Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Crucifix met 3 of 4 spijkers?

Omgeving van Jacob Cornelisz. van Oostsanen
Kruisiging met meerdere figuren en zes andere taferelen uit het lijden van Christus

De voorstelling van Christus aan het kruis is een van de centrale motieven in de christelijke kunst. De benaming 'crucifix' voor het kruis met Christus is afgeleid van het Latijnse woord crucifixus – de gekruisigde.

Maar net zoals het uiterlijk van Jezus zelf gebaseerd is op conventies, is ook de afbeelding van de gekruisigde afhankelijk van de theologische interpretatie in zijn tijd.

Anoniem, Zuid Nederlands
Tweeluik met Lentulusbrief en portret van Christus

In de vroegchristelijke periode werd de gekruisigde nauwelijks afgebeeld. De eerste voorstellingen verschijnen incidenteel in de vijfde eeuw. Pas in de achtste eeuw werd het crucifix een standaard beeldmotief in de christelijke kunst. Dan zien we een van top tot teen geklede Christus die ons, frontaal afgebeeld, met open ogen aankijkt. Zijn voeten staan naast elkaar, ieder door een aparte spijker doorboord, zodat hij met in totaal vier spijkers aan het kruis is vastgepind.

Na circa 1220 veranderen de afbeeldingen. In eerste instantie wordt Christus nu niet meer met vier maar met drie spijkers gekruisigd. Zijn voeten worden over elkaar gelegd en met één spijker doorboord. De symmetrie van de voorstelling gaat daardoor weliswaar verloren maar de plasticiteit neemt toe en de kunstenaars krijgen meer variatiemogelijkheden in de houding van Christus. In toenemende mate wordt hij nu lijdend of zelfs stervend afgebeeld. De kleding wordt gereduceerd tot een haast niets meer verhullende lendendoek met wapperende uiteinden. De sporen van de martelingen die het lichaam hebben getormenteerd, zijn duidelijk te zien. Sommige voorstellingen, zoals de kruisiging op het Isenheimer Altaar van Matthias Grünewald in Colmar, doen niet onder aan het door bruut geweld gekwelde lichaam in Mel Gibsons recente film The passion of the Christ.

Heeft betrekking op:

Marcus 15:25, Handelingen 5:30, Lucas 23:33, Matteüs 27:35, Johannes 19:23