Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Lot en zijn dochters in de schaduw van de ondergang van Sodom

Lucas van Leyden
Ondergang van Sodom / Lot en zijn dochters

Op ingenieuze wijze heeft Lucas van Leyden hier verschillende episodes uit een bijbelverhaal in één voorstelling samengebracht. Hij heeft daarvoor het beeldvlak in tweeën gedeeld, langs een diagonaal die grofweg van rechtsvoor naar linksboven loopt. De hoge boom in het midden markeert de scheiding tussen voor- en achtergrond.

Rechts van de diagonaal is te zien hoe de verdorven steden Sodom en Gomorra tenonder gaan. ‘Zwavel en vuur’, die volgens de bijbeltekst uit de hemel neerdalen (Gen. 19:24), doen hun verwoestende werk. Gebouwen staan in brand en storten in, schepen vergaan. Hoewel de vernietiging van de twee steden pas na het opkomen van de zon door God in gang was gezet (Gen. 19:23), heeft de schilder de scène in een nachtelijk landschap geplaatst. Dit heeft hij ongetwijfeld gedaan om de spectaculaire lichteffecten beter tot hun recht te laten komen. Mooi is ook de reflectie van de vuurgloed in de rivier. Door het water tot aan de verre horizon te laten doorlopen, heeft de schilder het landschap bovendien een enorme diepte gegeven.

Op de brug rechts zijn de minuscule figuurtjes van Lot en zijn dochters te onderscheiden. Ze zijn ternauwernood aan de vuurzee ontsnapt, onwillig als ze waren hun woonplaats te verlaten. Omkijken was hun verboden door de engel (Gen. 19:15-17). Lots vrouw deed het toch en veranderde ter plekke in een ‘zuil van zout’ (Gen. 19:26). Uiterst rechts is nog net een glimp van haar op te vangen.

De scène op het bruggetje vormt de verbinding met de gebeurtenissen links op de voorgrond. Daar is Lot nogmaals afgebeeld, in het gezelschap van zijn dochters. Een van hen schenkt wijn in, de ander probeert de dronken gevoerde vader te verleiden. Lucas van Leyden heeft het tafereel niet in een grot geplaatst, zoals de bijbeltekst dat aangeeft (Gen. 19:30), maar in de open lucht. Als onderkomen voor Lots gezin heeft de schilder een rode tent neergezet. Het licht van de vuurkorf links speelt eromheen. De zachte, warme gloed die zo ontstaat, vormt een geruststellend tegenwicht tegen het verzengende vuur in de lucht.

Heeft betrekking op:

Genesis 19:33, Klaagliederen 4:6, Romeinen 9:29