Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Tweeluik met Lentulusbrief en portret van Christus

Anoniem, Zuid Nederlands
Tweeluik met Lentulusbrief en portret van Christus

Bijzonder aan dit tweeluikje is dat het voor de helft uit tekst bestaat. Op de zwarte ondergrond van het linkerpaneel is met goudkleurige verf een Latijnse tekst gekalligrafeerd. Deze goed leesbare woorden blijken een kopie te zijn van een tekst die vanaf de dertiende eeuw in Europa circuleerde, de zogenoemde Lentulusbrief.

De onbekende auteur van deze laat-Middeleeuwse tekst doet zich voor als een Romeinse stadhouder met de naam Publius Lentulus. Hij zou in Palestina gestationeerd zijn geweest, juist in de tijd dat Jezus daar rondliep. In een brief aan de senaat in Rome geeft hij een precieze beschrijving van Jezus’ uiterlijk.

Jezus komt in die beschrijving naar voren als een rijzige man, die zowel liefde als angst oproept bij zijn medemensen. Verder wordt er aan zijn kapsel uitgebreid aandacht besteed: het haar, met de kleur van een ‘onrijpe hazelnoot’ is steil tot aan de oren, en valt van daar zacht krullend, ‘donkerder en glanzender’, op zijn schouders. Volgens de laatste mode van Nazaret draagt hij het met een middenscheiding. Het haar omkranst een sereen, glad voorhoofd en een gaaf, rimpelloos gezicht, dat mooi roze is van kleur. Op mond en neus is evenmin iets aan te merken, zo meldt de schrijver. De vrij korte, licht gevorkte baard heeft dezelfde kleur als het hoofdhaar. De blauw-grijze ogen zijn levendig en helder. Ook Jezus' gedrag wordt door de onbekende briefschrijver becommentarieerd: hij was streng, maar op een vriendelijke manier. Nooit werd hij lachend aangetroffen, huilend des te vaker. Zijn manier van spreken was wijs en mild. In alle opzichten een man van uitzonderlijke schoonheid, concludeert de fictieve stadhouder.

Hoe populair de tekst ook was - hij is eindeloos gekopieerd - het gaat hier bepaald niet om een ooggetuigenverslag van Jezus’ handel en wandel. Waarschijnlijk heeft de schrijver zich laten inspireren door oudere Byzantijnse beschrijvingen van Christus, die op hun beurt weer gebaseerd waren op een nog oudere beeldtraditie. De schilder van het tweeluik liet zich daaraan niets gelegen liggen. Hij heeft de beschrijving trouw gevolgd, behalve waar het de kleur van de ogen betreft. Die zijn hier duidelijk bruin in plaats van blauw-grijs.

Er circuleerde ook nog een andere bron voor Jezus' uiterlijk en profil. Aan het eind van de vijftiende eeuw gaf de Turkse sultan een antieke gem aan de paus cadeau. Het portret dat er en profil op stond, zou rechtstreeks naar Jezus zijn gemaakt. Dit uitzonderlijke kleinood zelf is niet bewaard gebleven, wel talloze kopieën ervan in brons, die overal in Europa verspreid raakten. Het kan niet anders of de schilder moet ook deze gekend hebben.

Zie ook

  • Toon Rode draad Jezus' uiterlijk

Heeft betrekking op:

Matteüs 7:28-29, Handelingen 4:10, Lucas 4:16