Overzicht bijbelboeken

Cultuur > Varia

Sociaal zoenen

Anoniem
Hollandse stelletjes in Delfts blauw

'Groet elkaar met een kus als teken van uw onderlinge liefde.' (1 Petrus 5:14)

'Groet elkaar met een heilige kus.' Romeinen 16:16.

Het lijkt erop alsof het in Nederland ingeburgerde gebruik om elkaar met twee, drie of vier zoenen te begroeten een gevolg van Petrus' oproep is. Het zou volgens sommigen een oud gebruik uit degelijke protestantse kringen zijn. Dat is echter waarschijnlijk niet het geval, zoals blijkt uit een aantal stukken die in april 2006 in NRC Handelsblad verschenen. Daarin werd een poging gedaan om de geschiedenis van deze gewoonte in Nederland en België te achterhalen. Een bijbelse oorsprong is daarbij niet gevonden, en ook is de traditie nog niet erg oud. Nog maar een kwart eeuw begroet men elkaar in Nederland met zoenen. Voor die tijd was het handenschudden de algemeen geaccepteerde manier om elkaar te begroeten.

Sommigen weten zelfs zeker dat de oorsprong van het drievoudige zoenen gelocaliseerd kan worden op het Barlaeus-Gymnasium in Amsterdam in het schooljaar 1980. Maar als dat al zo is, dan geldt dit waarschijnlijk alleen voor de regio boven de rivieren; in Brabant en Limburg was het drievoudige zoenen al eerder in zwang, net als in Vlaanderen. Het zoenen rukte tijdens de afgelopen eeuw op vanuit Zuid-Europa. De grote doorbraak in het Noorden kwam als gevolg van de algehele versoepeling van de sociale omgangsnormen in de loop van de jaren zeventig.

In het beste geval bestaat de begroeting uit een lichte aanraking van de wangen en kussen in de lucht, maar niet zelden is het resultaat een vochtige 'smok'. Niet iedereen vindt het aangenaam om door betrekkelijk vreemden, zoals een minder geliefde collega, op deze wijze te worden begroet. Hoe druk je genegenheid tegenover je beste vrienden uit als de zoen al gebruikt wordt voor kennissen en collega's? Voor deze gevallen rukt de hartstochtelijke omhelzing op. Maar dit is op den duur geen oplossing; het leidt toch tot een inflatie aan intimiteit. Of moeten we verwachten dat over vijf jaar de minister van integratie van zijn islamitische gesprekspartners eist dat zij of hij gezoend wordt?

In iedere cultuur bestaat een norm voor de minimale onderlinge afstand opdat de ander zich niet in zijn of haar persoonlijke levenssfeer bedreigd voelt. Dit kan nogal verschillen en soms betekenen dat je elkaar helemaal niet aanraakt. In Zuid-Europa en Japan bijvoorbeeld is de veilige afstand kleiner dan in Noord-Europese landen waar deze veiligheidsring traditioneel ten minste 50 centimeter moet bedragen. Genoeg om vreemden een hand te geven zonder dat ze het gevoel hebben dat je hen op de huid zit. Zoenen daarentegen kan als schending van deze persoonlijke intimiteitssfeer worden ervaren.

Voormalig hoogleraar psychologie Dolph Kohnstamm is in 2005 een campagne begonnen tegen de huidige zoencultuur. Hij biedt een reeks zoenbuttons aan, waarmee de drager zijn wensen op dit punt vooraf kenbaar kan maken: 'ik zoen je 1x', 'ik zoen je 2x', 'ik zoen je niet', 'ik geef je een hand'. Via zijn site zoenbutton.nl zijn ook affiches te krijgen met teksten als 'Als wij zoenen, bij komen en gaan, geef ik je er één (en geen drie)'.

Petrus' oproep was ook niet bedoeld om Jan en alleman op te roepen elkaar te zoenen (1x of vaker), maar is bestemd voor de vrienden binnen een gemeenschap, de leden van de gemeenten aan wie hij zijn brief richt.

Bibliografische referenties

Henk Hofland, 'Sociaal zoenen' in: NRC-Handelsblad, zaterdags bijvoegsel 08-04-2006 en 15-04-2006, en een aantal briefreacties van lezers.

Dolph Kohnstamm, 'Tegen het almaar drie keer zoenen in het sociaal verkeer', in: De Groene Amsterdammer, aug. 2005, en via de site zestienmiljoenmensen.nl

Heeft betrekking op:

1 Petrus 5:14, Romeinen 16:16