Overzicht bijbelboeken

Kunsten > Beeldende kunst

Visioen van Ezechiël of de hemelvaart?

Pieter Coecke van Aelst
Het visioen van Ezechiël of de hemelvaart van Christus

Traditioneel heet dit werk van Pieter Coecke Het visioen van Ezechiël, naar een werk van Rafaël in het Palazzo Pitti in Florence dat hem als voorbeeld zou hebben gediend. Waarschijnlijk in de jaren 1524-1525 ondernam Coecke een reis naar Italië, waar hij het werk van Rafaël mogelijk heeft gezien.

Ten opzichte van Rafaëls origineel schildert Coecke de voorstelling op een meer dan twee keer zo groot paneel. Hij vervangt God de Vader door Christus die naar de hemel wordt gedragen terwijl hij zijn wonden toont. In tegenstelling tot Rafaël die zijn hemelse verschijning in een onaardse gouden glans zet, verlicht Coecke zijn voorstelling van bovenaf. Met de stabiele wolkenrand die de figuren ondersteunt (gezien bij Dürer?) krijgt de voorstelling een dynamiek naar boven. Het wolkentapijt lijkt Christus met de hem omringende figuren naar boven, naar het hemelse licht te dragen, terwijl hij een laatste blik op de aarde werpt en haar met zijn wijd uitstrekte armen lijkt te zegenen.

Het is dus zeer de vraag of we in deze voorstelling niet eerder de hemelvaart van Christus uitgebeeld zien dan het visioen van Ezechiël. De aanwezigheid van de vier wezens met de hoofden/koppen van een mens, leeuw, stier en adelaar (Ezechiël 1:10) is geen afdoende bewijs voor het visioen van de profeet. In de christelijke beeldtraditie worden deze vier immers voornamelijk gebruikt als attributen voor of symbolen van de vier evangelisten.

Coecke bewijst met dit werk dat hij in de vrije omgang met het grote voorbeeld Rafaël meer dan alleen compositorische variatie kan aanbrengen: hij weet ook de inhoud aan te passen. Dezelfde Christusfiguur vinden we ook op het middenpaneel van een altaarstuk in Karlsruhe terug; daar toont Coecke hoe Christus uit zijn graf verrijst.

Pieter Coecke van Aelst
Opstanding van Christus

Zie ook

  • Jan Cornelisz Vermeyen
    De Heilige Drievuldigheid
  • Toon terzijde De vier evangelisten
  • Toon terzijde Tetramorf

Bibliografische referenties

Fiamminghi a Roma. 1508 / 1608. Kunstenaars uit de Nederlanden en het prinsbisdom Luik te Rome tijdens de Renaissance, tent.cat. Brussel, Rome, 1995, cat.nr. 65.

Heeft betrekking op:

Ezechiël 1:4-14, Lucas 24:51, Romeinen 6:23