verschillende delen van de PKN wilde men de NBV (nog) niet accepteren, met name omdat men de vertaling als 'te vrij' beoordeelt. De meerderheid van de synodeleden wilde echter dat de PKN-gemeenten nu de mogelijkheid krijgen de nieuwe vertaling wél te gaan gebruiken.

Brieven van Van Gogh bekroond

Op 23 april 2010, ter gelegenheid van Wereld Boeken Dag, kreeg Vincent van Gogh - De Brieven het Lintje van de Boekverkoper, de jaarlijkse vakprijs voor kwalitatief en inhoudelijk hoogstaande non-fictie. De prachtuitgave in zes delen bevat alle 902 brieven van en aan Vincent van Gogh, rijk geïllustreerd en geannoteerd. De Nederlandse editie is verzorgd door Amsterdam University Press. Aangezien Van Gogh in zijn brieven veelvuldig de bijbel hanteert, is er op deze site ook een terzijde aan gewijd.

Jozua en de feiten

De theoloog Koert van Bekkum stelt in zijn proefschrift From Conquest to Coexistence (maart 2010) dat het bijbelboek Jozua wat historische feiten betreft betrouwbaarder is dan de laatste 50 jaar algemeen is aangenomen. Door archeologie en tekstwetenschap met elkaar te verbinden tracht Van Bekkum het vooroordeel te doorbreken dat Jozua zo'n 800 jaar na dato vooral propaganda zou bieden. Klik hier voor meer informatie.

Het Laatste Avondmaal en obesitas

Atelier van Pieter Coecke van Aelst - Het laatste avondmaal

In een internationaal tijdschrift over obesitas melden Amerikaanse wetenschappers dat de porties bij het Laatste Avondmaal (Matt. 26:20-30) op 52 schilderijen in duizend jaar tijd veel groter zijn geworden. De hoofdmaaltijd en het bord zijn op de onderzochte schilderijen tussen de 11e en de 18e eeuw met zo'n 70% gegroeid. De wetenschappers concluderen dat deze ontwikkeling gelijk op gaat met die in het gewone leven.

De 10 plagen: het werk van de natuur

Met Pasen 2010 behandelde National Geographic Channel de tien plagen in Egypte (Exodus 7-12). In twee afleveringen werden uitkomsten van nieuw wetenschappelijk onderzoek gepresenteerd. Belangrijkste conclusie: alle tien plagen waren direct of indirect het gevolg van een vulkanische uitbarsting op Santorini en de daarop volgende klimaatverandering. Door middel van bodemonderzoek konden de wetenschappers vaststellen dat het warme, vochtige klimaat in de Nijldelta zo’n 3000 jaar geleden abrupt moet zijn omgeslagen in een droog klimaat. De Nijl werd daardoor een traag stromende modderrivier; een bepaalde bacterie in het water overleefde die verandering niet, waardoor het water rood kleurde: de eerste plaag. Stress t.g.v. die enorme bacteriesterfte stimuleerde weer de ontwikkeling van kikkervisjes, waarmee de tweede plaag zich aankondigde. Al die kikkers gingen later ook weer massaal dood, waardoor de derde en vierde plaag (muggen en steekvliegen) veroorzaakt werden. Enz. enz.

Nieuw: En wat zij zong ...

Onder de titel En wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren is bij uitgeverij Kok een royale bloemlezing van 150 gedichten c.q. psalmen verschenen. In de bundel geven Nederlandse dichters (vanaf 1900) blijk van de gevarieerde en persoonlijke manier waarop zij zich hebben laten inspireren door de psalmen, als belangrijk cultureel en godsdienstig erfgoed. De bloemlezing bevat zeer uiteenlopend werk; diverse gedichten vindt u ook op deze site bij Psalmen. Enkele bekende namen: Leo Vroman, Rutger Kopland, Guillaume van der Graft, Ida Gerhardt, Koos Geerds, Lloyd Haft, Huub Oosterhuis, Hans Bouma, Eva Gerlach en Arnon Grunberg.

De steppe verdwijnt ... toch niet?

