Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Besloten hofje met Daniël in de leeuwenkuil

Anoniem: Mechelen
Besloten Hof met Daniël in de leeuwenkuil

De voorstelling van Daniël die in de leeuwenkuil omgeven wordt door heiligen maakt deel uit van het middenstuk van een klein vleugelaltaar. De plek waar Daniël staat, lijkt meer op een put dan op een kuil. Ook zijn er geen leeuwen te zien. Wel staat links boven op de muur een klein figuurtje met een mand met eten en een karaf met water. Dit moet Habakuk voorstellen die - volgens de deuterocanonieke toevoeging - Daniël van voedsel voorzag.

De uitvoering van het tafereel maakt duidelijk dat we hier met een zogenaamd besloten hofje te maken hebben, een product van kunstzinnige vlijt zoals we dat vooral van vrouwenkloosters uit Zuid-Nederland en Noordwest-Duitsland kennen. De figuren zijn in dit geval afkomstig uit een Mechelse werkplaats, en zijn aangekleed met een hoeveelheid kleine objecten van de hand van de zusters. Zo is er een keur aan textiel, zilverdraad, klei en andere materialen verwerkt. Ook zijn er relieken met stukjes beschreven perkament gebruikt. De voorstelling is zo gedetailleerd dat zelfs de verschillende planten te onderscheiden zijn: anjers, boterbloemen, graslelies, klaprozen, lavendel en paardebloemen. Oorspronkelijk was de voorstelling afgesloten met een hekje dat de voorstelling van de hortus conclususMaria op de zodenbank compleet maakte.

De voorstelling is typologisch te duiden. Net zoals Habakuk Daniël in de leeuwenkuil te eten gaf zonder de zegels van de kuil te verbreken, zo werd Jezus uit de moeder Gods geboren zonder dat haar maagdelijkheid werd aangetast. De aanwezigheid van relieken van heiligen in de besloten hof past in de middeleeuwse traditie waarbij de gang naar de hemel als terugkeer naar het paradijs gezien werd. Het voorbeeld van de bijbelse profeet en de heiligen laat zien hoe je toegang tot het paradijs kon krijgen. Het idee van het paradijs als een gesloten hof is gebaseerd op de beschrijvingen in Hooglied waarin de bruid als de christelijke ziel en bruidegom als Christus geïnterpreteerd werden.

Het uitgebeelde besloten hofje was voor de zusters tevens een uitbeelding van de afgeslotenheid van hun eigen klooster. De bezinning en devotie die het beeld losmaakte, dienden dus tegelijkertijd voor de overdenking van de eigen levenssituatie.

Bibliografische referenties

Krone und Schleier. Kunst aus mittelalterlichen Frauenklöstern. Tentoonstellingscatalogus Bonn: Kunst und Austellungshalle der Bundesrepublik Deutschland, Essen: Ruhrlandmuseum, München 2005, cat. nr. 336, p. 429-430.

Heeft betrekking op:

Hooglied 4:12, Daniël 6:23, Toevoegingen aan Daniël C:36