Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Toegepaste kunst

De vroedschapskamer in het stadhuis van Amsterdam

Jacob de Wit
Mozes kiest de raad van de zeventig oudsten

Het kleine schilderij van Jacob de Wit is een voorstudie voor het monumentale werk in de vroedschapskamer van het voormalige stadhuis in Amsterdam, het tegenwoordige Paleis op de Dam. Op onregelmatige tijden kwam in deze kamer de vroedschap bijeen onder leiding van de burgemeesters. De Amsterdamse burgerij koos oorspronkelijk 24, later 36, ‘vroede’ (wijze) lieden om hun belangen te behartigen. Feitelijk hadden de leden van de vroedschap niet veel invloed op het dagelijks bestuur. Ze hadden voornamelijk een adviserende functie voor de vier burgemeesters. Toch was het lidmaatschap van de vroedschap prestigieus en van bijzonder belang, want vaak was dit de eerste stap voor een politieke carrière. De meeste schouten, schepenen en burgemeesters zijn ooit als lid van de vroedschap begonnen.

Daarom werden bijzondere eisen gesteld aan de versiering van het vertrek die in direct verband met de functie van de ruimte staat. Het beeldprogramma moest de vroedschapsleden voor ogen stellen wat er van hen werd verwacht. Al in de jaren '50 van de zeventiende eeuw, toen het stadhuis net gereed was, hadden verschillende kunstenaars schilderijen gemaakt die de gevraagde deugden verbeeldden. Het schoorsteenstuk van Govert Flinck laat bijvoorbeeld Salomo zien die om wijsheid vraagt (1 Kon. 3; Wijsheid 9). En het tegenoverliggende schoorsteenstuk van Jan van Bronckhorst stelt het moment voor waarop Mozes de opdracht krijgt de raad van zeventig oudsten samen te stellen.

Al aan het eind van de zeventiende eeuw vond men echter dat de zaal aan een re-styling toe was. Vervolgens duurde het echter nog meer dan dertig jaar voordat onder meer Jacob de Wit opdracht kreeg om een monumentaal schilderij te vervaardigen dat de hele lange muur moest bedekken. Voordat hij echter met het grote werk aan de slag kon gaan, was het gebruikelijk dat een kleiner ontwerp ter goedkeuring aan de opdrachtgevers werd voorgelegd. De Wits eerste ontwerpen werden bekritiseerd omdat hij - als katholiek schilder - Mozes volgens de vertaalfout in de Vulgaat Vulgata, Vulgaatmet horentjes had afgebeeld. Voor de vertegenwoordigers van het protestantse Amsterdam kon dit niet en daarom werden de horens in de latere uitvoering door stralen vervangen.

Jacob de Wit vervaardigde talloze voorstudies voor de voorstelling van de zeventig oudsten, zowel van enkele figuren als ook de hele compositie. Omdat dit onderwerp niet vaak is uitgebeeld in de kunst had hij geen voorbeelden waarvan hij gebruik kon maken. De hier getoonde kleine olieverfschets is de laatste bekende voorstudie en komt dus grotendeels overeen met de uiteindelijke versie.

Naast de uitvoering van het monumentale schilderstuk kreeg Jacob de Wit ook de opdracht voor dertien grisailles in de vroedschapskamer. In totaal ontving hij daarvoor 8500 gulden. Dat was wel minder dan de berekende 9089 gulden, maar nog steeds een fortuin. In 1739 werd de eindsom opgemaakt van alle verfraaiende werkzaamheden in de vroedschapskamer. Met fl 13.257,10 was de hiermee belaste commissie binnen de in 1735 opgestelde begroting van twaalf tot veertienduizend gulden gebleven; voor dit bedrag had ze wel een van de mooiste vertrekken van het stadhuis weten te realiseren.

Zie ook

  • Toon terzijde De raad van oudsten

Bibliografische referenties

Jacob de Wit. De Amsteltitiaan / Jacob de Wit. The Titian of the Amstel. tent. cat. Amsterdam, Paleis op de Dam, 1986, p. 30-34.

Heeft betrekking op:

Exodus 24:1, Deuteronomium 27:1, Ezra 10:16, Numeri 11:24, Deuteronomium 1:13, Ezechiël 9:6