Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Maria in de middeleeuwse beeldhouwkunst

Vermoedelijk Zuid–Duitsland
Madonna van Essen

De verering van Maria kan worden gezien als antwoord op de behoefte van de vroege christelijke kerk aan een moederfiguur. Op het concilie van Efeze in 431 werd besloten dat voortaan Maria 'Moeder van God' genoemd mocht worden; dit was theologisch gezien een belangrijke beslissing. De 'Moeder van God' werd vanaf dat moment op grotere schaal vereerd. Vanaf de 7e eeuw werd de Byzantijnse afbeelding van de tronende Maria met kind verspreid over heel Europa.

De verschillende Maria-types die in de loop der tijd ontstaan zijn, kunnen voor verwarring zorgen. Onder invloed van een ingewikkelde bijbeluitleg werd Maria geïdentificeerd met meerdere bijbelse thema's. Ze werd gezien als antitype van de zondige Eva, in verband gebracht met zowel de bruid uit het Hooglied Hooglied als allegorieals met de zwangere vrouw uit Openbaring 12Een boetepsalm met een apocalyptisch visioen. Naast deze bijbelse figuren symboliseerde Maria als Moeder van God ook de kerk die als moeder voor alle mensen zorgt.

Jan van Eyck
Maria met kind

Virgo Lactans, de zogende Maagd, is het oudste Maria-type. De iconografie is afgeleid van afbeeldingen van de Egyptische godin Isis met haar zoon Horus. Oorspronkelijk waren dit soort beelden vrij stijf maar langzamerhand namen moeder Maria en de kleine Jezus een gemakkelijkere en meer natuurlijke houding aan.

In de 12e en 13e eeuw nam de Mariaverering een hoge vlucht; vele kerken werden aan haar gewijd. In deze tijd werd ze vaak afgebeeld als Regina Coeli, Koningin der Hemelen. De tronende Maria heeft dan een kroon op haar hoofd en draagt in haar hand een rijksappel of scepter. Ze is hier het symbool van de kerk als moeder die in haar wijsheid de wereld regeert. De blauwe mantel en sluier die zij draagt, benadrukken nogmaals haar hemelse staat.

Anoniem Noord-Nederland/ Holland/ Utrecht (?)
Maria met kind op de maansikkel

In Openbaring wordt gesproken van een zwangere vrouw met de maan onder voeten, met de zon bekleed en met een krans van twaalf sterren op het hoofd. Een zevenkoppige draak staat klaar om het kind te verslinden dat ze zal gaan baren. De vrouw uit dit visioen wordt ook wel geïdentificeerd met Maria. In verband hiermee wordt ze afgebeeld met een slang of draak die ze onder haar voeten vertrapt. De maansikkel waar zij op staat is een klassiek symbool van kuisheid. In deze hoedanigheid is Maria ook weer het antitype van Eva. Met Maria is ook de erfzonde opgeheven, aangezien zij immers onbevlekt ontvangen isAnna-te-drieën.

Anoniem, Zuid-Nederland / Antwerpen
Miniatuuraltaar: Maria met kind op de maansikkel, en enkele heiligen

Op dit altaar is Maria afgebeeld als apocalyptische vrouw, maar dit gaat vergezeld van een tekst uit het Hooglied Tota pulchra es amica mea , 'Je bent zo mooi, vriendin van mij'. De verschillende Maria-types bestaan dus niet alleen naast elkaar, ze werden ook wel gecombineerd, om het nog wat ingewikkelder te maken.

Zie ook

  • Toon terzijde Het leven van Maria

Heeft betrekking op:

1 Petrus 2:2, Wijsheid van Jezus Sirach 3:4, Handelingen 2:20, Hooglied 4:1, Openbaring 12:1, Matteüs 1:23