Overzicht bijbelboeken

Cultuur > Varia

Roodkleuren

In het boek Exodus wordt precies omschreven hoe de tabernakel en de priesterkleding eruit moeten zien. In de Nieuwe Bijbelvertaling worden daarbij vaak de kleuraanduidingen roodpurper en karmozijnrood gebruikt. Daarmee wordt een bijzondere luxe gesuggereerd - een intense roodkleur zoals we die bijvoorbeeld van geheel in rood geklede kardinalen kennen. Maar wat betekenen deze kleurnamen eigenlijk?

Karmozijn of karmijn staat voor een van de duurste kleurstoffen die er zijn. Oorspronkelijk werd hij gewonnen uit cochenille, een Mexicaanse schildluis die op cactussen leeft. Voor een beetje kleurstof had men er een heleboel nodig en het extraheren van de kleurstof uit deze kleine beestjes moet een enorm karwei geweest zijn. Verwerkt als verfstof voor stoffen of als schilderspigment levert het een prachtige donkerrode kleur. Men neemt aan dat de ouderwetse kleurnaam scharlaken van op deze wijze geverfd laken is afgeleid.

Maar ook in levensmiddelen wordt karmozijn verwerkt. Het zorgt voor de mooie rode kleur van Campari en van sommige vleeswaren, gebak, sauzen, jam en dergelijke. Als dierlijk product is het voor Joden en Moslims eigenlijk niet kosjer of haraam. Inmiddels is het originele, dierlijke product echter vervangen door een chemisch geproduceerde kleurstof die op levensmiddelen aangeduid wordt als E120. Tot circa 1970 werd echter nog echte karmozijn uit de schildluis in lippenstiften verwerkt. In het Hooglied wordt daarover gezegd: 'als een koord van karmozijn zijn je lippen.' (Hooglied 4:3)

Onbekend
Meekrap

Purpurine en alizarine heten de kleurstoffen die uit meekrap worden gewonnen. Uit de wortels van deze plant wordt een paarsrode kleurstof gedestilleerd die goed bruikbaar was voor het kleuren van stoffen en voor het maken van verf. In schilderijen werd het als lak toegepast, als een dunne doorzichtige laag rood die de kleurintensiteit van de onderliggende lagen versterkt.

Meekrap of rubia tinctorum was al in het oude Egypte bekend en werd niet alleen in verf voor stof gebruikt maar ook als medicijn. In Europa werd meekrap sinds de middeleeuwen op grote schaal verbouwd. Vooral Zeeland was sinds de vijftiende eeuw beroemd om de hoogwaardige kleurstof die er geproduceerd werd. Het prachtige rode laken was ook buiten de Nederlanden beroemd en in trek.

Sinds de negentiende eeuw wordt ook purper, net zoals karmozijn, industrieel geproduceerd op basis van steenkoolteer-verbindingen. Door de chemische industrie is onze wereld veel bonter geworden maar zijn ook hele bedrijfstaken voor de natuurlijke productie van kleurstoffen verdwenen.

Bibliografische referenties

'Oude kleuren'. In: Kunstschrift 24 (2003) 3.

Heeft betrekking op:

Exodus 25:4, Exodus 26:1, Exodus 28:33, Exodus 39:1, Exodus 35:6, Exodus 36:8, Hooglied 4:3, Numeri 4:8, 2 Kronieken 2:6