Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De Kruisafneming van Rogier van der Weyden

Rogier van der Weyden
De Kruisafneming

De Kruisafneming van de Vlaamse schilder Rogier van der Weyden is een monumentaal altaarstuk, met een breedte van ruim tweeëneenhalve meter en een hoogte van iets meer dan twee meter. De afgebeelde figuren zijn dus bijna levensgroot. Ze bevinden zich in een ondiepe ruimte, een soort vergulde kast, met houtsnijwerk op de hoeken. Dit alles is zo bedrieglijk echt geschilderd dat je bijna zou vergeten dat het hier om een plat vlak gaat. Het geheel doet enigszins denken aan oudere altaarstukken, die bestonden uit gekleurde houten beeldengroepen, in reliëf uitgesneden.

Van der Weyden heeft de beperkte ruimte optimaal benut. In een weloverwogen compositie heeft hij de tien (bijbelse) personages ten voeten uit weergegeven. Christus frontaal in het midden, zijn houding vrijwel identiek aan die van Maria. Hij wordt aan de bovenkant ondersteund door Jozef van Arimatea (Matt. 27:57-60, Marc. 16:46, Luc. 23:50-53, Joh. 19:38-42). Nicodemus (Joh. 19:39-42) houdt de benen vast. Aan beide zijkanten wordt de kastachtige ruimte symmetrisch afgesloten door de gebogen gestaltes van Johannes, traditioneel in het rood gekleedFrans Hals - Johannes de evangelist, en een handenwringende Maria Magdalena. Alleen de man bovenop de ladder is er wat bekaaid vanaf gekomen. Het lijkt alsof hij zijn rechterhand, waarmee hij twee enorme spijkers vasthoudt, met moeite tussen de rand van het schilderij en het kruis heeft gemanoeuvreerd. Ook het kruis zelf heeft te weinig ruimte, waardoor de beide armen veel te kort zijn.

Het is mooi om te zien met hoeveel precisie Van der Weyden de gezichten heeft geschilderd. Roodbehuilde ogen en tranen die over wangen rollen. Maar niemand schreeuwt zijn emoties uit. Ingetogen verwerkt ieder zijn eigen verdriet. Minstens zo minutieus weergegeven is de oorzaak van al deze rouw, namelijk het dode lichaam van Jezus. Het is een zacht geschilderd naakt, waarop het gestolde bloed heel natuurgetrouw de welving van de buik volgt. Ook waar het de gewaden betreft, had de schilder oog voor de kleinste details. Bijvoorbeeld de gouden biesjes langs de randen van Maria’s mantel, de met parels en robijnen versierde zomen van Jozefs ridderkostuum, de prachtig versierde metalen gesp van Maria Magdelena’s gordel. Het meest opmerkelijk is de kleding van Nicodemus. Deze is bijzonder rijk: goudbrokaat, afgezet met bont. Er wordt wel verondersteld dat hij een van de schenkers is, die zich hier in de rol van Nicodemus heeft laten portretteren. Op deze manier kan hij als het ware deelnemen aan het passieverhaal. Dan zal het geen toeval zijn dat zijn blik, via de handen van Jezus en Maria en de voet van Johannes, gericht is op de schedel die linksvoor op de grond ligt. Een verwijzing naar Golgota (‘schedelplaats’).

Het was de bedoeling dat de beschouwer, door naar het altaarstuk te kijken, zich zou vereenzelvigen met het lijden van Jezus. Net zoals Maria dat hier heel letterlijk doet, door dezelfde houding aan te nemen als haar zoon. Daarom stond een schilderwerk als dit opgesteld op een altaar, de plek waar tijdens de mis de transsubstantiatieEucharistie en Avondmaal plaatsvond, de transformatie van brood en wijn in het lichaam en het bloed van Christus. Wanneer de hostie door de priester omhoog gehouden werd, werd de blik van de gelovigen als vanzelf naar het geschilderde lichaam van Jezus geleid. Zo konden zij zich geheel in diens offerdood inleven.

Zie ook

  • Toon terzijde Van Leuven naar Madrid, een altaarstuk op drift
  • Toon terzijde Herman Franke - De verbeelding

Heeft betrekking op:

Johannes 19:38, Marcus 15:46, Matteüs 27:59, Lucas 23:53