Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Het Heilig Sacramentsaltaar te Culemborg

Jan Geritsz. Deys
Sacramentsaltaar van de St. Barbarakerk in Culemborg

Jan Deys heeft dit altaarstuk twee keer geschilderd. In 1557 werd dit altaarstuk in opdracht gemaakt voor de kapel van de Culemborgse Sint Barbarakerk. Kort voor haar dood in 1555 had Elisabeth van Culemborg opdracht gegeven voor de bouw van de kapel voor het Heilig Sacrament. Slechts enkele jaren nadat Jan Deys het werk had voltooid, werd het al weer verwoest tijdens de beeldenstorm in 1566. In 1570 kreeg hij opdracht om het altaarstuk opnieuw te maken maar nog 'beter ende bequamer'. In 1586 werd het altaar overgebracht naar het Elisabeth Weeshuis dat tot de jaren vijftig van de 20ste eeuw ook als Weeshuis in gebruik was. Tegenwoordig is het een museum.

De voorstellingen hebben alle betrekking op de hoofdvoorstelling in het midden: de instelling van het laatste avondmaal ofwel het Heilig Sacrament (Mat. 26:26-29; Mar. 14:12-25; Luc. 22:14-23). De scènes eromheen stammen uit het Oude Testament en worden gezien als voorafspiegelingen van het laatste avondmaal (typologisch verband). Op de linkervleugel de voorstelling van het pesachmaal dat de Israëlieten voor hun uittocht uit Egypte voor het eerst nuttigden (Ex. 12:1-11) en op de rechtervleugel het feestmaal van Ahasveros/Artaxerxes (Est. 1:1-9 of Ester Grieks 1:3).

Jan Geritsz. Deys
Rechtervleugel van het Sacramentsaltaar uit de S. Barbarakerk te Culemborg met de voorstelling van het feestmaal van Ahasveros

Als de vleugels gesloten zijn is op de buitenkant van het altaar de scène van het verzamelen van het Manna te zien (Ex. 16:4-18). Ook de twee vleugeltjes, die oorspronkelijk bij het kastje hoorden dat onder de hoofdvoorstelling stond, tonen scènes die verband houden met het avondmaal: Mozes die water uit de rots slaat (Ex. 17:3-6) en de profeet Elia die door de engel bezocht wordt en die hem brood en water brengt (1 Kon. 19:5-8).

Bibliografische referenties

T. van Bueren, Leven na de dood. Gedenken in de late Middeleeuwen, cat.tent. Utrecht (Museum Catharijneconvent) 1999-2000, p. 255-258, nrs. 100-102.

Heeft betrekking op:

Exodus 12:1-11, Exodus 16:4-18, Exodus 17:3-6, 1 Koningen 19:5-8, Ester 1:1-9, Matteüs 26:26-29, Marcus 14:12-25, Lucas 22:14-23, Ester Grieks 1:3