Overzicht bijbelboeken

Letteren > Proza

Maarten 't Hart - Het woeden der gehele wereld

Met Het woeden der gehele wereld heeft Maarten ’t Hart de reisthematiek uit het boek Exodus verwoord in de persoonlijke reis van Alexander Goudveyl, die via een lange weg van achterdocht, verraad, verloochening en dood uitkomt bij de rust voor hemzelf en zijn omgeving.

Het leven van Alexander Goudveyl wordt beschreven, die op jonge leeftijd geconfronteerd wordt met pestende leeftijdsgenootjes, een onbekende beschermer en een moord. Deze drie aspecten zorgen ervoor dat hij gedurende zijn hele leven een groot minderwaardigheidsgevoel heeft, angstig en bang is en altijd op zoek naar datgene wat naar zijn gevoel voor hem verzwegen wordt.

Het motto van het boek, Exodus 4:24, is dan ook typerend voor de angst van de hoofdpersoon. Als de kleine Alexander op een dag bijna verdronken wordt door zijn klasgenoten, wordt hij gered door de dorpsagent Vroombout. Terugkijkend op die dag vertelt Alexander:

Nog goed herinner ik mij dat meester Mollema op die dag ’s morgens uit de bijbel las over Mozes’ terugkeer naar Egypte. Eén tekst bleef de hele dag door mijn hoofd spoken. ‘En het geschiede op den weg, in de herberg, dat de Heere hem tegenkwam, en zocht hem te dooden.’ De Heere zocht hem te doden. Daar begreep ik niets van. Als God iemand wilde doden, hoefde Hij toch maar met zijn vingers te knippen? Dan hoefde Hij toch niet naar een gelegenheid te zoeken om iemand te doden? En waarom ‘zocht Hij hem te doden’? Die tekst viel zomaar uit de lucht; blijkbaar kon dat plotseling gebeuren, was God, om onverklaarbare redenen, opeens woedend op je en dan ‘zocht Hij je te doden’. Als Hij zelfs Mozes had willen ombrengen, dan was niemand veilig. Dan kon Hij ook mij op een dag zoeken om te doden.

Wanneer het Alexander in de loop van zijn leven duidelijk wordt dat er inderdaad vele personen zijn geweest die hem dingen verzwegen hebben en hem zelfs dingen voorgelogen hebben is er al veel onherroepelijk veranderd. Hij heeft zijn jeugd, met die ene zomer waarin hij gelukkig kon zijn, achter zich gelaten, hij heeft het geloof van zijn ouders afgezworen en zelfs zijn vrouw Joanna, die zo’n veilige haven leek te zijn, is niet wie hij dacht dat zij was.

Maar bij Joanna, liever dankzij Joanna, hoorde ik de tekst woord voor woord, de tekst van Sully Prudhomme die spreekt van murmelend water aan de voet van een wilg, en die mij daardoor terugvoerde naar de kwekerij, met de wiegende witte haagwinde waarin ik één zomer te gast was geweest, één zomer gevist had, één zomer waarin ik introkken was geweest aan de ‘querelles du monde’. Dankzij Prudhomme en Fauré zag ik het langzaam stromende, en van wervelende kringen voorziene water weer voor mij, en leek het of mij een belofte werd gedaan dat ik nogmaals de querelles du monde, het woeden der gehele wereld, zou kunnen ignoreren, als er ook in mijn leven sprake zou zijn van ‘sentir l’amour, devant tout ce qui passe’. Vanachter de vleugel keek ik op naar Joanna, en ik overwon even mijn angst voor God die Mozes op de weg, in de herberg, had gezocht te doden, en ik stond op, zei: ‘Wat heb jij dat ongelofelijk mooi gezongen.’

Keer op keer echter wanneer Alexander zich aan het woeden der gehele wereld denkt te kunnen onttrekken, gebeurt er iets waardoor hij er nog duidelijker in getrokken wordt. Het is hem niet gegund dat zijn eigen gekozen beschermers hem ook daadwerkelijk beschermen, zoals God zijn kerk beschermt tegen het woeden der wereld. Uiteindelijk kiest Alexander echter samen met zijn (schoon-)vader en indirect met Joanna voor de muziek als beschermer van hun leven, als veilig einddoel.

Onbekend
Het woeden der gehele wereld

Het woeden der gehele wereld is verfilmd en is onder dezelfde titel in maart 2006 in Nederland in première gegaan.

Bibliografische referenties

Maarten ’t Hart, Het woeden der gehele wereld. Amsterdam: De Arbeiderspers, 1993, p. 24, 253-254.

Heeft betrekking op:

Exodus 4:24