In opdracht van de bisschoppen van Utrecht en Den Bosch zijn twee censors bezig het liederenbestand van de rooms-katholieke kerk in Nederland op te schonen. Zij constateren dat er de laatste dertig jaar nogal wat dubieuze liederen in de liturgie zijn doorgedrongen. De kritische blik van de censors treft o.a. veel teksten van Huub Oosterhuis. Zelfs De steppe zal bloeien, in 2006 nog uitgeroepen tot het mooiste religieuze lied, moet eraan geloven.
Naar aanleiding van alle commotie die dit bericht heeft teweeggebracht, heeft de bisschop van Groningen inmiddels laten weten dat deze censors helemaal niet bevoegd zijn om liederen te schrappen uit de 'Gezangen voor Liturgie'. Zolang er geen landelijke adviescommissie is die in dezen beslissingen kan nemen, mag Oosterhuis in de rooms-katholieke kerk gewoon gezongen worden.

Rumoer om spotprent

Deze spotprent van de Britse cartoonist Polyp heeft een rel veroorzaakt. Een medewerker van de PKN-hulporganisatie Kerk in Actie had de spotprent in december 2009 via een elektronische nieuwsbrief verspreid. In joodse kringen is verontwaardigd gereageerd op de cartoon; de Protestantse Kerk in Nederland krijgt het verwijt zich vijandig op te stellen tegenover Israël. De PKN is ervan overtuigd dat zij in het Israëlisch-Palestijnse conflict beide partijen recht doet. Over de spotprent zelf doet de PKN geen uitspraak.

Uitbreiding van de bijbel

Op het Paasfeest van 2010 heeft de Vrij-Katholieke Kerk in Nederland de Nag Hammadi-geschriften toegevoegd aan het Nieuwe Testament. De uitbreiding betreft de zgn. 'gnostische bibliotheek': de ruim vijftig gnostische en hermetische geschriften, waaronder het bekende Thomasevangelie, die in 1945 gevonden zijn bij het Egyptische plaatsje Nag Hammadi. Theo Mensink, vicaris-generaal van de Vrij-Katholieke Kerk, zegt in een toelichting op het besluit: 'Wij zijn ervan overtuigd dat de kern van het christendom uitgebreider en dieper naar voren komt in de gnostische en esoterische Nag Hammadi-geschriften dan in het Nieuwe Testament.' Voortaan kan voor de eerste of tweede lezing in de mis dus ook gekozen worden uit deze teksten.

Ruzie om bijbelse graven

Op 21 februari 2010 heeft de Israëlische premier Netanjahoe enkele plekken op de Westoever tot nationaal erfgoed uitgeroepen. Het betreft de Grot van Machpela, waar Sara (Genesis 23:19), Abraham (25:9), Isaak (35:29) en Jakob (50:13) begraven zijn, en het Graf van Rachel (35:19-20). De Palestijnse leiders noemen deze daad diefstal van Palestijns erfgoed en verwachten dat er een hevige reactie op zal volgen.

Bijbel beïnvloedde ontstaan moderne talen

Volgens de linguïste Hanna Haustein (Universiteit van Haifa) hebben de Reformatie en bijbelvertalingen grote invloed uitgeoefend op het ontstaan van de moderne Europese talen. Omdat het protestantisme vond dat mensen de bijbel moesten kunnen lezen in hun eigen taal, werd de bijbel in de volkstaal vertaald. Om dezelfde reden ontwikkelde het onderwijs zich in Nederland sterker dan in rooms-katholieke landen; de bijbel werd hierbij als leerboek gebruikt. In de 17e eeuw kon de helft van de Nederlanders al lezen, veel meer dan in de rest van Europa. Zo ontwikkelden zich hier een eigen cultuur en een nationale identiteit.

Uitspraak over Rafaël, Tobias en Sara

Jan Steen - De huwelijksnacht van Tobias en Sara

De Haagse rechtbank heeft op 5 februari 2010 uitspraak gedaan over Jan Steens schilderij 'De huwelijksnacht van Tobias en Sara'. Het linkerdeel, waarop Tobias en Sara geknield voor het bed tot God bidden (Tobit 8:5), behoort tot de zgn. Goudstikker-collectie, die terug gaat naar de erfgenamen. Het rechterdeel toont Rafaël met Asmodaüs; dit deel - ongeveer een kwart van het doek - is al een eeuw lang in bezit van de gemeente Den Haag. De vraag was nu of het schilderij in het Bredius-museum moest blijven, of dat Den Haag zijn deel zou mogen verkopen aan de erfgenamen van Goudstikker. De rechter heeft die laatste mogelijkheid afgewezen, omdat die strijdig is met het testament van Abraham Bredius. Hoe de zaak dan moet worden opgelost, is onduidelijk. In die zin lijkt de rechterlijke uitspraak bijna een salomonsoordeel (1 Kon. 3:25): snijd het doek maar weer in tweeën.
Laatste nieuws: inmiddels is de gemeente Den Haag op zoek naar gelden waarmee het Goudstikker-deel kan worden aangekocht.

