Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De pelikaan en het bloed van Christus

G.J. Bunel
Bidprent met het hart van Christus en een pelikaan

In het bidprentje zijn een aantal klassieke symbolen voor Christus verwerkt. Helemaal bovenin staat een Christusmonogram. In verband met de omringende stralenkrans en de plaatsing boven de martelwerktuigen kan dit opgevat worden als symbool voor de verrijzenis.

Op de voorgrond staat een pelikaan afgebeeld die zijn borst openpikt om met zijn eigen bloed zijn jongen te voeden. De gedachte dat de pelikaan zijn kroost daadwerkelijk zo voedt, stamt uit de middeleeuwse bestiaria, waarin in moderne ogen vaak merkwaardige wetenswaardigheden over dieren beschreven staan. Het gedrag van de pelikaan werd als symbool gezien voor opofferingsgezindheid en naastenliefde. Het dier verwees daarmee naar het offer van Christus voor de mensheid.

Achter de pelikaan is een groot hart afgebeeld, versierd met de werktuigen waarmee Christus werd gemarteld. Het gewonde hart, oftewel het Heilig Hart is een vaak gebruikt motief in de mystiek, dat symbool staat voor de liefde van Christus. Sommige mystici beschrijven hoe ze uit de wond aan Christus' zijde zijn bloed dronken of hoe ze hun hart met hem ruilden. De verering van het Heilig Hart ontstond in de veertiende eeuw in de Duitse landen en verspreidde zich in de vijftiende eeuw vooral via de kartuizers over de rest van Europa. De Zuidnederlandse kartuizermonnik Dionysius Ryckel wist zelfs in alle geestelijke geschriften het Heilig Hart terug te vinden. Zo interpreteert hij Gen. 26:19 op een heel eigen manier in het teken van water en bloed, vergelijkbaar met 1 Joh. 5:6:

Terwijl Isaaks knechten aan het graven waren, vonden ze daar een bedding met levend water. De bedding van de stroom is het hart van Christus waarin alle schatten van Gods wijsheid en wetenschap verborgen zijn. Daar groeven de evangelisten en de apostelen, en uit de bron in de borst van de heer putten zij, wat zij ooit goed begrepen en schreven. Daarom vonden zij in die stroombedding levend water, dat wil zeggen, de leer van de evangelische wet, hemelse genade en overgrote rijkdom van de heilige geest. (geciteerd naar Van Laarhoven 1992)

De verering van het Heilig Hart had haar hoogtepunten vooral in de zeventiende en de twintigste eeuw, waarin zij zich tot volksdevotie heeft ontwikkeld. Bidprentjes maken hier deel van uit.

Zie ook

  • Toon terzijde Hooglied als allegorie

Bibliografische referenties

Jan van Laarhoven: De beeldtaal van de christelijke kunst. Geschiedenis van de iconografie, Nijmegen/Amsterdam 1992, vooral p. 198-199.

Heeft betrekking op:

1 Johannes 5:6, Kolossenzen 3:13-15, Maleachi 1:2