Overzicht bijbelboeken

Over > Hoofdpersonen

Saul

Saul, de eerste koning van Israël, is een tragische figuur, en zijn geschiedenis een echt koningsdrama. In zijn uitverkiezing tot koning (1 Sam. 9-10) lijkt Saul slechts een lijdend voorwerp, willoos overgeleverd aan de strakke regie van Samuël/God. Wanneer hij zelf initiatieven neemt, doet hij steevast de verkeerde dingen: zelf het offer opdragen (13:9), het zweren van een dubieuze eed die zijn zoon Jonatan bijna het leven kost (14:24-46), en het sparen van de Amalekieten en het meenemen van de buit, tegen de uitdrukkelijke opdracht van God in (hoofdstuk 15). Vanwege zijn ongehoorzaamheid wordt de uitverkoren koning door de HEER verworpen en zijn koningschap wordt aan een ander overgedaan (15:26-28). Met die vervloeking op zak komt Saul in contact met David, die hem zal opvolgen. Tussen beiden groeit een haat/liefde-verhouding, die uitmondt in een subtiele machtsstrijd. Sauls kinderen Jonatan en Michal kiezen daarin de kant van David. Saul kan de ongelijke strijd met David onmogelijk winnen, ondanks het vele geweld (bijv. hoofdstuk 22) en de verboden middelen (het oproepen van de geest van de inmiddels overleden Samuël - hoofdstuk 28; vgl. Lev. 19:31) die hij hanteert. In het laatste hoofdstuk van 1 Samuël wordt beschreven hoe Saul sterft in de strijd met de Filistijnen. David bezingt hem in een ontroerende klaagzang (2 Sam. 1).

Het bijbelse portret van Saul kent een aantal bijzondere details. Niet alleen wordt van hem verteld dat hij met kop en schouders boven iedereen uitsteekt (1 Sam. 9:2) en in geestvervoering zo sterk is als Simson (11:7), maar ook - nadat de geest van de HEER hem verlaten heeft (16:14) - dat hij aanvallen heeft van somberheid en melancholie, dat hij jaloers en onberekenbaar is en gekweld wordt door een kwade geest die hem af en toe tot wilde razernij drijft. Zowel voor de kunst als de psychologie is Sauls paranoïde, manisch-depressieve persoonlijkheid een dankbaar onderwerp geworden. (Zie ook de mooie analyse van Jaap Goedegebuure in De Schrift herschreven.)

Bibliografische referenties

Jaap Goedegebuure, 'Saul en zijn beter ik', in: De Schrift herschreven. De bijbel in de moderne literatuur. Amsterdam: AUP, 1993, p. 44-58.

Heeft betrekking op:

1 Samuël 9:2, 2 Samuël 1:1, 1 Kronieken 9:39