Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Een Hollands gezin bij hogepriester Eli

Lambert Doomer
Een Hollands gezin presenteert zijn zoon als Samuël

Op het eerste gezicht is het duidelijk dat het schilderij van Lambert Doomer geen gewoon historiestuk is. De hogepriester Eli zit er weliswaar statig bij op zijn troon en ook is hij gekleed volgens de beschrijving van het priestergewaad in Exodus 39. Maar de figuren rechts lijken uit een andere tijd te komen. Hun kleding is weliswaar doelbewust antiek gemaakt, maar hun kapsels verraden dat zij zeventiende-eeuwers zijn. (Net zoals je dat bij grote Hollywood historiefilms ook ziet: het kapsel en de kostuums van Elizabeth Taylor als Cleopatra in de gelijknamige film uit 1963 zijn contemporaine chique uit de jaren '60). We hebben hier dus met een zogenaamd portrait historié te maken.

De vrouw op het portret verbeeldt Hanna die haar kleine zoon Samuël naar de tempel brengt (1 Sam. 1:24-28). Na lange jaren van kinderloosheid had Hanna op oudere leeftijd toch nog een zoon gekregen, die ze nu uit dankbaarheid aan God wijdt. Behalve door haar man, in de rol van Elkana, wordt de moeder op dit schilderij echter ook vergezeld door een tweede, oudere zoon. Hij draagt een grote pot die waarschijnlijk symbool staat voor de offergaven. Hij en zijn ouders zijn uitermate rijk gekleed, wat in enorm contrast staat tot het eenvoudige witte jurkje en hoofddoekje van zijn jongere broer. Sommigen hebben in deze witte jurk een lijkwade gezien, maar dat zou helemaal niet stroken met het verhaal.

Met behulp van een oude notitie op de achterkant van het schilderij is het mogelijk geweest de voorgestelden te identificeren. Het zijn François Wijnants (1632-1680) en Alida Essingh (1634-1723). Hij kwam uit Den Haag, maar vestigde zich kort na hun huwelijk in 1655 als apotheker in Amsterdam. Tussen 1655 en 1675 kreeg het echtpaar twaalf kinderen, waarvan ten minste de helft al op jonge leeftijd overleed. In 1668 toen het familieportret werd geschilderd waren van de tot dan toe zes geboren kinderen nog maar twee in leven: Dirck, gedoopt op 11 april 1658, en François, gedoopt op 1 september 1666. Deze twee broers moeten dus de voorgestelde kinderen zijn. (Alleen over Dircks latere leven is iets bekend; in 1678 en 1679 was hij ingeschreven als student rechten aan de universiteit van Leiden.)

De vraag waarom François Wijnants en Alida Essingh precies dit bijbelverhaal als onderwerp voor een familieportret kozen, laat zich haast niet beantwoorden. In ieder geval is er geen parallel tussen de lang kinderloos gebleven Hanna en Alida Essingh die al negen maanden na haar huwelijk van haar eerste kind beviel. Ook het idee dat de ouders misschien van plan waren om hun zoon François later een opleiding als predikant te laten volgen, is niet te bewijzen. Maar dat het echtpaar zich graag met bijbelse verhalen identificeerde blijkt ook uit een ander object: ter gelegenheid van hun zilveren bruiloft in 1680 lieten ze bij Jan Lutma jr. een penning maken, met aan de ene zijde hun wapens en aan de andere een voorstelling van Abraham en Sara.

In hetzelfde jaar 1680 overleed François Wijnants. Ruim een jaar na zijn overlijden hertrouwde Alida Essing met Jean Chaigneau, met wie ze nog eens een zilveren bruiloft haalde. Het portret kwam in het bezit van de in 1670 geboren dochter Geertje, die in 1694 met Jan Meyn trouwde en in wiens familie het portret verder werd vererfd. Driehonderd jaar na zijn ontstaan werd het schilderij als portret van onbekenden door het museum van Orléans gekocht.

Bibliografische referenties

R.E.O. Ekkart: 'Een "portrait historié" door Lambert Doomer', in: Leids Kunsthistorisch Jaarboek 8 (1989), Nederlandse Portretten. 's-Gravenhage 1990, p. 247-253.

Heeft betrekking op:

1 Samuël 1:25, Wijsheid van Jezus Sirach 7:31