Vroege Christus in Friesland

Bij de restauratie van de Laurentiuskerk in het Friese dorpje Raerd is een zeldzame vondst gedaan: een bronzen ornamentje met de beeltenis van Christus tegen de achtergrond van een kruis. Waarschijnlijk was het schijfje van nog geen 3 cm doorsnee onderdeel van een gesp of fibula. Men schat dat het 'muntje' uit de achtste of negende eeuw stamt. Dat is bijzonder vroeg: pas in 716 kwam Bonifatius met de christelijke boodschap naar Friesland, waar hij in 754 door 'heidenen' werd vermoord.

Balkenende en Herodes

Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr heeft naar aanleiding van de reactie van premier Balkenende op het rapport-Davids een scherp sonnet geschreven, onder de titel 'Nieuwjaarsgroet'. Nasr hekelt Balkenendes ontkennende opstelling en noemt hem medeplichtig aan een nieuwe kindermoord (vgl. Matteüs 2:16-17). Het begin van het gedicht:

Zo JP, hoe voelt het om te liegen
en dan te moeten zien dat het gedrukt staat?
Hoe voelt dat, om als christen-democraat
de zijde van Herodes te verkiezen
en honderdduizend kinderen te doden
omwille van één koning? (...)

Psalm in Auschwitz

Op 27 januari 2010 werd wereldwijd de bevrijding van het nazivernietigingskamp Auschwitz precies 65 jaar geleden herdacht. Tijdens de officiële herdenking bij het monument voor de slachtoffers in het kamp klonk de sjofar en werden gebeden uitgesproken, waaronder de kaddisj. Joodse en christelijke geestelijken reciteerden er gezamenlijk Psalm 42: 'Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar u, o God.'

Davids en Goliat

Op 12 januari 2010 presenteerde de commissie-Davids haar rapport over de besluitvorming van de regering t.a.v. de oorlog in Irak. Voordat voorzitter Willibrord Davids het eerste exemplaar aan premier Balkenende uitreikte, verwees hij naar de ansichtkaart die hij maanden eerder naar de overige zes commissieleden had gestuurd vanaf zijn vakantie-adres in Venetië. Het betrof een reproductie van een schilderij van Titiaan: David heeft Goliat verslagen en het hoofd afgehakt (1 Sam. 17). Davids: 'Ik schreef op de kaart dat ik me afvroeg hoe ik me zou voelen bij de presentatie van ons rapport: David of Goliat. Ik kan u nu vertellen: het is David.'
Vanzelfsprekend wilden de 'schriftgeleerden' van Nova/Den Haag vandaag daarna van Davids horen wie dan Goliat was: Balkenende misschien? Davids verzette zich tegen deze exegese. In de crisissfeer in de dagen na de eerste reactie van premier Balkenende op het rapport koos een enkele commentator een ander toepasselijk bijbels beeld: dat van de Babylonische spraakverwarring.

Toren van Babel anno 2010

Op 4 januari 2010 is de hoogste toren ter wereld officieel geopend: de Burj Dubai, ruim 800 meter hoog. In de weken voorafgaand aan de plechtigheid kwamen allerlei onheilstijdingen naar buiten: één van de grootste projectontwikkelaars van Doebai zou failliet gaan; de helft van de bouwprojecten werd bevroren of afgeblazen; de arbeidsomstandigheden waren schandalig. En: van democratie is in Doebai geen sprake. Bovendien lijkt de Arabische cultuur ten onder te gaan nu het staatje voor meer dan 90% bevolkt wordt door buitenlanders.
Diverse media verwijzen in hun berichtgeving naar de Toren van Babel (Genesis 11) en citeren Spreuken 16:18: 'Hoogmoed komt voor de val.' Er zou hier een soort wetmatigheid optreden: elke keer dat het hoogste gebouw ter wereld gepland wordt, breekt kort daarna een grote economische crisis uit; de oplevering vindt dan midden in de crisis plaats. Bekend voorbeeld: het Empire State Building in New York (381 meter), opgeleverd in 1931.

