Overzicht bijbelboeken

Letteren > Bijbelvertalingen

De Keulse bijbel van 1478

Je komt bij bijbelvertalingen steeds weer voor verrassingen te staan. In de Keulse bijbel van 1478 bijvoorbeeld is het boek Hooglied in het Latijn afgedrukt, omdat men dit poëtische liefdeslied niet geschikt achtte voor jeugdige lezers. En dan maar denken dat de middeleeuwen helemaal niet preuts waren.

Als je aan het eind van de vijftiende eeuw een complete Nederlandse bijbel wilde hebben, had je weinig keus. De enige mogelijkheid was de Keulse Bijbel van 1478. Vrij snel na de Delftse Bijbel van 1477De Delftse bijbel van 1477 verscheen de Keulse Bijbel in twee delen, waarschijnlijk in het najaar van 1578. Dat deze bijbel te Keulen ter perse werd gelegd, hoeft niet te verbazen, omdat de taalgrens van het Nederlands zich destijds uitstrekte tot Keulen. De Keulse Bijbel werd waarschijnlijk gedrukt door Heinrich Quentell in samenwerking met andere drukkers.

Deze bijbel verscheen ongeveer tegelijkertijd in twee volledige edities in verschillende dialecten. De ene uitgave is in een Gelders dialect, zodat de mensen in het oosten van het land zich een volledige bijbel konden aanschaffen. Dat deze bijbel in het oosten veel is gelezen, blijkt uit overgebleven exemplaren, waarin bezitters allerlei persoonlijke aantekeningen hebben gemaakt die betrekking hebben op geboorte, huwelijk en dood.

De tekst van het Oude Testament is grotendeels afkomstig uit de Delftse Bijbel. Die bevatte alleen het Oude Testament, behalve de Psalmen. In de Keulse Bijbel zijn de psalmen opgenomen in het Nederrijnse Keulse dialect.

Onbekend
Keulse bijbel met titelpagina van het Nieuwe Testament

De tekst van de fraai geïllustreerde Keulse Bijbel is waarschijnlijk verzorgd door de Kartuizermonniken van het St. Barbaraklooster te Keulen. Zij sprokkelden gedeelten van de bijbel van verschillende vertalers bijeen en konden zo een volledige bijbel samenstellen. Verder zijn toelichtingen op de bijbeltekst opgenomen die afkomstig zijn uit bijbelse en klassieke bronnen.

Als je de bladspiegel bekijkt, zie je twee kolommen met de bijbeltekst, terwijl de tekst rondom is versierd met bloem- en diermotieven. De onderste versiering bevat vaak een bijbelse voorstelling, die meestal niet slaat op de bijbeltekst. De tekst en illustraties werden namelijk los van elkaar gemaakt.

Deze Keulse bijbel, de eerste prachtig geïllustreerde bijbel met 113 grote houtsneden, maakte veel opgang. Die houtsneden beslaan de volledige pagina. Volgens de proloog zijn de illustraties aan de tekst toegevoegd, opdat ‘meer genochte ende leyffde kryge dye Mynsche dese werdige Hillige Schrift toe lesen, ende syn tyt daermede nuttelik to ghebruken.’

Heel opmerkelijk is een houtsnede over het laatste oordeel, waarop duidelijk temidden van de eeuwig verdoemden de paus, een kardinaal en een bisschop staan afgebeeld, een sprekende prelude op de geloofsstrijd tijdens de Hervorming aan het begin van de 16de eeuw.

Bibliografische referenties

C.C. de Bruin, De Statenbijbel en zijn voorgangers. Nederlandse bijbelvertalingen vanaf de Reformatie tot 1637. Haarlem, 1993 (2e dr.).

Heeft betrekking op:

1 Koningen 1:1