Overzicht bijbelboeken

Letteren > Poëzie

Paul Claes - Dochters van Eva

In teksten over Paul Claes vallen steevast de woorden 'erudiet' en 'veelzijdig'. De Vlaamse schrijver is kind aan huis bij de klassieken en in de wereldliteratuur; als vertaler heeft hij veel grote literatuur van binnenuit leren kennen. Zijn vertrouwdheid met de klassieken weerspiegelt zich in de aandacht voor techniek, vorm en stijl in zijn eigen werk. Claes legt in zijn proza en poëzie tal van intertekstuele verbanden. Hij sluit aan bij de traditie, maar kan er ook mee spelen. Het hoeft geen verbazing te wekken dat Claes niet alleen naar antieke en moderne klassieken verwijst, maar ook naar de bijbel.

In het voorjaar van 2008 verscheen de dichtbundel Dochters van Eva. In 36 puntdichten behandelt Claes plusminus 36 bijbelse vrouwen. Claes noteert zelf bij deze gedichten: 'Zesendertig paren belichamen de strijd tussen patriarchaat en matriarchaat, tussen moeders, dochters, vaders en zonen. De rijmende puntdichten bestaan uit alexandrijnen die aan de cesuur zijn gesplitst.'

Elk gedicht heeft als motto een bijbeltekst over de betreffende figuur. Ook de hele bundel draagt een motto: 'de zonen van de goden zagen de dochters van de mensen' (Gen. 6:2). De bundel opent met het gedicht 'Eva' en eindigt met 'De nieuwe Eva':

Eva

man en vrouw schiep Hij ze

Wie schiep ons man en vrouw?
wie scheidde dag en nacht?
De appel van mijn borst,
de slang van uw geslacht.

*

De nieuwe Eva

zij zullen tot één vlees zijn

Verander in uw droom,
verenig dag en nacht
en deel met Adam weer
het dubbele geslacht.

Tussen deze twee gedichten, die niet slechts thematisch maar tot in de rijmwoorden op elkaar aansluiten, komen de meeste bekende bijbelse vrouwen langs, o.a. Hagar, de vrouw van Lot, Rebekka, Rachel, Delila, Ruth, Batseba, Ester. En uit het Nieuwe Testament o.a. Salome en de drie Maria's. Enkele opmerkelijke keuzes in de reeks: de buiten-bijbelse Veronica; de engel die Jezus' geboorte aankondigt - en blijkbaar vrouwelijk is; maar ook David, die klaagt om Jonatan! Aardig is het hoe Claes ook een aantal minder bekende vrouwen een gezicht geeft.
Een kleine selectie:

De vrouw van Potifar

zij zei: lig bij mij

Zij greep me bij mijn kleed.
Ik liet het in haar hand.
Alleen in dromen doemt
voor mij het moederland.

*

Abigail

tweehonderd broden en twee zakken wijn

Ik bied u wat mijn man
niet aan uw mannen bood.
Ik breng u spijs en drank,
ik ben uw wijn, uw brood.

*

Abisag

zij slape in uw schoot

Ik werd bij hem in bed
gelegd. Mijn heer was oud.
Hij heeft me niet bekend.
Gekoesterd werd hij koud.

*

Susanna

zij wilde baden in de boomgaard

Uw blik heeft mij ontbloot,
mijn naaktheid u verkracht.
Mijn onschuld is uw schuld.
Ik heb u omgebracht.

*

Judith

Hier is het hoofd van Holofernes

Wie hakte hem het hoofd
af met een dubbele houw?
De Heer heeft hem gedood
door de hand van een vrouw.

*

De Samaritaanse

Ik heb geen man

Ik die vijf mannen had
en een voor een verliet,
verlang geen ander man
dan hem die mij verstiet.

Claes' uitgever typeert deze gedichten als miniaturen. 'Hier geen treffend verwoorde levenswijsheden maar het tonen van een moment. Paul Claes schetst in elk kwatrijn een specifiek ogenblik waarin zowel het verleden samenkomt als de toekomst aangekondigd wordt. Er gebeurt veel rond deze gedichten omdat ze telkens het centrale punt van een gebeurtenis, een handeling verhalen. Het is hier dat zich het meesterschap van Paul Claes toont: waar hij het zonlicht doet vallen, daar is aandacht.'

Zie ook

  • Toon terzijde Paul Claes - De Zoon van de Panter
  • Toon terzijde Paul Claes - De zeven woorden
  • Toon terzijde Paul Claes - Decaloog

Bibliografische referenties

Paul Claes, Dochters van Eva in: De Zonen van de Zon. Verzamelde gedichten. Amsterdam: De Bezige Bij, 2008, p. 215-252.

Heeft betrekking op:

Genesis 1:27, Genesis 2:24, Genesis 6:2, Genesis 39:7, 1 Samuël 25:18, 1 Koningen 1:2, Toevoegingen aan Daniël B:15, Judit 13:15, Johannes 4:17