Wie is de echte Paulus?

In december 2009 is een nieuwe vertaling van Paulus' brief aan de Romeinen verschenen. Gerard Koolschijn, gevierd vertaler van Plato en andere klassieken, heeft nu dit bijbelboek onder handen genomen. Of zoals zijn uitgever het verwoordt: 'Paulus eindelijk schoongeboend'. In een gesprek met Trouw (5 jan. 2010) geeft Koolschijn aan dat hij Paulus beschouwt als de grote roerganger van het christelijke fundamentalisme. Hij ergert zich wild aan Paulus' 'rare boodschap', waarmee hij met zijn Paauwiaanse achtergrond al heel vroeg geconfronteerd werd. In zijn vertaling Aan de Romeinen heeft Koolschijn de tekst van Paulus bewust duister, stroef en rauw gelaten.
In Trouw (7 jan. 2010) reageert Patrick Chatelion Counet op Koolschijns uitspraken. Hij noemt de vertaler 'een atheïstische calvinist', die verblind is door allerlei achterhaalde vooroordelen over Paulus. Zo is het beeld van Paulus als homohater volgens Chatelion Counet onjuist. 'Paulus zou voor een christelijk doorleefde homoseksualiteit zeker plaats inruimen.' Het is kwalijk dat Koolschijn dan toch weer zo'n oud vooroordeel oppoetst. Conclusie van Chatelion Counet: 'Koolschijn vecht meer tegen zijn opvoeding dan tegen Paulus.'

Nieuws uit het jaar 0

In december 2009 berichtten de media over de zaal waarin Jezus met zijn leerlingen het Laatste Avondmaal heeft gevierd (vgl. Marc. 14:12-25): 'Israël weigert het Cenakel op de Sion aan de Rooms-Katholieke kerk af te staan'.
Vlak voor Kerst wordt melding gemaakt van de vondst van een huis in Nazaret uit de tijd van Jezus; het is voor het eerst dat daar een huis uit die tijd is gevonden. De ontdekking werd gedaan tijdens het uitgraven van de binnenplaats van een klooster. Het is onduidelijk wat de afmetingen zijn van het huis, maar inmiddels is er 85 vierkante meter blootgelegd.
'Dit zou heel goed een plek kunnen zijn die Jezus en zijn tijdgenoten kenden,' zegt een van de archeologen, Yardena Alexandre. 'Misschien heeft de jonge Jezus wel met zijn neefjes en vrienden rond het huis gespeeld.'

Apocalyps in Kopenhagen

Trouw vulde op 15 december 2009 een groot deel van de voorpagina met deze foto van persbureau Reuters. Het onderschrift luidde: 'Een Greenpeace-demonstrant in Kopenhagen, verkleed als een van de ruiters van de apocalyps, wil laten zien wat de mensheid wacht als er geen deugdelijk klimaatakkoord komt.' Greenpeace verwijst hier expliciet naar het visioen met de vier ruiters in Openbaring 6. In een filmpje op YouTube zijn ook de andere drie ruiters te zien en wordt de actie toegelicht.

Kinderbijbels in Nederland

Op 4 december 2009 verdedigde theoloog en journalist Willem van der Meiden aan de VU zijn proefschrift Zoo heerlijk eenvoudig. Geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland. Uit het promotieonderzoek komt naar voren dat Nederland een rijke traditie heeft van drie eeuwen kinderbijbels. In die periode zijn er bijna 900 verschillende kinderbijbels uitgegeven, waarvan een kleine 500 in de laatste dertig jaar. Van der Meiden onderzoekt in zijn proefschrift de ontwikkelingen in het genre en plaatst de kinderbijbels in de context van de theologische, kerkelijke en maatschappelijke ontwikkelingen van hun tijd. Tevens laat hij zien hoe kinderbijbels de pedagogische visies van de afgelopen eeuwen weerspiegelen. Verder besteedt hij aandacht aan de rol van het beeld in kinderbijbels. De Nederlandse ontwikkelingen worden vergeleken met die in het buitenland.
Naar aanleiding van de publicatie van dit proefschrift wijdde het Comenius Museum in Naarden van december 2009 tot april 2010 een expositie aan de geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland.

