Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Hooglied als allegorie

De aanwezigheid van de overduidelijke liefdeslyriek van Hooglied in de bijbel heeft de christelijke kerk eeuwenlang hoofdpijn bezorgd. Hoe moest deze tekst verklaard worden in de context van een godsdienst die een celibatair bestaan boven het huwelijk stelt en die seksualiteit als zonde beschouwt, als een noodzakelijk kwaad ten behoeve van voortplanting?

De oplossing bestond in de allegorische interpretatie van de tekst. De liefdeslyriek werd gezien als symbool voor een abstracte relatie in plaats van een reëel, lichamelijk contact.

Jan van Kessel
Ecclesia met de symbolen der vergankelijkheid

Eén interpretatie van Hooglied zegt dat de tekst de liefdesverhouding tussen God of Christus en zijn gemeente, respectievelijk de kerk voorstelt. De uitbeelding hiervan kan echter vrij sensueel zijn. De kerk wordt meestal als personificatie uitgebeeld, een jonge mooie vrouw als bruid, genoemd Ecclesia.

Gaspard de Crayer
Visioen van Lutgard van Tongeren
Anoniem
Heilige Antonius van Padua

De andere interpretatie is meer individueel van aard. De tekst van Hooglied wordt gezien als beschrijving van de liefdesrelatie van de individuele ziel tot zijn verlosser, en dient ook als handleiding voor dit soort mystieke ervaring. Het hoogste doel van mystici is het om los van het lichaam de geest met het hogere te verenigen. De liefdesmystiek zoals ze in Hooglied werd gezien, is bijzonder geschikt voor vrouwelijke devotie. Een vrouw kan zich immers goed identificeren met de bruid die Christus tot bruidegom heeft. Voor mannen was het Maria die de rol als partner in een soortgelijke mystieke liefdesrelatie vervulde.

De mystieke ervaringen van vooral heilige vrouwen als geliefde van Christus zijn op verschillende manieren uitgebeeld. De visioenen van Lutgard van Tongeren geven een aantal voorbeelden. Of zij omhelst de lijdende Christus die haar vanaf het kruis nog een arm om haar schouders legt, of ze wisselt haar van liefde brandend hart met dat van hem. De verering van het heilig hart heeft zijn oorsprong in deze liefdesmystiek van religieuze vrouwen (vanaf de 13de eeuw).

Anoniem
Visioen van de Heilige Lutgard

In laatste instantie leidde de voorstelling tot een heus huwelijksceremonie met Christus als bruidegom, helemaal zoals de liefdesrelatie in Hooglied wordt beschreven.

Anoniem
Mystieke Bruiloft
Anoniem
Bruidskroontje

In sommige gevallen is het echter ook het kindje Jezus dat, bij zijn moeder op schoot zittend, één of andere heilige tot bruid neemt.

Anoniem
Mystiek huwelijk van de Heilige Catharina
Anoniem
Heilige in extase

Sommige afbeeldingen van vrouwen die deze hoogste mystieke ervaring van de eenwording met Christus beleven en dus in extase verkeren, lijken verdacht veel op de uitbeelding van een orgasme. Het momenteel bekendste voorbeeld is waarschijnlijk Bernini's Extase van de Heilige Teresa, die een belangrijke rol speelt in Dan Browns Thriller Het Bernini Mysterie. Hier is het een engel die zijn gouden pijl op de intiemste delen van de half liggende haast in zwijm gevallen heilige richt. De seksualiteit en de oorspronkelijke erotische betekenis van het Hooglied, die de kerk zo graag had willen uitbannen, lijkt hier door de achterdeur weer binnen te sluipen.

Zie ook

  • Toon terzijde Het hemels huwelijk

Heeft betrekking op:

Hooglied 3:6