Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Toegepaste kunst

Beschilderde mangelbakken

Vooral in de achttiende eeuw werden diverse functionele houten objecten voorzien van geschilderde bijbelse taferelen. Vaak werden de populaire bijbelillustraties van Pieter Hendriksz. Schut als voorbeeld genomen. De Schutbijbel Soms gebeurde het naschilderen vrij secuur, al dan niet met behulp van een sjabloon. Een sjabloon kon een prent zijn, waarvan de lijnen doorgeprikt waren, zodat men met koolpoeder een eerste nauwkeurige tekening van stipjes verkreeg op een oppervlak; dit is het zogenaamde ponsen. Maar dikwijls is ook uit de losse pols nageschilderd, waarbij de schilder het niet altijd van belang vond om elk detail van de prent over te nemen. De fijnzinnigheid van de Schutprenten is zelden geƫvenaard bij het beschilderen van alledaagse voorwerpen. Ook kwam het voor dat schilders elementen toevoegden aan voorstellingen of houdingen van figuren wijzigden. Al met al zijn dergelijke beschilderde voorwerpen in de regel functioneel en decoratief, maar niet van hoge kwaliteit.

Anoniem, Hindeloopen
Mangelbak: Mozes in het biezenmandje
Pieter Hendriksz. Schut
Moses bij Pharaos dochter gevonden wert ten hove opgevoedt.

Dat zo'n schilder bij tijd en wijle een eigen inbreng had, komt naar voren bij de bestudering van een mangelbak met Mozes in het biezen mandje (Ex. 2:5). De nuances en de afwisseling van de poses van de Schutprent zijn in geen velden of wegen te bekennen en de architectuur aan de linkerkant heeft eveneens het veld moeten ruimen. De schilder vond het kennelijk een beter idee om nog een statische dame aan het gezelschap toe te voegen.

Anoniem, Hindeloopen
Mangelbak: Mozes slaat water uit de rots
Pieter Hendriksz. Schut
Moses op 't bevel des Heeren slaet den Rots steen ende daer vliet water uyt.

Een ander mangelbakje waarop Mozes water uit de rots slaat (Ex. 17:6) heeft juist een tekort aan figuren. Van de voorstelling van Schut is vrijwel niets meer over. De figuren die er nog zijn, zijn houterig en slechts een schim van hun voorbeelden. Het kan zijn dat het mangelbakje gewoonweg nog niet af was. Interessant is de bebaarde figuur met muts naast Mozes. Hij imiteert de houding van Mozes van de Schutprent in spiegelbeeld, terwijl de geschilderde Mozes een geheel andere pose heeft aangenomen.

Zie ook

  • Toon Rode draad De Schutbijbel toegepast
  • Toon terzijde Het probleem van beschilderde meubels
  • Toon terzijde Vrije interpretatie op Hindelooper bedschotten
  • Toon terzijde Beschilderde meubelen

Bibliografische referenties

T.G. Kootte (red.), De bijbel in huis: bijbelse verhalen op huisraad in de zeventiende en achttiende eeuw, Zwolle 1991.

L.F. Triebels, 'Bijbelse voorstellingen op beschilderde boerenmeubelen', Bulletin KNOB 6de serie 13 (1960), p. 281-308.

Heeft betrekking op:

Exodus 2:5, Exodus 17:6