Studiebijbel in perspectief

Op 27 november 2009 is de Studiebijbel in perspectief verschenen. Het betreft een bijzondere uitgave van de Nieuwe Bijbelvertaling, naast de al bestaande NBV Studiebijbel uit 2008. De nieuwe studiebijbel heeft een orthodox-christelijke kleur. Voor meer informatie: www.bijbelinperspectief.nl.

Evolutie of schepping afl. 2

In februari 2009 werd de brochure Evolutie of schepping? Wat geloof jij? onder 6,3 miljoen huishoudens verspreid. Deze spraakmakende actie krijgt in november 2009 een vervolg met een tweede brochure: Wat biedt toekomst? Evolutie of schepping? In de nieuwe brochure gaan de samenstellers nog een stap verder dan in de eerste. Voor meer informatie: www.creatie.info.

Nooteboom over bijbel en cultuur

Op 18 november 2009 ontving Cees Nooteboom uit handen van de Belgische koning Albert de Prijs der Nederlandse Letteren. In zijn dankwoord toont Nooteboom zich somber over de teloorgang van de Nederlandse cultuur; hij spreekt van verval, verpaupering en verschraling. Wat blijft er in Nederland nog over van het referentiekader van onze cultuur? 'Als de meerderheid van de tijdgenoten zich niet meer herkent in de beelden die ooit gemeengoed waren, als de Bijbelse taferelen op de schilderijen van Rembrandt onzichtbaar geworden zijn omdat vrijwel niemand meer weet wat daar nu eigenlijk afgebeeld wordt, (...) dan lopen de meeste mensen rond in kerken en musea als blinden. (...) En op hetzelfde ogenblik dat we onze eigen beelden verliezen doordat we de verhalen waaruit ze ontstaan zijn niet meer kennen of willen kennen, worden we door de globalisering overspoeld met wat de commercie voor ons bedacht heeft, en tegelijkertijd, om de verwarring compleet te maken, met de beelden en de symboliek van de anderen. (...) We hebben er in de laatste vijftig jaar allerlei werelden bij gekregen terwijl we onze eigen wereld langzaam aan het verliezen zijn. Tegen wat erbij komt heb ik nooit bezwaar gehad, hoe meer wereld hoe liever. Wat er al dan niet geluidloos verdwijnt, en met hulp van wie, daar gaat het over. (...) Als een cultuur langzaam maar grondig van haar wortels vervreemdt, wat gebeurt er dan? Moet Bijbellectuur verplicht worden voor mensen die nooit meer een kerk van binnen zien? Moeten niet-gymnasiasten gedwongen worden de belangrijkste verhalen van de oudheid ten minste één keer tot zich te nemen? Of moeten we gewoon accepteren dat uitsluitend een steeds kleinere groep nog voeling houdt met wat ooit de kern was van onze cultuur, en dat degene die daarbij hoort een vreemdeling wordt in de maatschappij?'
Klik hier voor de volledige tekst van Nootebooms dankwoord.

Orientalis dicht

Museumpark Orientalis in Heilig Landstichting is m.i.v. 16 november 2009 dicht, voor ten minste anderhalf jaar. Orientalis, de verbrede voortzetting van het Bijbels Openluchtmuseum, kampt met achterstallig onderhoud en heeft financiële problemen. De bedoeling is de tijd te benutten voor grondig restauratiewerk op beide terreinen. Klik hier voor de website van Orientalis.

Sweelincks psalmen op cd

Het Gesualdo Consort Amsterdam, onder leiding van Harry van der Kamp, legt het vocale werk van Jan Pieterszoon Sweelinck integraal vast op cd. Op dit moment wordt gewerkt aan Sweelincks psalmzettingen. Het ensemble neemt zowel de originele psalmmelodie op als de meerstemmige bewerking die Sweelinck schreef. In oktober 2009 is Het Eerste Boek der Psalmen Davids uitgebracht; de andere drie boeken verschijnen in 2010. Het nu verschenen deel is enthousiast ontvangen. Klik hier voor een royale hoeveelheid informatie, beeld en geluid rond het Sweelinck Project.

