Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De verpersoonlijking van de liefde

Een van de hoofdmotieven in het Nieuwe Testament is de liefde. Onder meer in de brieven van Johannes wordt over verschillende vormen van liefde gesproken: de liefde voor God, de liefde voor de medemens en de liefde van God voor de mens.

In de zestiende en zeventiende eeuw werden abstracte begrippen vaak als personificaties uitgebeeld. In 1644 verscheen het standaardhandboek hiervoor in het Nederlands. Cesare Ripa beschrijft in zijn Iconologia of Uijtbeeldinghe des Verstants niet minder dan veertien verschillende vormen van de liefde waaronder ook de liefde voor het vaderland, liefdesverdriet en eigenliefde. De laatste is geen positieve vorm van liefde en kan onder meer worden uitgebeeld door de klassieke figuur van Narcissus die op zijn eigen spiegelbeeld verliefd werd.

Onbekend
Liefde

Drie varianten die Ripa beschrijft, zijn personificaties van de liefde zoals ze in het Nieuwe Testament wordt bedoeld. De caritas wordt uitgebeeld als een vrouw in rood gekleed, met kinderen om haar heen. Met haar linker hand houdt zij een kind vast, met haar rechter drukt zij een ander tegen haar borst of houdt zij een brandend hart vast. Ripa geeft hierbij volgende uitleg:

Met het brandende herte en 't kindeken in den arm wertse geschildert, om dat de Liefde eene suyvere en brandende werckinge in 't gemoed is, tot God en de schepselen. - Het hert wort geseyt te branden wanneer het bemint. (...) Het roode kleed, hebbende gelijcknisse van't bloed, toont dat de waere Liefde, sich nae't getuyghnisse Pauli, totte storinge des bloeds toe, uytstreckt.

Amor del prossimo: De liefde des Naesten wordt volgens Ripa voorgesteld als een adellijke vrouw die met een hand probeert een arm mens van de grond te tillen. Met de andere hand deelt ze geld uit. Als attribuut heeft ze een pelikaan naast zich. Uit de middeleeuwen stamt de legende dat de pelikaan zijn jongen voedt met zijn eigen bloed. Dit werd gezien als symbool voor opofferingsgezindheid en naastenliefde.

G.J. Bunel
Bidprent met het hart van Christus en een pelikaan

Amor verso Iddio: De liefde tot God kan worden voorgesteld door een oude man die met zijn linker hand naar de hemel wijst en met zijn rechter zijn borst ontbloot.

De liefde die God of Christus voor de mensheid voelt, kan in verschillende symbolische vormen uitgebeeld worden. Eén ervan stelt de geliefde, oftewel de christelijke gemeente, voor als jonge en mooie vrouw, net zoals de bruid in het Hooglied. Ripa refereert hieraan in zijn beschrijving van de caritas: 'Het roode kleed, bediet Liefde, om reedene boven geseyt, warom oock de Bruyd, in't Hooge Lied Salomonis, dese verwe, van haere beminde, seer lief hadde.'

Jan van Kessel
Ecclesia met de symbolen der vergankelijkheid

Zie ook

  • Toon terzijde De pelikaan en het bloed van Christus
  • Toon terzijde Vermeers Allegorie van het geloof

Heeft betrekking op:

1 Johannes 3:11, 2 Johannes 1:5, 3 Johannes 1:6, Galaten 5:14, 2 Petrus 1:7, Wijsheid 12:19, Romeinen 13:8-10