Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Tetramorf

Met het begrip tetramorf worden de vier wezens aangeduid die ook als symbolen voor de vier evangelistenDe vier evangelisten worden gebruikt. De meest uitgebreide beschrijving van de tetramorf is te vinden in het bijbelboek Ezechiël. Hier wordt gesproken over vier wezens, in de gedaante van een mens. Elk van die wezens heeft, volgens de bijbeltekst, vier gezichten en vier vleugels. De vier gezichten zijn die van een mens en een leeuw aan de rechterkant, en dat van een rund aan de linkerkant. De tekst vermeldt voorts dat zij ook het ‘aangezicht’ van een arend hebben (Ez. 1:5-11).

Het idee van een wezen met vier gezichten is waarschijnlijk terug te voeren op heidense afgodsbeelden van de god Baäl. Ezechiël zou een dergelijk beeld gezien kunnen hebben tijdens zijn ballingschap in Babylonië. Het is niet ondenkbaar dat een overtuigd monotheïst, die onder de indruk is geraakt van een heidens beeld, dit in zijn eigen godsdienst probeert te integreren.

De vier symbolen laten zich hoe dan ook op veel verschillende manieren interpreteren. Zo kunnen zij staan voor tekens van de dierenriem of voor de vier elementen (mens als water, leeuw als vuur, stier als aarde, adelaar als lucht). Deze ‘kosmische’ betekenissen verwijzen dan naar het geheel van Gods schepping. Daarnaast zijn er de christelijke connotaties, bijvoorbeeld die met de verlossing van Jezus, die geboren werd (mens), zich offerde (stier), verrees (leeuw) en ten hemel opsteeg (adelaar).

Anoniem, Zuid Nederlands
Christus omringd door de vier evangelisten-symbolen

Ook in de Openbaring van Johannes komen de vier wezens terug (4:6-7). Zij flankeren daar Gods troon en hebben volgens de tekst overal ogen, waarmee zij de alwetendheid van God symboliseren. Ontelbare malen zijn zij zo afgebeeld. Niet alleen op miniaturen, schilderijen of prenten, maar ook op bijvoorbeeld preekstoelen of als versiering van boekbanden. Als verkondigers van het woord lenen de evangelisten, vaak ook nog voorzien van een boek, zich hier bij uitstek voor.

Rijnlands, Maaslands
Boekband van het Evangeliarium van St. Lebuinus

Zie ook

  • Toon terzijde De vier evangelisten

Heeft betrekking op:

Ezechiël 1:5, Openbaring 4:7