Festus en de PKN

De Protestantse Kerk in Nederland presenteerde op 13 november 2009 een nieuw periodiek: Festus. Het blad biedt interviews, achtergrondverhalen en columns op wetenschappelijk niveau en met een journalistieke toon. Festus, waarvan jaarlijks twee nummers zullen verschijnen, stelt thema’s aan de orde op het raakvlak van samenleving en kerk. Vanuit verschillende invalshoeken wil de kerk zo een bijdrage leveren aan de bezinning op maatschappelijke vraagstukken. Het nulnummer heeft als thema Kerk en Staat en Samenleving. De naam van het blad is een verwijzing naar de Romeinse gouverneur uit Handelingen 25.

De bijbel op muziek

Trouw en NRC Handelsblad bieden hun lezers nu twee cd-boxen aan onder de titel Testament. Op in totaal 19 cd's staan composities op basis van bijbelverhalen. De eerste box behandelt Genesis en Exodus: van Haydns Schöpfung tot en met Moses und Aron van Schönberg. In de tweede reeks horen we o.a. over Jozua (Waxman), Simson (Saint-Saëns), Saul (Handel), Elia (Mendelssohn) en Salomo (Bloch). En Vivaldi laat Judit bezingen. Klik hier voor meer informatie.

Genesis verstript

De wereldberoemde Amerikaanse striptekenaar Robert Crumb (o.a. Fritz the Cat) heeft het bijbelboek Genesis bewerkt tot graphic novel. Eind oktober is de Nederlandse versie verschenen bij uitgeverij De Harmonie. Nicolaas Matsier heeft de teksten - in hoofdzaak ontleend aan de King James-bijbel - vertaald met behulp van Statenvertaling en NBG51; waar nodig gebruikte hij ook de oude Willibrordvertaling en de Nieuwe Bijbelvertaling.

Twentse Biebel compleet

Op 30 oktober 2009 verschijnt de complete Biebel in de Twentse sproake. Het vertaalproject van theoloog en emeritus hoogleraar massacommunicatie prof. dr. Anne van der Meiden is daarmee na 17 jaar voltooid. Lees het terzijde over deze vertaling op onze site, en klik hier voor een kort commentaar van Van der Meiden op YouTube.

De bijbel op je mobieltje

Vanaf 22 oktober 2009 is de complete bijbel op mobiele telefoons (met internetverbinding) te lezen. De IKON heeft daarvoor de website Bijbelmobiel.nl gelanceerd. De site presenteert de bijbeltekst in de Nieuwe Bijbelvertaling. Daarnaast wordt iedere dag een bijbeltekst aangeboden volgens het leesrooster van het Nederlands Bijbelgenootschap.

1.000.000 x NBV

In oktober 2009 is het miljoenste exemplaar van de Nieuwe Bijbelvertaling verkocht. Vijf jaar na de overhandiging van het eerste exemplaar van de NBV aan koningin Beatrix, op 27 oktober 2004, heeft Henk van de Graaf, voorzitter van het Nederlands Bijbelgenootschap, de 'miljoenste NBV' aangeboden aan Els de Jong-van Gurp, directeur van de Branchevereniging voor christelijke boeken en muziek (BCB). Dat gebeurde op 17 oktober 2009 tijdens het Lees & Luisterfestival in Ede.

Het paradijs in een bushokje

Het Orkest van het Oosten vestigt op een wel heel bijzondere manier de aandacht op een reeks concerten: het heeft een bushokje in Enschede laten ombouwen tot een heus paradijs. Klik hier voor een filmpje daarvan op YouTube.
Het betreft een drietal uitvoeringen van Haydns Schöpfung, van 28 oktober tot 1 november 2009. Een extra bijzonderheid is dat de dirigent, Jan Willem de Vriend, hierbij gebruik maakt van een vroeg negentiende-eeuwse vertaling van het libretto door Johannes Kinker.

