Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

De zondvloed als staaltje van artistiek meesterschap

Joachim Wtewael
De zondvloed

Een kluwen van naaktfiguren heeft de zestiende-eeuwse Utrechtse schilder Wtewael hier afgebeeld, bijna zo ver het oog reikt. Pas in tweede instantie wordt duidelijk dat het om een bijbels onderwerp gaat. Middenachter is de ark van Noach te onderscheiden. Een gigantisch bouwwerk. Volgens Genesis moest het twee verdiepingen hoog zijn, en werd het opgetrokken uit pijnboomhout (Gen. 6:14-16). Het staat boven op een rots, en zal pas wegdrijven als het water, dat de aarde dreigt te overspoelen, hoog genoeg gestegen zal zijn. Dat stadium is hier nog niet bereikt. De zondige mensen, die uiteindelijk volgens Gods wil in de watervloed tenonder zullen gaan (Gen. 6:12-13), kunnen nu nog ontsnappen naar hogergelegen delen van het land.

De bijbeltekst biedt geen details over de tragische ondergang van de mensheid. Dat maakte het de schilder makkelijker zijn eigen draai aan het verhaal te geven. Bijna letterlijk, in dit geval: in de meest ingewikkelde poses kronkelen de naakte lichamen over het beeldvlak. Deze gekunstelde manier van schilderen verraadt de invloed van het maniërisme, een stijl die rond 1520 in Italië was ontstaan en onder andere gekenmerkt wordt door de weergave van het menselijk lichaam in onnatuurlijke proporties en houdingen. Bijbelse en mythologische verhalen, waarin grote mensenmassa’s voorkomen, leenden zich bij uitstek voor deze schildertrant.

De zondvloed van Wtewael is een typisch voorbeeld van maniërisme. Mooi om te zien is hoe de schilder de lichamen heeft gebruikt om de doodsnood van de gedoemde mensheid uit te drukken. Verwrongen, bijna acrobatische houdingen, theatrale gebaren en gekwelde gezichten. In zijn gepolijste schilderstijl heeft hij de lichamen gedetailleerd weergegeven. Vooral de mannelijke spierbundels zijn indrukwekkend. Aan de omgeving heeft de schilder beduidend minder aandacht besteed, met uitzondering van de twee berken, linksonder en rechtsboven; hun stammen zijn opvallend natuurgetrouw geschilderd.

Collega's van Wtewael in Haarlem die ook tot het maniërisme worden gerekend, kozen eveneens het onderwerp van de zondvloed om hun talent als schilder te tonen.

Cornelis Cornelisz. van Haarlem
De zondvloed
Cornelis Cornelisz. van Haarlem
Mensheid voor de zondvloed
Karel van Mander (I)
De mensheid voor de zondvloed

Heeft betrekking op:

Genesis 6:12, Spreuken 21:12