Overzicht bijbelboeken

Cultuur > Zegswijzen

Iemands (hart en) nieren (be)proeven

iemands diepste, innigste gedachten onderzoeken

Het hart wordt sinds mensenheugenis voorgesteld als de zetel van je persoonlijke eigenschappen, als het meest innerlijke en eigene van de mens. In de bijbel geldt datzelfde voor de nieren.

Doel van de ontmoetingen was [...] om de 'nieren te proeven' van de drie leiders waar het gaat om hun politieke wil onderhandelingen met elkaar te beginnen. (NRC Handelsblad, mei 1994)

De bijbelse uitdrukking speelt ook een rol in de clou van het gedicht 'Het middagmaal' uit de bundel Grassprietjes (1885). Onder het pseudoniem Cornelis Paradijs parodieerde Frederik van Eeden in deze bundel de 19e-eeuwse domineespoëzie.

Het middagmaal

Wanneer ik 's middags op 't kantoor
Mijn dagtaak heb volbracht,
Dan weet ik, als ik huiswaarts keer,
Welk schouwspel mij daar wacht:
Mijn vrouwtje vliegt mij te gemoet,
De kind'ren jub'len aan mijn voet.

Dan zetten wij ons aan den disch
Met schotels volgelaân,
En wachten rustig tot de meid
De soep heeft opgedaan.
En bidden dan den Vader stil
Of Hij de spijzen zeeg'nen wil.

Eéns, toen ik juist beginnen wou,
Met dank tot God in 't hart,
Toen hoorde ik van mijn lieve vrouw
Een kreet van spijt en smart;
En ziet! wat was er aan de hand?
De soep! de soep was aangebrand!

Ik leg mijn lepel zwijgend neêr
En zie mijn weêrhelft aan,
Toen rijs ik van mijn zetel op
Om naar haar toe te gaan;
Ik kus en kus haar blij te moê -
De kind'ren zien verwonderd toe.

'O, teedre gade!' zeg ik dan,
'Ik wil niet dat ge schreit,
'De soep zal 'k eten als een man,
'Met stille dankbaarheid:
'De Heer die onze nieren proeft,
'Weet ook wel wat de mensch behoeft!'

Heeft betrekking op:

Psalm 7:10, Psalm 26:2, Jeremia 11:20, Jeremia 17:10, Openbaring 2:23