Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Ester - Hebreeuws of Grieks?

Maerten van Heemskercks Ester-serieVan Heemskercks Esterscènes van acht prenten was van groot belang voor de kunsten. Sommige scènes uit het verhaal van Ester werden hier voor het eerst geïllustreerd en vele kunstenaars volgden later deze voorbeelden. Interessant is daarom de vraag of Van Heemskerck zich heeft gebaseerd op de Hebreeuwse versie van het verhaal of de Griekse.

Philips Galle naar Maarten van Heemskerck
Ahasveros kroont Ester tot koningin

In het Latijnse onderschrift van het eerste blad wordt de koning Assuerus genoemd. Dit zou een aanwijzing kunnen zijn dat Van Heemskerck de Hebreeuwse versie heeft gebruikt, waar de koning Ahasveros heet in plaats van Artaxerxes. Op de volgende bladen wordt het personage echter alleen nog als de koning aangeduid, wellicht om zijn naam te vermijden.

De meeste scènes die in de prentserie geïllustreerd zijn, komen in beide tekstversies voor. Dat is logisch: het zijn de belangrijkste momenten uit het verhaal. In enkele gevallen is echter een relatie met de uitgebreidere Griekse tekst te bespeuren.

Philips Galle naar Maarten van Heemskerck
Mordechai luistert het verraad van de twee eunuchen af

Het tweede blad uit de serie vertelt het verhaal van de verijdelde aanslag. Het is duidelijk dat het om het gebeuren uit hoofdstuk 2 gaat (Ester 2:19-23, Ester Grieks 2:19-23) en niet om het complot uit het begin van de Griekse Ester-versie (A:12-14). Rechts zien we immers hoe Mordechai koningin Ester op de hoogte stelt van de moordplannen. Maar de namen van de twee verraders worden niet in het onderschrift genoemd, terwijl die in de Hebreeuwse tekst wel gegeven worden, en in de Griekse niet.

Philips Galle naar Maarten van Heemskerck
Mordechai doet een beroep op Ester

Het vierde blad uit de serie vertelt hoe Ester op de hoogte wordt gebracht van de moordplannen tegen de Joden en haar reactie hierop. Rechts zien we de treurende Mordechai, die in gescheurde kleren rondloopt. Naast hem staat de bediende die hem op gezag van Ester nieuwe kleren moest brengen. De hoofdscène links op de voorgrond toont Esters ontzetting over het bericht van haar bediende die met de afgewezen kleren terugkeert. De voorstelling kan begrepen worden als een illustratie van hoofdstuk 4 in zowel de Hebreeuwse als de Griekse versie van het Ester-verhaal (Ester 4, Ester Grieks 4).

Opvallend aan deze voorstelling is vooral de scène die linksboven is afgebeeld. Ester knielt met haar kameniersters biddend voor een soort altaar met daarboven de platen van de wet van Mozes. In de tekst van hoofdstuk 4 wordt deze scène slechts met een enkel vers aangeduid (vs. 16): Ester zal drie dagen niets eten en drinken, ter voorbereiding op haar bezoek bij de koning. Van uitgebreid bidden en de Heer aanroepen is alleen sprake in de Griekse versie: in Toevoeging C wordt het gebed van Ester uitvoerig vermeld. Ook haar uiterlijke verschijning tijdens deze periode staat daar beschreven: ze trok een rouwkleed aan, wierp stof en vuil over haar hoofd en haar haar was los en verward. De beschrijving komt overeen met Van Heemskercks voorstelling van Ester, die samen met haar kameniersters dermate slonzig is neergezet dat zelfs het zichtbare naakt geen vonkje erotiek bevat. Blijkbaar heeft Van Heemskerck zich voor deze scène laten leiden door de Griekse tekst.

Zie ook

  • Toon terzijde Van Heemskercks Esterscènes
  • Toon terzijde Van Heemskercks verteltechniek

Heeft betrekking op:

Ester 4:16, Ester Grieks 4:16, Ester Grieks C:12-30