Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Listige vrouwen

Sinds de Middeleeuwen bestaat er een beeldtraditie over 'de listige vrouw' die - vooral in de zestiende-eeuwse grafiek - in de vorm van reeksen vrouwenlisten een hoogtepunt in het Nederlandse taalgebied beleefde. In eerste instantie zijn deze reeksen bedoeld als waarschuwing voor mannen om op de listigheid van vrouwen bedacht te zijn. Maar in veel gevallen moeten de voorbeelden van beroemde mannen die niet opgewassen blijken te zijn tegen de sluwheid van vrouwen, ook het mannelijk publiek geruststellen: 'Als zulke wijze mannen het al niet tegen de vrouwen kunnen opnemen, wie ben ik dan?'

In tweede instantie zijn de vrouwenlisten bedoeld als negatief voorbeeld voor de toenmalige vrouw. Zo bedrieglijk hoort zij immers niet te zijn, maar juist godvruchtig, kuis, trouw en gehoorzaam aan haar echtgenoot. Het grote succes van de vrouwenlisten zal echter ook te maken hebben met het feit dat ze naast lering ook een flinke portie vermaak bevatten: wat is leuker dan een gerespecteerde man die zich, door liefde verleid, belachelijk maakt?

Naast vrouwen uit de klassieke of contemporaine literatuur, verschijnen regelmatig een aantal bijbelse vrouwen in de reeksen vrouwenlisten. Zo is Delila het schoolvoorbeeld van de bedrieglijke vrouw die een man ten gronde richt, net als Salomé dan wel haar moeder Herodias, verantwoordelijk voor de dood van Johannes de Doper. Eva is door haar ongehoorzaamheid verantwoordelijk voor de zondeval, Izebel verzint een list om haar man koning Achab de gewenste wijngaard van buurman Nabot te bezorgen, en de vele vrouwen van koning Salomo verleiden hem om hun goden aan te bidden en zijn eigen God te vergeten. En Bathseba werd verweten dat ze met haar schoonheid Davids wellust zou hebben uitgelokt en derhalve verantwoordelijk was voor de ondergang van deze heldhaftige koning. Een aantal van de bijbelse vrouwen in de vrouwenlisten kon, afhankelijk van hoe men hun gedrag interpreteerde, echter ook als juist 'voorbeeldig' beschouwd worden.

Zie verder:
 
Voorbeeldige vrouwenVoorbeeldige vrouwen
 

Bibliografische referenties

Yvonne Bleyerveld, Hoe bedriechlijck dat die vrouwen zijn. Vrouwenlisten in de beeldende kunst in de Nederlanden circa 1350-1650. Leiden, 2000.

Heeft betrekking op:

Genesis 4:1, Rechters 4:18, 2 Samuël 11:1-27, 1 Koningen 11:1-13, 1 Koningen 21:1-29, Ester 1:1, Judit 1:1, Lucas 3:19-20