Overzicht bijbelboeken

Letteren > Drama

Israël Querido - Saul en David

Amsterdam, 17 januari 1914. Bij de Nederlandsche Toneelvereeniging wordt het toneelstuk Saul en David, treurspel in vier bedrijven opgevoerd. Als de heer Van der Veer op die avond de rol van Saul speelt, heeft hij lang gestudeerd om de tekst in zijn hoofd te krijgen. Dat geldt ook voor de heer Ch. Gilhuys, in de rol van David. Zelfs in 1914 is het een hele kunst om het barokke Nederlands van Israël Querido uit het hoofd te leren. Maar juist in de barokke taal ligt ook de kracht van dit toneelstuk. Het leent zich bij uitstek voor de verbeelding van de hevige gevoelens en emoties die Saul en David ondergaan.

Querido meet de tragiek van Saul en diens worsteling met de toekomstige vorst David breed uit. Ook David voert een innerlijk gevecht om zijn verhouding tot Saul telkens opnieuw te bepalen. De spelers luchten vrijelijk hun hart in vergelijkingen en levendige beelden. De innerlijke verscheurdheid van Saul is dikwijls in één spreekbeurt uitgebeeld:

Als David speelt, dan ben 'k gelijk
’t zwakst en teerste kind van Israël.
Dan schrei ‘k om de smart der menschen
die zij doorstaan; om ieder hart,
gepijnd door leed.
...
En toch, met nieuwe zwenking van zijn lied,
wild-onverhoed, breekt hij
mijn zilv’ren droom van rust. -
Dan brandt de toorn in mij op
en wil ‘k hem spiesen aan den muur.

Querido toont begrip voor Saul en zijn tragische lot. Zo kan de vernederende scène bij Engedi, waarin Saul zijn behoefte doet achter een muurtje bij een spelonk (1 Sam. 24:4), natuurlijk niet op het toneel in 1914. Maar ook als dat wél had gekund, lijkt het onwaarschijnlijk dat Querido Saul zo zou hebben neergezet. Waar de Oud-Testamentische tekst Saul niet spaart, is die van Querido respectvol en troostend. Hij laat Saul van uitputting de spelonk binnen wankelen en inslapen van vermoeidheid:

Abjathar
Hij ligt in zwaren slaap gezwachteld.
Uw wacht heeft alles afgeluisterd,
toen hij hier binnen-doolde,
ten doode uitgeput. -

Querido heeft Saul met dit toneelstuk een tweede kans gegeven, de kans om zichzelf te verklaren tegenover al diegenen die kwaad over hem mochten denken wanneer zij hem alleen uit het boek 1 Samuël kennen.

Bibliografische referenties

Israël Querido, Saul en David, treurspel in vier bedrijven. Uitgegeven door de Maatschappij voor goede en goedkoope Lectuur, Amsterdam, [1914].

Heeft betrekking op:

1 Samuël 15:1