Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Memlings Laatste Oordeel

Hans Memling
Triptiek met het Laatste Oordeel

Het Laatste Oordeel, dat in een aantal bijbelboeken uitvoerig wordt beschreven, is in het boek 2 Korintiërs teruggebracht tot de kern: op de Dag des Oordeels zal iedereen voor Christus moeten verschijnen en op zijn daden beoordeeld worden. Deze gebeurtenissen zijn op het triptiek van Memling duidelijk verbeeld. Bij nadere beschouwing blijkt echter dat Memling zich bepaald niet heeft beperkt tot de kern van de zaak, maar vele details heeft toegevoegd, die op het eerste gezicht niet zijn te duiden. Ze zijn terug te voeren op andere bijbelboeken, zoals Matteüs en Openbaring, of op andere, niet-bijbelse teksten.

Het middelpunt van het triptiek wordt gevormd door Christus, tronend op een regenboog en geflankeerd door de twaalf apostelen, Maria en Johannes de Doper. Rechts van zijn hoofd is een tak met witte lelies aangebracht, boven zijn opgeheven, zegenende hand. Deze verwijzen naar zijn barmhartigheid, die ervoor zorgt dat de mensen die een godvruchtig leven hebben geleid in de hemel worden opgenomen. Zij zijn te zien op het rechter zijpaneel. Via een kristallen trap worden ze door Petrus omhoog geleid, naar de hemelpoort, door Memling weergegeven als een uitbundig gotisch bouwsel. In fel contrast met de ingetogen sfeer van het rechterpaneel staat de angstaanjagende afbeelding van de hel, links. De naakte lichamen van degenen die tijdens hun leven op het slechte pad zijn geraakt, worden daar door vlammen en duivels belaagd. Dat heeft Christus zo bepaald, getuige zijn neerwaarts gerichte linkerhand en het bloedrode zwaard als symbool van de gerechtigheid, daarboven.

Memling heeft de regenboog gebruikt om de goddelijke wereld te scheiden van de aardse, waar de doden uit hun graven verrijzen en door de aartsengel Michaël worden gewogen. We zien de weegschaal doorslaan naar de goede kant. Daar zit een vrome ziel te bidden, terwijl de slechte ziel te licht bevonden wordt, hoe een paar duivels ook hun best doen de weegschaal te verzwaren en zo te doen omslaan. De aartsengel is opvallend prominent aanwezig, zijn gestalte doet niet onder voor die van Christus zelf. Dit heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met het feit dat hij de beschermheilige was van Memlings opdrachtgever, de Florentijnse bankier Angelo di JacopoTani. Michaëls gouden harnas toont een opmerkelijk staaltje van Memlings haarscherpe oog voor details. Wanneer we inzoomen op de glanzende borstplaat van het harnas zien we hoe zich daarin op minuscule schaal een deel van de voorstelling weerspiegelt.

Zie ook

  • Toon terzijde Memlings opdrachtgever

Heeft betrekking op:

2 Korintiërs 5:10, Daniël 12:1-3