Overzicht bijbelboeken

Letteren > Bijbelvertalingen

De Statenvertaling van 1637

Genesis 1:1-5

1 In den beginne schiep Godt de Hemel ende de Aerde.
2 De Aerde nu was woest ende ledich ende duysternisse was op den afgront: ende de Geest Godts sweefde op de Wateren.
3 Ende Godt seyde: Daer zy Licht: ende daer wert Licht.
4 Ende Godt sach het Licht dat het goet was: ende Godt maeckte scheydinge tusschen het Licht ende tusschen de duysternisse.
5 Ende Godt noemde het Licht Dach, ende de Duysternisse noemde hy Nacht: Doe was 't avont geweest ende 't was morgen geweest de eerste Dach.

Het besluit om tot de beroemde 'Statenvertaling' te komen, werd genomen op de Synode van Dordrecht (1618-19). Op 19 november 1618 werd het eerste punt van beraadslaging op de synode ingeleid door de preses, de predikant Johannes Bogerman. Hij voerde een pleidooi voor een nieuwe, wetenschappelijke vertaling uit de grondtalen van de bijbel: Hebreeuws (Oude Testament) en Grieks (Nieuwe Testament). Hij voerde een aantal argumenten aan:

» De bestaande Nederlandse vertalingen gingen alle terug op eerdere vertalingen, en vertoonden daardoor vaak aanzienlijke afwijkingen ten opzichte van de grondtekst;
» In de buurlanden was men al verder met het maken van een goede vertaling uit de grondtekst - de Nederlanden mochten niet achterblijven;
» Heel wat predikanten kenden de grondtalen niet en hadden daarom behoefte aan een betrouwbare vertaling, niet in de laatste plaats om leerstellige dwalingen te kunnen onderscheiden en bestrijden;
» En: 'Ten diepste gaat het erom dat men ook in de Nederlandse taal God zal horen spreken.'

Vrijwel unaniem werd het voorstel van Bogerman aangenomen. Er werden twee commissies ingesteld en bemand. Bogerman maakte deel uit van de commissie Oude Testament. Acht dagen had de beraadslaging over de bijbelvertaling geduurd. Besloten werd de Staten-Generaal te verzoeken de kosten te dragen; vandaar de naam: Statenvertaling.

Om te komen tot een algemeen aanvaardbare vertaling zouden vertalers en 'oversieners' uit alle gewesten samenwerken. De vertalers waren twee Friezen, twee Oost-Vlamingen, een Zeeuw en een Hollander. Zij verhuisden naar Leiden, waar de nodige wetenschappelijke hulp en een bibliotheek ter beschikking stonden. De vertalers probeerden eerst overeenstemming en compromissen in spelling, grammatica en woordgebruik tussen de verschillende dialecten te vinden. De beslissingen werden genomen bij meerderheid van stemmen en in 1628 vastgelegd in de Resolutien aengaende de Duitsche tale.

Door allerlei oorzaken heeft het tot 17 september 1637 geduurd voordat de in paars fluweel gebonden bijbel met goud op snee officieel werd aangeboden aan de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden. Bogerman, de motor achter het hele project, was zes dagen daarvoor overleden.

De Statenvertaling is een fenomeen. Haar betekenis voor kerk en cultuur is moeilijk te bevatten. Iedere zondag klonk twee keer vanaf de kansels de uitleg van de Schrift aan de hand van de Statenvertaling. In de gereformeerde gezinnen werd meer dan drie eeuwen lang drie keer daags na de maaltijden een hoofdstuk hardop voorgelezen. Neem nu oom Stastok uit de Camera Obscura. Hildebrand zegt van hem in 1839: "De bijbel werd opengeslagen, en mijn oom las er uit voor. Eerwaardige gewoonte! [...] Mijn oom las niet welsprekend, niet mooi, zelfs niet goed op sommige plaatsen - maar het was stichtelijk, want hij las de bijbel; het was goed, want hij las met eenvoudigheid; het was schoon, want het was hem aan te zien dat hij geloofde."

De Statenvertaling is een taalmonument van de eerste orde. Meer dan 300 uitdrukkingen en gezegden zijn rechtstreeks aan de Statenvertaling ontleend. In dat opzicht is haar invloed op de Nederlandse taal groter dan welk ander prozawerk ook.

Bibliografische referenties

Gert J. Peelen, De nieuwe bijbel van een vrij volk. De Statenvertaling van 1637. Haarlem, 1987.

C.C. de Bruin, De Statenbijbel en zijn voorgangers. Nederlandse bijbelvertalingen vanaf de Reformatie tot 1637. Haarlem, 1993 (2e dr.).

Op de site van het Nederlands Bijbelgenootschap is een facsimile-uitgave van de Statenvertaling in te zien. Vanaf eind mei 2008 is er ook een digitale Statenbijbel met kanttekeningen beschikbaar op die site; ook via de sites van DBNL en het Instituut voor Nederlandse Lexicologie is de Statenbijbel te doorzoeken.

Heeft betrekking op:

Genesis 1:1-5