Overzicht bijbelboeken

Letteren > Bijbelvertalingen

Het Luikse Diatessaron van 1260

Johannes 1:1-5

Het Limburgse Leven van Jezus is niet alleen een uiterst zeldzame tekst - er is maar één handschrift van bewaard gebleven -, het is ook nog eens prachtig geschreven. Er is een bijbelvertaler aan het werk geweest die met een groot gemak en souplesse het dertiende-eeuwse Middelnederlands hanteert. De schrijver is waarschijnlijk Willem van Affligem, die van 1277 tot aan zijn dood abt was van het Benedictijnenklooster te St.Truyen in West-Limburg.

We bezitten uit de Middeleeuwen geen complete bijbelvertaling. Er zijn alleen gedeeltelijke vertalingen bekend zoals de Evangeliënharmonie. Als in een mozaïek worden in een ‘Leven van Jezus’ de hoofdzaken van de vier evangeliën harmonisch in elkaar gepast tot één geheel. De bouw van de middeleeuwse evangelieharmonieën is vrijwel gelijk; deze gaat terug op de oervorm zoals die is vastgelegd door Tatianus omstreeks 150 na Chr. Tatianus werd in Syrië geboren en Grieks opgevoed; het optreden van de martelaar Justinus bracht hem tot bekering tot het christelijk geloof. Toen hij ongeveer 50 was ging hij terug naar zijn vaderland om daar het evangelie te verkondigen. Daartoe stelde hij in het Oud-Syrisch een Leven van Jezus samen, dat hij diatessaron noemde, een Griekse naam, die 'door vier heen' betekent.

Het Diatessaron van Tatianus heeft in de Syrische kerk maar ook daarbuiten grote invloed gehad. Omdat Tatianus op een gegeven moment van gnostische ketterij werd verdacht, werden alle handschriften die men van zijn Diatessaron kon opsporen, verbrand. Het gevolg is geweest dat er geen exemplaar van over is. Hoe men ook zocht, men kon geen handschrift met de Oud-Syrische tekst of Latijnse tekst van het Diatessaron op het spoor komen. Het was de Nederlandse geleerde D. Plooy die in een fascinerend wetenschappelijk avontuur tot de opzienbarende ontdekking kwam dat het zogenaamde 'Limburgse Leven van Jezus' de lang gezochte tekst bevatte. Het bevindt zich in de Luikse universiteitsbibliotheek.

Het blijkt dat dit Limburgse Leven van Jezus, omstreeks 1260 op schrift gesteld in de Benedictijnen Abdij te St.Truiden, in hoofdzaak de tekst van Tatianus bevat. Alle andere Evangeliënharmonieën zijn min of meer gecorrigeerd naar de Vulgaat. Het Luikse handschrift vertoont in grote trekken de oorspronkelijke vorm van de oud-christelijke Diatessaron. Met Oud-Syrische citaten en een Armenisch commentaar heeft Plooy aannemelijk gemaakt dat de afwijkingen van de Vulgaat niets anders zijn dan oude Diatessaronlezingen.

Willem van Affligem was geestelijk verwant met de mystieke begijnenbeweging die in zijn dagen in Limburg en Brabant bloeide. In en voor deze kring van begijnen is een rijke godsdienstige letterkunde in de volkstaal ontstaan. Mystieke ervaringen en visioenen werden door begenadigde vrouwen te boek gesteld, zoals HadewijchHadewijch - Marialied en Beatrijs van Nazareth. In mystieke sermoenen die wellicht van zijn hand zijn, verwerkte Willem van Affligem gedeelten van het werk van Hadewijch en Beatrijs van Nazareth. Voor de kring van deze vrouwen heeft deze abt van St.Truyen het Diatessaron van Tatianus in prachtig Middelnederlands vertaald. Bij hen leefde de behoefte om hun Bruidegom te volgen door onmiddellijk te putten uit de bron zelf van alle geestelijk leven: de bijbel.

Bibliografische referenties

C.C. de Bruin, De statenvertaling en haar voorgangers. 1937.

Heeft betrekking op:

Johannes 1:1-5