Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Luiheid als ondeugd

Nicolaes Maes
Slapende oude vrouw

De schilder Nicolaes Maes lijkt ons hier een tafereel van huiselijke rust en vrede te tonen. Een oude vrouw is in haar stoel ingedut met haar hoofd op haar arm. Met haar ander hand houdt ze de bril vast waarmee ze zojuist het boek las dat nu in haar schoot ligt. Op de tafel naast haar zien we een kantkussen met klossen, een opengeslagen bijbel die op een zandloper rust, en andere objecten die tot het huishouden behoren, zoals een kaars, een kruik, een grote sleutel en nog meer boeken.

Deze op het eerste gezicht zo vreedzame scène was in zijn tijd echter minder onschuldig bedoeld maar bevatte een ernstige boodschap. Het is geen toeval dat de bijbel op de beginpagina van het boek Amos geopend is. De profeet vertelt immers hoe gruwelijk de volken gestraft worden die tegen Gods wet zondigen. En dat is het ook wat de oude vrouw doet. Haar dutje is niet onschuldig, maar een teken van luiheid en plichtsverzaking. Haar kantkussen ligt er verlaten bij, terwijl kantklossen als zinnebeeld van vrouwelijke deugd en huiselijke ijver gold. En in haar slaap ziet ze ook de symbolen van de vanitas3 Vanitasstilleven over het hoofd: de zandloper en de gedoofde kaars.

Luiheid gold in de jonge jaren als een misstap; op oudere leeftijd, met de dood voor ogen, werd het zelfs beschouwd als een ernstige zonde. De passende tegenhanger is dan ook de voorstelling van een oude vrouw die zich bewust is van het memento mori1 De schedel en vol ijver bidt.

Bibliografische referenties

E. de Jongh, Tot Lering en Vermaak. Tent.cat. Rijksmuseum, Amsterdam, 1976, cat.nr. 32.

Heeft betrekking op:

Amos 1:3, 1 Timoteüs 5:7, Spreuken 6:9, Spreuken 10:4