Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Boek vol zilverwerk

Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week, maar 's zondags niet
's Zondags gaat ze naar de kerk
Met haar boek vol zilverwerk
Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week, maar 's zondags niet.

Wie kent dit kinderliedje niet? Er zijn uitleggers die de dame met haar korte jakje ondeugend vinden. Ze was niet vies van een slokje en hield zich al liggend staande. Wat meer is, zij kwam daarvan zelfs in goeden doen. Daarvan getuigde haar kerkboek vol zilverwerk. Dat was vroeger een statussymbool van belang.

Een kerkganger herkende men aan het kerkboek. Meestal was dat een bijbel met psalmen en enkele gezangen, ongeveer 9 bij 15 cm. Het papier was veel dikker dan de dundruk van vandaag. Een kerkboek was niet zelden zo krap gebonden dat het open ging staan. Een eenvoudige uitvoering was voorzien van een veter van leer, waarin een strik werd geknoopt. Boeksloten waren aangebracht op de duurdere exemplaren, meestal van zilver.

Naarmate de welvaart in Holland toenam in de zeventiende eeuw ging het zilverwerk op de kerkboeken steeds meer als statussymbool dienen. Hieraan kon men de stand en rijkdom van de kerkganger duidelijk aflezen. Hoe meer zilverwerk en hoe fraaier bewerkt hoe hoger de welstand van de eigenaar of eigenares.

Een set boeksloten bestond uit zes onderdelen. Twee muiters en twee aanzetstukken, op de platten bevestigd met kleine zilveren spijkers, en twee klamparmen, waarmee het kerkboek gesloten kon worden. Wat alle boeksloten gemeen hebben is dat ze werden voorzien van voorstellingen. Het zilverbeslag werd gegraveerd of gegoten, waarbij men gebruik maakte van gietvormen. Het meest voorkomend zijn bloemmotieven, die vaak door graveerders zijn aangebracht. In gegoten sloten komen dikwijls bijbelse figuren voor.

Geliefde bijbelse figuren waren Mozes en Aäron op de twee klamparmen. Zij vertegenwoordigen het Oude Testament. Op de twee muiters en de twee aanzetstukken staan dan meestal de vier evangelisten met hun attributenDe vier evangelisten: Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes. Er zijn ook voorbeelden van de drie bijbelse deugden: geloof, hoop en liefde; in combinatie met de vier kardinale deugden: voorzichtigheid (prudentia), moed of sterkte (fortitudo), matigheid en zelfbeheersing (temperantia) en rechtvaardigheid en gerechtigheid (justitia ). Samen zijn dat er zeven, terwijl er toch maar zes voorstellingen kunnen worden aangebracht. Geloof viel er buiten, omdat het kerkboek zelf daarvan het symbool was.

Kerkboeken met zilveren beslag - soms voorzien van initialen en jaartal - werden vaak cadeau gedaan bij hoogtijdagen, zoals huwelijk, geloofsbelijdenis, geboorte of verjaardagen. Niet ieder bruidspaar ontving overigens een 'beslagen bijbel'. Bruiden gingen nogal eens zwanger het huwelijk in en zilver is het symbool van maagdelijkheid...

Heeft betrekking op:

Rechters 14:6