God schepper af

Voorpaginanieuws bij dagblad Trouw (8 oktober 2009): 'Openingszin Bijbel klopt niet'. Hoogleraar exegese van het Oude Testament Ellen van Wolde stelt in haar inaugurele oratie Terug naar het begin (Radboud Universiteit Nijmegen, 9 oktober) dat alle Nederlandse vertalingen er naast zitten als ze schrijven dat God de hemel en de aarde schiep. Volgens haar betekent het Hebreeuwse werkwoord bara' niet scheppen, maar scheiden. Het werkwoord zou steeds gevolgd worden door meer dan één lijdend voorwerp: hemel én aarde, land én zee, man én vrouw, maar ook - zie Jesaja 45:7 - licht én donker, vrede én kwaad. Volgens Van Wolde schiep God dus niet steeds die duo's, maar scheidde hij ze van elkaar.
Klik hier voor het achtergrondartikel in Trouw.
Klik hier voor een weerlegging van Van Woldes stelling door twee exegeten van het Nederlands Bijbelgenootschap.

Leidens/Jeruzalems ontzet

Vanaf 3 oktober 2009 toont Paleis Het Loo in Apeldoorn een zeldzame gouden munt, die geslagen werd t.g.v. het ontzet van Leiden precies 435 jaar geleden. De Staten van Holland lieten destijds herdenkingspenningen slaan, waarop de aftocht van de Spaanse troepen vergeleken wordt met die van de Assyrische koning Sanherib en zijn legermacht (2 Kon. 18-19; 2 Kron. 32; Jes. 36-37).

Bijbelse figuren bij Stef Bos

De NCRV heeft Stef Bos benaderd om, in het kader van het jubileumproject In een ander licht, twaalf bijbelse figuren te 'behandelen' in twaalf nieuwe liederen. Bos: 'De Bijbel is het boek waarmee ik ben groot gebracht. Ik had als kind levendige voorstellingen van personen zoals de profeet Elia en de apostel Petrus. Ik zocht die verbeelding terug in dit project. Ik wilde los van geloof, kerk en dogma’s twaalf Bijbelse figuren uit de context van het boek halen waardoor ze in een ander licht komen te staan en het mensen worden van deze tijd.' Begin september neemt Bos de liederen op samen met het Metropole Orkest en o.a. Frank Boeijen. De cd verschijnt op 8 november; op 19 december volgt een concert in Apeldoorn, dat op tv zal worden uitgezonden.
Het hele project is onderdeel van de activiteiten t.g.v. het 85-jarig bestaan van de NCRV. In een ander licht kan worden gezien als een vervolg op eerdere jubileumprojecten met het Metropole Orkest: ook bij De Tien Geboden (1999) en Zeven Dagen van de Schepping (2004) lieten artiesten zich door de bijbel inspireren.
Wie alles op de voet wil volgen, kan terecht op een speciale site van de NCRV.

Spraakmakende Spreuk

De tekst van Spreuken 13:24 - 'Wie zijn roede spaart, haat zijn zoon; maar wie hem liefheeft, tuchtigt hem reeds vroeg' - heeft begin september tot veel ophef geleid. De Amersfoortse voorganger Goldschmeding van 'ACC-Jouw kerk' wordt in de media veelvuldig gehoord vanwege zijn publiek pleidooi voor het gebruik van 'de roede' bij de opvoeding. Omdat hij daarmee ingaat tegen het verbod op het - al dan niet pedagogisch bedoelde - slaan van kinderen, is justitie een onderzoek gestart.

De Bijbel cultureel

Boekencentrum Uitgevers presenteert een interessant, 700 pagina's tellend boekwerk: De Bijbel cultureel - De Bijbel in de kunsten van de twintigste eeuw, onder redactie van Marcel Barnard en Gerda van de Haar. De verschillende kunstvormen zijn bij verschillende redacteuren ondergebracht; beeldende kunst: Wouter Prins, film: Sylvain De Bleeckere, theater: Max Smith, muziek: Johan Snel (klassiek) en Peter Sierksma (pop), literatuur: Jaap Goedegebuure. De Bijbel cultureel behandelt de 20e-eeuwse kunst rond 67 bijbelse trefwoorden en passages, zoals de schepping, de verloren zoon, de Bergrede, het hemelse Jeruzalem. Zo ontstaat een bijzondere dieptepeiling van de moderne kunsten in de westerse wereld. Klik hier voor meer informatie.

