Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Toegepaste kunst

Het probleem van beschilderde meubels

Op verschillende manieren konden in het verleden houten meubels worden voorzien van bijbelse voorstellingen. Uit de zeventiende eeuw zijn met snijwerk versierde beeldenkasten bekend. Vanaf ca. 1650 tot rond 1900 werden meubels vaak beschilderd. Zelden is er een relatie tussen de voorstelling en de functie van het object te ontdekken. Meubilair van zacht hout werd in de meeste gevallen beschilderd door zogenaamde ‘grofschilders’ of ‘kladschilders’. Soms werden fijnschilders ingeschakeld. Schuts prenten waren ook op dit terrein van de kunstnijverheid geliefde voorbeelden en werden veelvuldig gekopieerd.De Schutbijbel Het decoratieve aspect was nu eenmaal van groter belang dan originaliteit.

De navolging van de Schutprenten was wat de beschildering van meubels betreft vaak problematisch. In tegenstelling tot tegels en tabaksdoosjes is het formaat van meubilair doorgaans vele malen groter dan een Schutprent. Bovendien zijn de verhoudingen niet altijd ideaal. Simpelweg een bestaande prent als een pons doorprikken en doorstuiven, zoals bij tegels werd gedaan, is alleen mogelijk op een klein oppervlak. Of men zou genoegen moeten nemen met een of meerdere kleine afbeeldingen op een groot oppervlak. Om een nauwkeurige grote geschilderde kopie te verkrijgen, zou er eerst een uitvergrote versie van de prent gemaakt moeten worden. Men kon natuurlijk ook proberen de prent uit de losse pols na te schilderen.

Onbekend
Assendelfter kast met het verhaal van Ester
Pieter Hendriksz. Schut
Ahasueros kroont Esther tot Koningin, Mordechai ondeckt een verraet tegen de Coningh.
Pieter Hendriksz. Schut
Haman verkryght des Koninghs Segel-rinck, om uyt te schrijven den ondergangh der Ioden.
Pieter Hendriksz. Schut
Esther gaet tot den Koningh Ahasueros, vint genade, nodight hem en Haman ter maeltijt
Pieter Hendriksz. Schut
Esther ondeckt Hamans boos voornemen, waer over hij gehange wert aen sijn eygen galge.

Een voorbeeld zijn de bovenste panelen van deze Assendelfter kast Assendelfter kastmet voorstellingen uit het boek Ester (Est. 2:17, Est. 3:10, Est. 5:2-5, Est. 7:4-6). Het kleine, liggende formaat van deze vier voorstellingen is vergelijkbaar met de corresponderende vier kleine Schutprenten. De onderste panelen zijn echter staand en veel groter dan de Schutprenten. Als oplossing heeft de schilder het teveel aan oppervlak op de grote panelen ingevuld met decoratieve motieven. Schuts prenten zijn nageschilderd, maar waarom de schilder bij de bovenste panelen heeft gekozen voor spiegelbeelden van de prenten, is een raadsel. Zouden de oorspronkelijke ontwerpen waarnaar Schut graveerde hier iets mee te maken hebben? Dikwijls waren die gravures namelijk gespiegeld aan de Schutprenten. Of heeft de schilder een prent als sjabloon gebruikt en omgedraaid? Daarnaast komen de houdingen van de dienaressen in de bovenste panelen niet overeen met de Schutprenten: de schilder heeft ze namelijk verwisseld.

Zie ook

  • Toon Rode draad De Schutbijbel toegepast
  • Toon terzijde Beschilderde mangelbakken
  • Toon terzijde Vrije interpretatie op Hindelooper bedschotten
  • Toon terzijde Beschilderde meubelen
  • Toon terzijde Assendelfter kast

Bibliografische referenties

T.G. Kootte, (red.), De bijbel in huis: bijbelse verhalen op huisraad in de zeventiende en achttiende eeuw, Zwolle 1991.

L.F. Triebels, 'Bijbelse voorstellingen op beschilderde boerenmeubelen', Bulletin KNOB 6de serie 13 (1960), p. 281-308.

Heeft betrekking op:

Ester 2:17, Ester 3:10, Ester 5:2-5, Ester 7:4-6