Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Frans Hals - Johannes de evangelist

Frans Hals
Johannes de Evangelist

Het lijkt alsof de evangelist Johannes hier persoonlijk heeft geposeerd voor de zeventiende-eeuwse kunstenaar Frans Hals. Er zijn van Hals inderdaad veel meer portretten bekend dan religieuze voorstellingen. Ook in zijn eigen tijd was hij er al beroemd om: vlot geschilderde, levendige beeltenissen van gewone mensen of rijke opdrachtgevers. Als geen ander wist hij degenen die hij portretteerde precies op het juiste moment in verf te vangen. Je zou het een momentopname kunnen noemen, ware het niet dat het maken van zo’n schilderij heel wat meer tijd kostte dan de fractie van een seconde die voor een moderne foto nodig is.

De afbeelding van Johannes is een mooi staaltje van Hals’ talent om mensen zo weer te geven alsof we ze betrappen midden in een handeling. In gespannen aandacht kijkt de evangelist omhoog, op zoek naar goddelijke inspiratie. Die ontvangt hij in de vorm van helder licht, dat zijn ogen doet glanzen en het rood van zijn mantel laat stralen. Prachtig uitgelicht zijn ook de rechterhand, gereed om Gods woorden op te schrijven, en het boek waarop de pen rust. Ondertussen heeft de evangelist zijn linkerhand plechtig op de borst gelegd, als om de ernst van de situatie extra te benadrukken.

Natuurlijk kan hier geen sprake zijn van een echt portret. De zeventiende-eeuwse schilder had immers geen idee hoe Johannes eruit zag. Wel was er een lange beeldtraditie waarop hij kon teruggrijpen. Van oudsher werd de evangelist weergegeven als een jonge man, in een rode mantelDe Kruisafneming van Rogier van der Weyden Pieter Lastman - Christus aan het kruis. Zo heeft ook Hals hem geschilderd. Johannes is hier een jonge jongen, een kind nog bijna. Dat Jezus vanaf het kruis Maria opdroeg zich over hem te ontfermen, wordt dan heel voorstelbaar (Joh. 19:26-27).

Een ander element dat traditiegetrouw met Johannes verbonden is, is de adelaar. Omdat zonder deze vogel de jongen in de rode mantel niet als Johannes te herkennen zou zijn, mocht het dier niet op Hals’ schilderij ontbreken. Uiterst rechts is hij te zien. Op zijn snavel heeft de schilder een subtiel wit verftoetsje aangebracht: de reflectie van het goddelijke licht, dat van linksboven de ruimte binnenvalt.

Zie ook

  • Toon terzijde De vier evangelisten

Heeft betrekking op:

Johannes 1:1, 1 Johannes 1:4