Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De restauratie van een middeleeuwse beeldengroep

Anoniem Maasgebied
Christus met apostelen

“Op de zolder van de pastorie bevinden zich antieke beeldjes van de apostelen en van engeltjes. Zij zouden wellicht zijn uit de vijftiende eeuw. Nu beginnen zij jammer genoeg te vermolmen en het zou jammer zijn als zij verloren gingen. Trouwens zo heeft niemand er wat aan.”

Met deze woorden richtte de pastoor van de H. Corneliusparochie te Heerlerheide zich in 1946 tot de bisschop van Roermond. Enkele jaren later kwamen de betreffende beeldjes in langdurig bruikleen van het Bischoppelijk Museum Roermond. Bij aankomst in het museum werden ze direct gerestaureerd. De ingrepen zijn toen nogal drastisch geweest, zoals men tijdens een recente restauratie in de jaren negentig heeft moeten constateren. Het is ook spijtig dat er over de eerdere ‘herstel’-werkzaamheden in de jaren '50 geen duidelijk rapport is opgesteld. Hierdoor is het vrijwel onmogelijk om precies te achterhalen welke veranderingen zijn aangebracht.

Tegenwoordig wordt er anders gedacht over het restaureren van kunstvoorwerpen. Toen in de jaren '90 een nieuwe restauratie gepland werd, begon men met uitvoerig natuurwetenschappelijk onderzoek. Eerst werd gekeken naar het soort hout en de eventuele beschadigingen. Niet alleen bleken de beelden sterk aangetast door houtworm, de restauratoren kwamen er ook achter dat ze uit verschillende houtsoorten gesneden zijn.

In het snijwerk werden ook grote kwaliteitsverschillen geconstateerd. Het is dus zeer waarschijnlijk dat meerdere mensen binnen een atelier meegewerkt hebben aan deze opdracht. Een naam van een atelier kon echter niet worden gevonden. Zeker is alleen dat de beeldengroep qua stijl geplaatst moet worden bij de middeleeuwse sculptuur uit het Maasland.

De achterkant van de beelden is niet bewerkt, waardoor duidelijk is, dat de beeldjes alleen van voren gezien behoorden te worden. Dat wijst in de richting van plaatsing binnen een altaarkast. Van doorslaggevende betekenis in dit verband was het beeld van de evangelist Johannes. Deze heeft namelijk midden op het voorhoofd flinke brandsporen, die hij zeer waarschijnlijk heeft opgelopen door te dicht bij de steeds brandende kaarsen op het altaar te staan.

De beeldjes worden de moderne beschouwer in kleur getoond, maar niet al deze kleur is door een middeleeuwse stoffeerder aangebracht. De restauratoren die in 1991 bezig zijn geweest met de beeldengroep, hebben de beschadigde plekken niet ingevuld met precies de passende kleur verf, maar juist met een neutrale toon. Volgens de nieuwste richtlijnen voor verantwoord restaureren is het van belang dat alle stappen van de restauratie gedocumenteerd worden en dat alle ingrepen kunnen worden teruggedraaid. In dit geval zijn de ingrepen zelfs voor de gewone museumbezoekers herkenbaar en kunnen zij onmiddellijk zien welke polychromie in de Middeleeuwen is aangebracht.

Zie ook

  • Toon terzijde Christus en de twaalf apostelen

Bibliografische referenties

Peter te Poel en Arnold Truyen, 'Dertien middeleeuwse beeldjes op een rij gezet' in: Uitgelicht 7/2001, Bonnefantenmuseum, 2001.

Heeft betrekking op:

Matteüs 10:2, Judas 1:17, Handelingen 1:26, Handelingen 6:2, Galaten 1:19