Overzicht bijbelboeken

Cultuur > Feesten

Liturgisch jaar

Onder het liturgisch jaar verstaat men de opbouw van het kerkelijk jaar. Het rust op twee pijlers: de cyclus van feestdagen rondom het leven van Christus en de cyclus van de heiligenkalender.

De eerste cyclus bestaat uit een vast gedeelte en een verschuivend gedeelte. De kersttijd ligt vast met Kerstmis op 25 december, voorafgegaan door de Adventstijd van 4 zondagen voor Kerst. De kersttijd wordt afgesloten met Epifanie/Driekoningen, op 6 januari.

De paastijd verschuift, aangezien Pasen valt op de eerste zondag na volle maan na 21 maart (het begin van de lente). De feesten en dagen die hierbij horen worden per jaar vanaf Pasen berekend. Zo begint de paastijd met de vastenperiode of veertigdagentijd op Aswoensdag, zes-en-halve week voor Pasen. Hiermee worden de veertig dagen herdacht die Jezus doorbracht in de woestijn (Matt. 4:1-11 en Marc. 1:13); ook de tocht van het volk van Israël door de woestijn (Ex. 15:22-17:7) wordt hierin meegenomen.

Op de zondag voor Pasen wordt Palmzondag gevierd, de dag van Jezus' intocht in Jeruzalem (Matt. 21:1-17, Marc. 11:1-11, Joh. 12:12-19). De week tot aan Pasen wordt de Stille of Goede week genoemd. De donderdag in deze week heet Witte Donderdag; op deze dag wordt stilgestaan bij het Laatste avondmaal (Matt. 26:20-30, Marc. 14:17-26, Luc. 22:14-23, Joh. 13:21-35). Op Goede Vrijdag wordt de kruisdood van Jezus herdacht. Op Stille Zaterdag gebeurt er niets speciaals; het is de dag waarop gerouwd wordt bij het graf van Jezus. En in de Paasnacht wordt Jezus' opstanding herdacht.

Veertig dagen na Pasen wordt Hemelvaart gevierd, altijd op een donderdag. Dan wordt herdacht dat Jezus opgenomen is ten hemel (Hand. 1).

Tien dagen na Hemelvaart wordt Pinksteren gevierd, ter herinnering aan de uitstorting van de Heilige Geest (Hand. 2).

De cyclus van de heiligen begint gewoon op 1 januari en kent - in ieder geval in de rooms-katholieke traditie - voor elke dag minstens één heilige. In de Middeleeuwen werden in getijdenboeken heiligenkalenders afgebeeld met de grote heiligen die door alle christenen werden gevierd en met plaatselijke heiligen. Hieronder een afbeelding van een kalendermaand uit een heiligenkalender.

Gebroeders Van Limburg
Kalenderblad met de maand februari

We vinden deze feesten terug in de liturgie in de propriumdelen van de mis. Naast de vaste delen van de mis (het ordinarium) zijn er wisselende delen die betrekking hebben op de dag zelf.

Aan de kleurenLiturgische kleuren die in de liturgie worden gebruikt - in de ambtskleding en de aankleding van de kerk - kunnen we zien waar in het kerkelijk jaar we ons bevinden.

Zie ook

  • Toon Rode draad Christelijke liturgie

Bibliografische referenties

J. Harper, The forms and orders of Western liturgy from the tenth to the eighteenth century. Oxford, 1999.