Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De illustraties van de Utrechtse Historiebijbel

Van de compleet of in delen bewaarde exemplaren van de Utrechtse HistoriebijbelDe Utrechtse Historiebijbel van 1430 is een aantal rijk geïllustreerd. Bijzonder is het exemplaar in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, dat in twee delen de gehele tekst omvat en met 509 miniaturen versierd is. Daarnaast markeren 69 initialen en randversieringen het begin van de verschillende bijbelboeken. Met dit enorme aantal miniaturen en het bladformaat van 40 x 30 centimeter is dit een van de rijkst versierde historiebijbels die bewaard is gebleven. Het exemplaar behoort tot de eerste lichting geïllustreerde uitgaven van de Historiebijbel, rond 1430. De tweede editie volgde slechts een paar jaar later, de derde verscheen tussen 1460 en 1480.

De tekst is voorzien van afbeeldingen die niet breder zijn dan de tekstkolommen. De voorstellingen zijn direct gerelateerd aan de tekst, zodat een soort plaatjesboek ontstaat. Een dusdanig omvangrijk project kon onmogelijk door één kunstenaar uitgevoerd worden. In het geval van het exemplaar in de Koninklijke Bibliotheek zijn tenminste vijf verschillende handen te herkennen. Iedere schilder nam een of meer boeken onder handen.

Claes Brouwer
Daniël voert de draak giftige koeken

Claes Brouwer is de enige van deze kunstenaars van wie de naam bekend is. Hij is onder meer verantwoordelijk voor de illustraties bij Handelingen en Daniël. Zijn illustraties zijn wat schematisch. Van alle kunstenaars is hij de minst talentvolle; ook imiteert hij de stijl van de Meesters van Otto van Moerdrecht. Zijn landschappen bestaan uit vlaktes die achter elkaar gezet zijn. De bomen zijn sterk gestileerd, hij plaatst de kruinen op lange dunne stammen die recht uit de grond groeien. Ook de proporties van zijn figuren kloppen niet helemaal. Deze schematisering doet echter geen afbruik aan de leesbaarheid van zijn illustraties.

Bijbelmeesters van de Eerste Generatie
Aäron wordt door Mozes tot priester gewijd

De andere kunstenaars die aan de illustraties van deze Historiebijbel hebben meegewerkt, worden met namen aangeduid die vaak gerelateerd zijn aan 'hun' bijbelboeken. Zo is de Alexander-meester vernoemd naar de verhalen over Alexander die hij geïllustreerd heeft. Daarnaast heeft hij ook de boeken Genesis tot Numeri, Makkabeeën en de verwoesting van Jeruzalem voorzien van in totaal ca. 160 illustraties in een tekeningachtige stijl. Ook is hij in het exemplaar van de Koninklijke Bibliotheek verantwoordelijk voor de 54 plaatjes bij het leven van Jezus.

Een andere kunstenaar wordt genoemd naar de psalmen die hij heeft geillustreerd.

Azor meesters
Ester vraagt de koning het doodvonnis over de Joden te herroepen; dood van Haman
Azor meesters
Holofernes steekt een stad in brand

De zogenaamde Azor Meester heeft 26 illustraties voor de boeken Judit en Ester vervaardigd. Ook hij valt op door zijn weinig uitgewerkte landschappen die vaak een gouden achtergrond hebben. Zijn figuren zijn vaak stereotiep, de mannen dragen meestal een puntbaardje.

Meesters van Otto van Moerdrecht
Tobit begraaft in stilte een dode en wordt blind

De boeken Jozua tot en met Tobit zijn voorzien van 136 illustraties van de zogenaamde Meesters van Otto van Moerdrecht. Deze illustraties vallen onder meer op door hun vrolijke kleuren.

Zie ook

  • Toon terzijde historiebijbel (geschiedbijbel)
  • Toon terzijde Ester voor de koning
  • Toon terzijde De Utrechtse Historiebijbel van 1430

Bibliografische referenties

James H. Marrow e.a.: Die goldene Zeit der holländischen Buchmalerei, tent. cat. Utrecht, Catharijneconvent, Stuttgart/Zürich 1990, p. 129-130, cat. nr. 38.

Heeft betrekking op:

Ester Grieks 2:22, Ester Grieks 7:10, Ester Grieks 5:7, 2 Koningen 15:28, Klaagliederen 2:21, Numeri 20:26, Jozua 2:15