Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Lucas van Leyden - Het Laatste Oordeel

Lucas van Leyden
Drieluik van het Laatste Oordeel

Het drieluik met Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden is een van de spectaculairste werken in het museum De Lakenhal in Leiden. Lucas toont de dag van de opstanding van de doden. Naakt ontwaken de doden uit hun graf en de kunstenaar grijpt de kans om een keur aan ingewikkelde houdingen te laten zien. Het vermogen om de naakte mens zo realistisch uit te beelden was in Lucas' tijd een nieuwe, bewonderenswaardige vaardigheid.

Direct na de opstanding wordt het oordeel voltrokken. De doden worden geoordeeld en naargelang de uitkomst door engelen naar de hemel geleid, zoals op het linker paneel te zien is, of door duivelse monsters afgevoerd naar de hel. In tegenstelling tot de hemelse wolkensfeer op het linker luik maakt het rechter paneel een donkere indruk, slechts verlicht door het brandende vuur van de hellemond waarin de veroordeelden verdwijnen.

Boven het tafereel troont in het midden Christus als rechter op de regenboog. Met zijn handen gebaart hij of het oordeel positief is, dus opwaarts, of negatief, dus neerwaarts. Het tweesnijdend zwaard dat volgens Openbaring 1:16 uit zijn mond komt, is aan zijn linkerzijde afgebeeld. In tegenstelling hiermee zweeft aan zijn rechterzijde een lelie als teken van barmhartigheid.

Lucas van Leyden vervaardigde dit indrukwekkend drieluik in opdracht van de kinderen van Claes Dircsz. van Swieten. Het was bedoeld als herinnering aan hun vader, de Leidse houthandelaar, kerkmeester en schepen van Leiden, die in 1523 ook burgemeester was geweest. Het werk hing jarenlang in de Leidse Pieterskerk, waarschijnlijk boven de schepenbank.

Het is uitzonderlijk dat dit werk de beeldenstorm heeft overleefd; het lukte een burgemeester om het stuk van de beeldenstormers te kopen. In eerste instantie werd het in veiligheid gebracht in een ziekenhuis, later kreeg het een ereplaats in het stadhuis van Leiden, waar het de machthebbers vermaande om wijs en rechtvaardig te zijn.

Bibliografische referenties

Annemarie Vels Heijn e.a., Verborgen verhalen. Betekenissen van Vlaamse & Nederlandse schilderijen. 15e - 18e eeuw. Amsterdam/Gent 2003, p. 82-83.

Heeft betrekking op:

Openbaring 2:12, Openbaring 20:14