Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Adam en Eva - Rembrandt

Rembrandt
Adam en Eva

‘Niet doen!’ lijkt Adam hier tegen Eva te zeggen, terwijl ze de verboden vrucht al naar haar mond brengt. Adam weet met zijn hand het fatale moment nog even uit te stellen, maar niet voor lang. De afloop is bekend: niet alleen Eva, ook Adam zelf negeert uiteindelijk Gods gebod om niet van de boom van de kennis van goed en kwaad te eten, waarna beiden gedwongen zijn het paradijs te verlaten (Gen. 3:6-7, 23).

Wie de bijbeltekst erop naleest, zal geen scène tegenkomen, waarin Adam Eva van haar misstap probeert te weerhouden. Deze episode is er door Rembrandt bijverzonnen. Wellicht probeerde hij zich voor te stellen hoe het gegaan zou kunnen zijn. Hij heeft geprobeerd echte mensen weer te geven, in een hachelijke situatie. Dat hij dat als geen ander kon, laat deze ets mooi zien. Bij Rembrandt geen geïdealiseerde naaktfiguren, zoals bijvoorbeeld zijn oudere collega Cornelis van Haarlem die schilderde, maar een man en een vrouw die bijna aandoenlijk bloot zijn, zonder verhullende vijgenblaadjes.

Cornelis Cornelisz. van Haarlem
De zondeval

Het levensechte mensenpaar wordt overschaduwd door de forse boom van de kennis van goed en kwaad. Tegen de stam ervan kronkelt een enorme draak, zijn kop hangt dreigend boven Eva. Evenals de slang, die volgens de letterlijke tekst Eva ertoe wist te bewegen van de verboden boom te eten, was de draak een symbool van het kwaad (vgl. Openb. 12:9).

Een opmerkelijk detail is de olifant op de achtergrond. Mogelijk heeft Rembrandt die daar neergezet om aan te geven dat de gebeurtenis zich in verre oorden afspeelt. In de zeventiende eeuw was een kunstenaar niet vaak in de gelegenheid zo’n uitheems dier ‘naar het leven’ te tekenen. In 1633 werd echter een jonge olifant met een VOC-schip van Ceylon naar Amsterdam gebracht. Oorspronkelijk was deze olifant een cadeau voor stadhouder Frederik Hendrik bij wie zij onder leiding van verschillende meesters een hele reeks kunstjes leerde. Frederik Hendrik verkocht haar voor veel geld aan een kermis waar zij onder de naam 'Hansken' een beroemdheid werd die door heel Europa trok. Toen Rembrandt in 1637 de gelegenheid had haar 'naar het leven' te tekenen was zij nog jong. Deze tekeningen gebruikte hij in verschillende latere werken. Onder meer vinden we het jonge olifantje in het paradijs.

Zie ook

  • Toon terzijde De zondeval

Bibliografische referenties

Michiel Roscam Abbing, Rembrandts olifant. Het verhaal van Hansken. Leporello, 2006.

Heeft betrekking op:

Genesis 3:6