Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Het Utrechts Psalter

Verschillende Meesters
Psalm 93

Sinds 1716 is de Utrechtse Universiteitsbibliotheek in het bezit van een unieke middeleeuwse handschrift dat ook wel het mooiste boek van Nederland wordt genoemd.

Dit Utrechts Psalter of Psalterium bevat alle 150 psalmen uitgebreid met nog 16 gezangen. Iedere psalm is geïllustreerd met een pentekening in zwart-bruin die haast letterlijk verzen en woorden uit de tekst verbeelden. Wordt er in de tekst gesproken over hoorngeschal dan bespeelt iemand op de tekening een hoorn. Beschrijft de psalmist de maan en de sterren die de Heer aan de hemel heeft bevestigd dan zijn deze in de illustratie terug te vinden.

Verschillende illustratoren hebben deze unieke tekeningen vervaardigd. Veel details zijn ontleend aan de kunst van de late oudheid. Deze manier van illustreren gaat waarschijnlijk terug op de vroeg-christelijke periode en toont verwantschap met illustraties die gemaakt werden omstreeks 800 in Aken aan het hof van Karel de Grote.

Verschillende Meesters
Psalm 24

De psalmen uit het Oude Testament werden in de middeleeuwen vaak in een apart boek verenigd, in een zogenaamd Psalter. Tegenwoordig worden deze handschriften vernoemd naar hun opdrachtgever of naar de plaats waar ze bewaard worden. Dat laatste geldt voor het Utrechts Psalter dat een bewogen geschiedenis achter de rug heeft. Het ontstond in de periode 820-835 in de Benedictijner abdij Hautvillers bij Reims. De handschriften uit de School van Reims behoren tot de hoogtepunten van de middeleeuwse kunst. Wie de opdrachtgever was, is onbekend, maar er zijn aanwijzingen dat het gemaakt is in opdracht van keizer Lodewijk de Vrome (814 -840) of zijn vrouw Judith. In ieder geval moet de opdracht uit de hoogste kringen zijn gekomen want zowel de afmetingen van het boek als ook de kwaliteit van het perkament, de afbeeldingen en het schrift duiden erop. De tekst is geschreven in drie kolommen in een schrift dat capitus rustica wordt genoemd. Dit schrift is in de 9e eeuw ongebruikelijk, de meeste boeken werden in die tijd in de Karolingische minuskel geschreven. De schrijver gebruikte waarschijnlijk de capitus rustica om het boek een antiek aanzien te geven. Na het jaar 1000 kwam het Utrechts Psalter in Engeland terecht, waar kunstenaars gedurende meer dan 200 jaar de stijl en iconografie als voorbeeld gebruikten voor andere Psalteria, zoals het Engelse Eadwin Psalterium (circa 1155-1160). In 1642 kwam het Psalter in het bezit van een particuliere verzamelaar, die het kort voor zijn dood uitleende aan een vriend. Deze naam het boek mee toen hij moest uitwijken naar Nederland. Zijn erfgenamen schonken het in 1716 aan de Utrechtse Universiteitsbibliotheek.

Verschillende Meesters
Psalm 150

Zie ook

  • Toon terzijde Psalm 8 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 41 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 51 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 69 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 72 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 73 uit het Utrechts Psalter
  • Toon terzijde Psalm 88 uit het Utrechts Psalter