Geen man over het water

Begin augustus 2009 heeft de Evangelische Omroep besloten het voorgenomen cabaretprogramma Loopt een man over het water in te trekken. De bedoeling was dat een bekende cabaretier - om te beginnen Guido Weijers - een conference over Jezus zou houden, waarna presentator Arie Boomsma met hem erover in gesprek zou gaan. Het idee bleek te controversieel.

Steen van Nebukadnessar

Begin juli 2009 heeft minister Plasterk bijna zeventig archeologische stukken aan de ambassadeur van Irak overhandigd. Het ging daarbij om historische vondsten uit het oude Mesopotamië, die de afgelopen decennia uit Irak gestolen waren. Nederlandse handelaren boden de stukken aan op internet, waarop Interpol en de Erfgoedinspectie ingrepen. Een van de stukken betrof de steen van Nebukadnessar, waarmee de vorst zijn 'handtekening' zette voor de bouw van een tempel voor de Zonnegod.

Oudste bijbel online

De oudste bijbel ter wereld, de Codex Sinaiticus, staat nu online. Het boek uit de vierde eeuw, dat in werkelijkheid in vier stukken verspreid over de wereld wordt bewaard - in een klooster in de Sinai, in Leipzig, in Londen en in Moskou -, is op het internet in zijn geheel te bekijken. Het document omvat delen van de Septuagint en het hele Nieuwe Testament. De gedigitaliseerde Codex Sinaiticus is te zien op www.codexsinaiticus.org/en.

Paulus is Paulus!

Aan het eind van het Paulusjaar, dat het Vaticaan ter gelegenheid van Paulus' 2000-ste geboortejaar heeft belegd van juni 2008 tot en met juni 2009, heeft de paus een bijzondere mededeling gedaan: de beenderen in de sarcofaag in de Romeinse basiliek Sint-Paulus-buiten-de-muren zijn hoogstwaarschijnlijk inderdaad van Paulus! Dat wil zeggen: van een man uit de 1e of 2e eeuw na Christus. "Dit bevestigt de unanieme en onomstreden traditie dat het stoffelijk overschot van de apostel Paulus bewaard is gebleven," aldus Benedictus XVI.

Bbl in twttr

In Duitsland hebben ijverige lezers (m/v) de bijbel omgezet in twitterberichten (van maximaal 140 tekens). Tussen 20 en 30 mei 2009 hebben zij de complete bijbeltekst samengevat in bijna 4000 'tweets'. Zo wordt bijv. Job 1 teruggebracht tot drie 'tweets':
Hiob aus Uz-Fromm, rechtschaffen, gottesfürchtig-7 Jungs, 3 Mädels-sehr wohlhabend. Jungs machen große Party und laden die Schwestern ein.
Satan zu Gott: Hiob ist nur deshalb so fromm, weil er so reich ist! Verliert er alles, ists auch mit dem Glauben vorbei. Gott hält dagegen.
Hiob erreicht eine Horror-Meldung nach der anderen. Seine ganze Familie ist tot, er verliert alles - nur nicht seinen Glauben an Gott.
Zie voor meer informatie en alle tekstjes de website Evangelisch.de.

Ur heropend

Op 13 mei 2009 is de stad Ur, de geboorteplaats van aartsvader Abraham (vgl. Gen. 11:31), weer opengesteld voor het publiek. Sinds de inval in Irak in 2003 is de stad, gelegen in het zuidoosten van Irak, niet meer te bezichtigen geweest. Een van de belangrijkste monumenten van Ur is de ziggurat, een tempel in piramidevorm; sommigen menen dat de bekende toren van Babel (Gen. 11:1-9) zo'n ziggurat was.

Rede over de bijbel in de Nederlandse cultuur

"Zonder de bijbel bestaat er geen Nederlandse cultuur. Niet naar tijd, niet naar plaats."
Op 13 maart 2009 aanvaardde Patrick Chatelion Counet, bijzonder hoogleraar 'De Bijbel in de Nederlandse cultuur' aan de Universiteit van Amsterdam, zijn ambt met het uitspreken van een rede onder de titel Woorden als spijkers. De Bijbel in de Nederlandse cultuur. De stelling waarmee dit berichtje opent, was de eerste zin van deze prikkelende rede. De volledige tekst van de oratie wordt door AUP uitgegeven; hier vindt u een voorpublicatie van enkele gedeelten.