Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Christus als heerser

Jan van Eyck
Logo Genesis-site, detail uit het Lam Gods

Boven in het midden van Jan van Eycks altaar in Gent is een tronende Christus - een zogenoemde 'Christus Rex' - afgebeeld. Zijn lichaam is dusdanig bedekt dat sporen van de kruisiging niet te zien zijn. Hij presenteert zich als heerser, getooid in een luxe rood gewaad, versierd met parelen en edelstenen. Op zijn hoofd draagt hij een tiara, de drieledige kroon van de paus, en aan zijn voeten ligt een keizerskroon. In zijn linker hand houdt hij een scepter van kristal en goud en met zijn rechter maakt hij een zegenend gebaar.

Deze majestueuze verschijning is echter niet de rechter uit het boek Openbaring, die de verworpenen veroordeelt tot verdoemenis in de hel en slechts de uitverkorenen opneemt in de hemel. Eerder is hij de welwillende hemelkoning wiens zegen op de mensen rust. Het decoratiepatroon van het goudbrokaat dat achter hem is gespannen, maakt dit duidelijk. Het regelmatige patroon toont een pelikaan die zijn jongen voedt, bekroond door druiventrossen en wijnbladeren. De wijn zou een verwijzing kunnen zijn naar Johannes 15:5 waarin Jezus zich met de wijnstok vergelijkt. Ook de pelikaan is een bekend symbool voor Christus. In middeleeuwse legendes wordt verteld dat de pelikaan zijn eigen borst open hakte om met zijn bloed zijn kinderen te voeden. Daarmee was de vogel een symbool voor naastenliefde en opofferingsgezindheid. De identificatie van de pelikaan met Christus die voor de mensen stierf, ligt voor de hand.

De genadige heerser wordt ondersteund door de twee personen aan weerszijde. Alhoewel ze ieder op een apart paneel geschilderd zijn, horen ze - zoals de perspectivisch vertekende tegelvloer duidelijk maakt - toch bij elkaar. Links zit Maria, lezend in een boek, gekleed in een vorstelijk blauw gewaad en ook getooid met een kroon waardoor ze herkenbaar is als hemelkoningin. Rechts is onder de eveneens rijk versierde groene mantel een enigszins armoedig lijkende man te herkennen. De blote voeten, het vilten kleed en de lange haren en baard maken duidelijk dat het gaat om Johannes de Doper, die lange tijd als eremiet in de woestijn verbleef. Zijn wijzende gebaar naar de tronende Christus verwijst naar zijn uitspraak ‘Daar is het lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt.’ (Joh. 1:29)

Zie ook

  • Jan van Eycks Lam Gods Jan van Eycks Lam Gods

Heeft betrekking op:

Filippenzen 2:9, Handelingen 2:36