Overzicht bijbelboeken

Letteren > Proza

P. Chatelion Counet - Paulus

Dit boek is een reactie. Geschreven uit verontwaardiging. Verontwaardiging omdat Nederland zich niet meer voor godsdienst en theologie interesseert tenzij iemand een spectaculaire, liefst gemene aanval op de kerk of het christendom doet. Dan duiken de kerkverlaters van de jaren zestig uit hun schuilhoeken te voorschijn om de aanvaller de hemel in te prijzen als de nieuwe Verlosser. Zo ongeveer werd het boek Alias Paulus (Amsterdam 2002) van de Groningse journalist Thijs Voskuilen ontvangen, als de Verlosser van het christendom. Alsof deze in het geseculariseerde Nederland nog verwacht wordt. Voskuilen laat zijn alter ego Will Hunting optreden in The Late Show, de talkshow van de Amerikaan David Letterman, om te onthullen dat Paulus, de apostel en brievenschrijver van het Nieuwe Testament, een geheim agent in dienst van de Romeinen is. Deze fantastische opvatting is door veel Nederlandse voormalige christenen met gejuich ontvangen. (...)

Met dit Voorwoord presenteert Patrick Chatelion Counet zijn boek Paulus bij Berendse & Van der Stadt (2004). Chatelion Counet (1954) is exegeet en jurist; sinds 2007 is hij hoogleraar 'Bijbel in de Nederlandse Cultuur' aan de Universiteit van Amsterdam.
Volgens de flaptekst heeft de lezer met dit boek een 'religieuze thriller' in handen; het lijkt echter meer een debat in de vorm van een uitgeschreven talkshow. Wij herkennen tot in de details het televisieprogramma van het bekende duo Barend en Van Dorp. Aan tafel zitten Berendse ('mijn goede vriend Frits'), Van der Stadt en sidekick Jan Moolenaar; zelfs de geest van Boudewijn Büch waart rond in de studio. Te gast zijn de genoemde Will Hunting (uit het boek van Voskuilen) en Lennaert de Groot, alter ego van ...? Het feit dat dit tweetal alle ruimte krijgt om twee avonden lang te debatteren over de vraag wie Paulus was, is een bijna even grote onmogelijkheid als de exclusieve optredens in het programma van The Rolling Stones en Bob Dylan.

Hunting verdedigt in de uitzending zijn stelling dat Paulus in opdracht van de Romeinen de staatsgevaarlijke christenen heeft uitgeschakeld door hun zíjn versie van het christendom op te leggen. De Groot, die op beide avonden onevenredig veel spreektijd krijgt, bestrijdt dat en verklaart dat Paulus met zijn 'nieuwe leer' voluit in de joodse traditie staat. De Groot (p. 64-65):

Paulus was een jood en alle eerste christenen waren joden. Hun denken was honderd procent joods. Nu de profetie van Jesaja [49:1-6] en heel de Schrift in Jezus vervuld was, nu moesten er consequenties getrokken worden. De uithoeken van de aarde, de eilanden, de verre volken moesten worden ingelicht. Het grote probleem luidde: wat doen we met de Wet? Wat doen we met al die voorschriften die het jodendom zo scherp van de heidenen onderscheiden? Dat was het grote debat in de nieuwe joodse beweging. (...)
Paulus noemde de besnijdenis, de voedselvoorschriften en de andere 'uiterlijke' wetten: de werken der wet. Deze werken van de wet waren doelloos en zinloos nu er geen onderscheid meer bestond tussen jood en niet-jood. Bij het slechten van de grenzen tussen de volkeren vormden zij zelfs een obstakel. En om de verlossing deelachtig te worden waren zij helemaal overbodig.
(De Groot bukt zich en haalt een bijbel uit zijn tas) Ik citeer uit de Romeinenbrief: 'Ik [Paulus] beweer dat de mens gerechtvaardigd wordt door te geloven, niet door de werken van de wet. Is God soms alleen de God van de joden en niet van de heidenen? Nee, óók van de heidenen, want er is slechts één God, die besnedenen en onbesnedenen op grond van het geloof zal rechtvaardigen. Bedien ik mij nu van het geloof om de Wet buiten werking te stellen? Integendeel, ik laat de Wet juist tot haar recht komen!' [Rom. 3:28-31]
Kijk, dit is wat Paulus doet. Het onderscheid tussen joden en niet-joden opheffen door de uiterlijkheid van de wet af te schaffen en de innerlijke wetten te handhaven. Hij heft de thora niet op. De Tien Geboden en al die andere honderden voorschriften die het jodendom in de Wet heeft geformuleerd en die de innerlijkheid betreffen, blijven van kracht.
[Berendse] Dus christendom is jodendom, alleen ontdaan van zijn uiterlijkheid?
[De Groot] Ja, maar het belangrijkste hierbij is dat dit christendom als beweging van het jodendom geen uitvinding van Paulus is. Het ligt besloten in het jodendom zelf. Het zijn jóden die de Messias in Jezus van Nazareth herkenden. En het zijn jóden die hieruit de uiterste consequenties getrokken hebben. De belangrijkste daarvan, het openzetten van de deuren van israël voor alle volkeren, is een door en door joodse gedachte.
[Hunting] Mijn opvatting staat hier lijnrecht tegenover. Paulus heeft met zijn rechtvaardigingsleer - dat alleen het gelóóf mensen rechtvaardigt - het jodendom om zeep geholpen. (...)

In de groots opgezette ontmaskering van Voskuilens theorieën krijgen zelfs de buitenlandse artiesten een rol te spelen, als getuigen uit onverdachte hoek. Mick Jagger typeert Hunting als moordenaar van de traditie. "Je kunt niet straffeloos de traditie vermoorden. Je mag de kerken en de moskeeën bestormen, de beelden eruit gooien, en de zieke priesters afmaken - dat is zelfs een heilige plicht - maar je kunt niet opnieuw beginnen. Althans niet alsof er geen verleden bestaat." (p. 75)
En Dylan verklaart al even diepzinnig: "De reden waarom ik uw uitnodiging om hier te komen optreden heb aanvaard is mijn bewondering voor de apostel Paulus, die een joodse mysticus was. Zijn visioenen en openbaringen hebben hem bewogen ons twee dingen te leren. Ten eerste dat het verschil tussen leven en dood is opgeheven. En ten tweede dat het verschil tussen mens en God is opgeheven." (p. 110)

Bibliografische referenties

Patrick Chatelion Counet, Paulus bij Berendse & Van der Stadt. Romeinse meesterspion of joodse mysticus? Zoetermeer: Meinema, 2004.

Thijs Voskuilen, Alias Paulus. De grondlegger van het christendom als geheim agent van Rome. Amsterdam: Ambo, 2002.

Heeft betrekking op:

Romeinen 3:28-31